TST: Một nước hành động sau lưng Nga, 250 tù nhân đổi "thỏa thuận lớn" với Mỹ - Kremlin đối diện ván cờ mới

Đài TST (Nga) ngày 25/9 đăng bài viết cho hay, Belarus đã trả tự do cho hơn 250 người trong cuộc trao đổi với Mỹ để đổi lấy các bước nới trừng phạt.

Tổng thống Alexander Lukashenko đang tìm cách biến những thỏa thuận riêng lẻ thành một thỏa thuận lớn với Washington. Nước cờ này đem lại cơ hội cho Minsk, đồng thời đặt Moscow trước câu hỏi: đồng minh Belarus sẽ tiến gần Mỹ đến mức nào?

Minsk mở cửa với Washington khi vẫn là đồng minh của Moscow

Theo bài viết, vào ngày 19/3 năm nay, đặc phái viên Mỹ John Coale bay tới Minsk để gặp Tổng thống Alexander Lukashenko. Sau cuộc gặp, Belarus trả tự do cho 250 người. Đổi lại, Mỹ công bố nới trừng phạt đối với lĩnh vực tài chính và một số doanh nghiệp phân bón kali của Belarus.

Theo TST, ông Lukashenko nhìn thấy trong cuộc trao đổi này cơ hội lớn hơn việc dỡ bỏ vài lệnh trừng phạt. Ông muốn tiến tới một “thỏa thuận lớn” với Tổng thống Donald Trump, mở rộng quan hệ kinh tế và đưa Belarus thoát dần tình trạng bị phương Tây cô lập.

Đáng chú ý, Minsk theo đuổi hướng đi đó trong khi vẫn duy trì quan hệ đồng minh chặt chẽ với Moscow. Belarus và Nga gắn với nhau trong khuôn khổ Nhà nước Liên minh, phối hợp về an ninh và có quan hệ kinh tế sâu rộng. Nhưng ông Lukashenko không chờ Nga mở đường cho các cuộc tiếp xúc với Mỹ. Minsk tự đàm phán, tự đưa ra nhượng bộ và tìm kiếm lợi ích riêng từ Washington.

Đó là nước cờ khiến TST đặt quan hệ ba bên Nga–Belarus–Mỹ vào tâm điểm. Nếu đàm phán thành công, ông Lukashenko sẽ có thêm nguồn lực và thêm vị thế khi làm việc với các đối tác lớn, trong đó có Moscow. Nếu đi quá xa, Minsk có thể phải đối mặt với sự nghi ngại từ chính đồng minh quan trọng nhất của mình.

Sau 250 người, Belarus tiếp tục trao đổi thêm 25 người

Sáu tháng sau cuộc gặp tháng 3, ông Coale trở lại Minsk. Trong vòng đàm phán mới giữa tháng 9 này, Belarus trả tự do thêm 25 người; Mỹ dỡ trừng phạt đối với hai doanh nghiệp Lakokraska và Bellesbumprom. Như vậy, 250 và 25 là kết quả của hai cuộc trao đổi khác nhau, không phải một cam kết bị giảm quy mô.

Ông Coale cho biết ông hy vọng sẽ có thêm hàng trăm người được thả. Về phía Minsk, ông Lukashenko tiếp tục thúc đẩy các yêu cầu kinh tế, trong đó có khoản 43–44 triệu USD mà ông nói đang bị giữ tại ngân hàng Citibank. Phía Mỹ cam kết làm việc để giải tỏa số tiền, nhưng kết quả cuối cùng vẫn chưa được công bố.

Ngày 21/9, ông Trump tiếp tục đẩy triển vọng hợp tác đi xac hơn khi nói Mỹ đang xúc tiến một thỏa thuận mua phân bón kali của Belarus. Với Minsk, đây là tín hiệu đáng chú ý: kali là mặt hàng xuất khẩu quan trọng và cũng là một trong những trọng tâm khi ông Lukashenko tìm cách gỡ bỏ trừng phạt.

Tuy nhiên, một tuyên bố từ Washington chưa đủ tạo ra bước ngoặt kinh tế. Belarus vẫn cần đường vận chuyển và khả năng tiếp cận thị trường, trong khi EU tiếp tục duy trì các hạn chế riêng. Cùng ngày ông Trump nói về thỏa thuận kali, Ngoại trưởng Litva khẳng định châu Âu chưa có lý do để giảm sức ép với Minsk.

Vì vậy, “thỏa thuận lớn” mà ông Lukashenko hướng tới vẫn là một mục tiêu, chưa phải kết quả đã đạt được. Belarus đã nhận những nhượng bộ cụ thể từ Mỹ, nhưng lợi ích lớn nhất mà Minsk mong muốn còn phụ thuộc vào những quyết định nằm ngoài cuộc đàm phán giữa ông Lukashenko và ông Trump.

Kremlin trước thế cờ mới

TST cho rằng ông Lukashenko không định rời bỏ Nga để ngả hẳn sang Mỹ. Theo lập luận của tờ báo, quan hệ với Moscow vẫn là chỗ dựa quan trọng đối với Belarus, còn đối thoại với Washington là cách Minsk tranh thủ giải quyết khó khăn kinh tế và nâng vị thế của mình.

Dù vậy, Kremlin không thể bỏ qua việc đồng minh đang xây dựng một kênh thương lượng riêng với Mỹ. Mỗi bước dỡ trừng phạt giúp Minsk có thêm lựa chọn. Một cuộc gặp trực tiếp giữa ông Lukashenko và ông Trump, nếu diễn ra, sẽ nâng quan hệ này lên cấp độ chính trị cao hơn những cuộc trao đổi về tù nhân và doanh nghiệp.

Nước cờ của Minsk cũng có thể đem lại lợi ích cho Nga. TST nêu khả năng Belarus, nếu được nới một phần trừng phạt mà vẫn gắn bó với Moscow, sẽ có thêm dư địa kinh tế để hợp tác với Nga. Nhưng đó mới là tính toán, không phải kết quả chắc chắn: châu Âu vẫn kiểm soát nhiều mắt xích quan trọng trong đường xuất khẩu của Belarus.

Hiện chưa có dấu hiệu công khai cho thấy quan hệ Nga–Belarus rạn nứt vì đàm phán Mỹ–Belarus. Ngày 23–24/9, đại diện Minsk và Moscow vẫn gặp nhau tại Nga để bàn về an ninh và phối hợp ứng phó trừng phạt.

Thế cờ mới đối với Kremlin nằm ở chỗ Belarus vẫn là đồng minh của Nga nhưng đang chủ động tìm lợi ích từ Mỹ. Ông Lukashenko đã dùng hai vòng trả tự do cho tổng cộng 275 người để duy trì đối thoại với Washington.

Liệu ông có đổi được những bước nới trừng phạt ấy thành một thỏa thuận đủ lớn để thay đổi vị thế của Belarus hay không, sẽ quyết định nước cờ riêng này mang lại lợi ích cho Moscow, hay khiến quan hệ đồng minh trở nên phức tạp hơn.