Hãng Reuters (Anh) ngày 8/7 đưa tin, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky bên lề Hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ. Cuộc trao đổi tập trung vào triển vọng chấm dứt xung đột, các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào cơ sở năng lượng Nga và đề nghị cho phép Kiev sản xuất hệ thống phòng không Patriot.
Những phát biểu của ông Trump cho thấy Washington đang điều chỉnh đáng kể cách tiếp cận cuộc chiến. Thay vì chỉ nhấn mạnh yêu cầu kiềm chế và đàm phán, nhà lãnh đạo Mỹ lần này thể hiện sự ủng hộ lớn hơn đối với khả năng Ukraine gây sức ép quân sự lên Nga, đồng thời cam kết mở rộng năng lực phòng không cho Kiev.
Mỹ ra tín hiệu về các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu và cơ sở quân sự Nga
Phát biểu trước cuộc gặp, ông Trump cho rằng cả Moscow và Kiev đều muốn xung đột kết thúc, nhưng thừa nhận việc tìm kiếm một thỏa thuận vẫn rất phức tạp. Ông mô tả Tổng thống Nga Vladimir Putin và ông Zelensky là hai nhà lãnh đạo “khó”, đồng thời nói Washington đã đạt được một số tiến triển trong những tuần gần đây nhưng không nêu chi tiết.
Điểm đáng chú ý nhất là quan điểm của ông Trump đối với các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào một loạt nhà máy lọc dầu và cơ sở quân sự nằm sâu trong lãnh thổ Nga. Tổng thống Mỹ thừa nhận những hành động này mang tính leo thang, nhưng cho rằng chúng cũng có thể tạo ra sức ép đủ lớn để thúc đẩy việc chấm dứt chiến sự.
Xét về mặt chính trị, đây vẫn là tín hiệu quan trọng, các nhà máy lọc dầu và cơ sở quân sự Nga đang được đặt vào tầm ngắm. Washington trước đây thường tỏ ra thận trọng trước những đòn đánh nhằm vào hạ tầng năng lượng Nga do lo ngại nguy cơ trả đũa, xung đột lan rộng và tác động đến giá dầu thế giới.
Ông Trump đề cập tới các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu và cơ sở quân sự Nga như một phương thức tạo ra sức ép đủ lớn để chấm dứt chiến tranh. Ảnh: ABC News
"Bước ngoặt lớn! Ông Trump bật đền xanh cho các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu và cơ sở quân sự Nga" - Đài TST (Nga) bình luận.
Sự thay đổi quan điểm của Mỹ diễn ra trong bối cảnh Ukraine tăng mạnh chiến dịch tấn công tầm xa. Theo Reuters, Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết lực lượng nước này đã đánh trúng 11 nhà máy lọc dầu cùng nhiều cơ sở hậu cần nhiên liệu, nhà máy quân sự và mục tiêu khác của Nga trong tháng 6. Đầu tháng 7, Ukraine tiếp tục thông báo tấn công ba nhà máy lọc dầu và một cảng dầu tại Vysotsk ở biển Baltic.
Một trong những mục tiêu đáng chú ý nhất là nhà máy lọc dầu Omsk ở Siberia, cách biên giới Ukraine hơn 2.500km. Đây là cơ sở lọc dầu lớn nhất của Nga. Sau cuộc tấn công bằng UAV, hai đơn vị xử lý chủ chốt của nhà máy phải ngừng hoạt động, trong đó một đơn vị bị hỏa hoạn và hư hại. Hoạt động bán xăng và dầu diesel của cơ sở này trên sàn giao dịch St. Petersburg cũng bị gián đoạn.
Các cuộc tấn công đang gây sức ép lên nguồn cung nhiên liệu trong nước Nga. Reuters ghi nhận tình trạng xếp hàng kéo dài tại nhiều trạm xăng và việc hạn chế lượng nhiên liệu bán ra ở một số khu vực. Một số nhà máy bị hư hại phải giảm công suất hoặc tạm dừng hoạt động để sửa chữa.
Đối với Kiev, các nhà máy lọc dầu không chỉ là mục tiêu kinh tế. Những cơ sở này cung cấp xăng, dầu diesel và nhiên liệu cho hoạt động vận tải, công nghiệp và hậu cần quân sự của Nga. Bằng cách làm gián đoạn khâu chế biến và phân phối, Ukraine muốn nâng chi phí chiến tranh, gây sức ép lên mạng lưới vận tải và buộc Moscow phân tán thêm các hệ thống phòng không ra xa tiền tuyến.
Tuy nhiên, chiến lược này cũng đi kèm rủi ro. Nga có thể đáp trả bằng những cuộc tập kích quy mô lớn hơn nhằm vào hạ tầng năng lượng, công nghiệp quốc phòng và các thành phố Ukraine. Các cuộc tấn công liên tiếp của Nga trong những ngày trước hội nghị NATO đã tiếp tục gây thương vong tại Kiev, Kharkiv và nhiều khu vực khác.
