TS. Lê Hồng Giang: Chiến dịch khôn ngoan và tàn khốc của Trump đã thành công, vì 3 lý do

Tiến sỹ Lê Hồng Giang |

TS. Lê Hồng Giang: Chiến dịch khôn ngoan và tàn khốc của Trump đã thành công, vì 3 lý do
TS. Lê Hồng Giang: Chiến dịch khôn ngoan và tàn khốc của Trump đã thành công, vì 3 lý do
Ảnh: NYT

TS.Lê Hồng Giang, chuyên gia kinh tế tài chính tại Australia gửi cho chúng tôi một bài phân tích sâu về 3 lý do, mà nếu chỉ thiếu 1, chắc chắn Trump đã không thể trở thành TT Mỹ.

Xin trân trọng giới thiệu tới độc giả bài viết của ông dưới đây.

Tại sao Donald Trump thắng cử?

Đã có rất rất nhiều người trả lời câu hỏi này nhưng dù đồng ý với đa số các phân tích, tôi vẫn thấy các câu trả lời đó chưa thực sự đầy đủ. Mọi người chủ yếu tập trung vào sự bất mãn của tầng lớp trung lưu da trắng mất việc vì toàn cầu hoá, chán ngán sự dối trá của giới chính trị gia chóp bu hay nỗi lo sợ khủng bố cộng với sự kỳ thị các sắc dân nhập cư