Mỹ mở đường cho Ukraine sản xuất Patriot, tiếp tục thúc đẩy đàm phán
Cùng với vấn đề tấn công sâu vào lãnh thổ Nga, ông Trump tuyên bố Mỹ sẽ cấp giấy phép để Ukraine sản xuất tên lửa hoặc hệ thống phòng không Patriot. Ông cho rằng Kiev có khả năng tiếp nhận công nghệ này và bày tỏ sẵn sàng thúc đẩy các doanh nghiệp quốc phòng Mỹ hỗ trợ quá trình triển khai.
Đây là bước tiến lớn đối với Ukraine, quốc gia đã nhiều lần đề nghị Washington cung cấp thêm các tổ hợp Patriot và tên lửa đánh chặn. Tuy nhiên, Tân Hoa xã cũng dẫn lời Tổng thống Mỹ hé lộ, ông sẽ nói chuyện với nhà lãnh đạo Nga trong ngày.
Trong những tuần gần đây, Nga liên tục sử dụng tên lửa đạn đạo và UAV tấn công Kiev cùng nhiều thành phố khác, trong khi kho đạn phòng không của Ukraine chịu sức ép ngày càng lớn.
Reuters cho biết trong một cuộc tập kích gần đây, Ukraine không bắn hạ được quả nào trong số 5 tên lửa đạn đạo nhằm vào Kiev. Tính từ đầu tháng 7, lực lượng phòng không nước này chỉ đánh chặn được 4 trong tổng số 54 tên lửa đạn đạo được phóng, cho thấy khoảng trống nghiêm trọng trong năng lực đối phó những mục tiêu có tốc độ cao.
Patriot hiện là một trong số rất ít hệ thống trong biên chế Ukraine có khả năng đánh chặn hiệu quả tên lửa đạn đạo. Tuy nhiên, được cấp giấy phép sản xuất không có nghĩa Kiev có thể ngay lập tức đưa thêm hàng loạt tổ hợp mới vào chiến đấu. Quá trình này đòi hỏi chuyển giao công nghệ, xây dựng dây chuyền, đào tạo nhân lực, bảo đảm nguồn linh kiện và đáp ứng các tiêu chuẩn an ninh nghiêm ngặt của Mỹ.
Tên lửa Patriot khai hỏa. Ảnh: NBC News
Chi tiết về phạm vi giấy phép, địa điểm sản xuất, nguồn vốn và thời hạn triển khai hiện chưa được công bố. Vì vậy, tác động trước mắt của tuyên bố chủ yếu nằm ở cam kết chính trị và triển vọng tăng khả năng tự chủ quốc phòng của Ukraine trong trung và dài hạn. Trong giai đoạn chuyển tiếp, Kiev vẫn phải phụ thuộc vào các tổ hợp và tên lửa đánh chặn do Mỹ cùng đồng minh chuyển giao trực tiếp.
Ông Trump cũng để ngỏ khả năng Mỹ tham gia bảo đảm an ninh cho Ukraine nếu một thỏa thuận hòa bình được ký kết. Theo các tường thuật từ Ankara, ông không loại trừ phương án hỗ trợ bảo vệ không phận Ukraine khi cần thiết. Tuy nhiên, chưa có kế hoạch cụ thể về cách thức triển khai, lực lượng tham gia hay giới hạn nhiệm vụ.
Một vùng cấm bay hoặc cơ chế “đóng cửa bầu trời” sẽ là bước đi đặc biệt nhạy cảm, bởi việc thực thi có thể đòi hỏi lực lượng Mỹ hoặc NATO trực tiếp đối phó với máy bay và tên lửa Nga. Vì thế, phát biểu của ông Trump hiện chỉ nên được hiểu là phương án đang được cân nhắc, chưa phải quyết định quân sự đã được thông qua.
Về ngoại giao, Tổng thống Mỹ tiếp tục khẳng định muốn thúc đẩy một cuộc gặp trực tiếp giữa ông Putin và ông Zelensky. Trước Hội nghị thượng đỉnh NATO, ông Trump đã điện đàm riêng với hai nhà lãnh đạo và bày tỏ tin tưởng rằng khả năng đạt được một giải pháp đang tiến gần hơn. Dù vậy, Washington chưa đưa ra thời hạn cụ thể cho đàm phán hoặc ngừng bắn.
Thông tin từ Ankara cho thấy Mỹ đang theo đuổi chiến lược hai hướng: tăng sức ép quân sự và kinh tế lên Nga, đồng thời duy trì các kênh liên lạc để tìm kiếm thỏa thuận. Việc ủng hộ các cuộc tấn công vào cơ sở năng lượng, mở đường cho Ukraine sản xuất Patriot và cân nhắc bảo đảm an ninh đều nhằm cải thiện vị thế của Kiev trước bất kỳ cuộc thương lượng nào trong tương lai.
Cuộc gặp Trump–Zelensky tại Ankara vì thế đánh dấu một bước chuyển đáng chú ý trong chính sách của Mỹ đối với Ukraine. Tuy nhiên, đây chưa phải dấu hiệu bảo đảm rằng xung đột sắp kết thúc. Những tuyên bố mới chỉ mở ra một giai đoạn vừa gia tăng sức ép, vừa tiếp tục thăm dò khả năng đàm phán, trong khi nguy cơ leo thang vẫn hiện hữu.
Thêm SOHA trên Google
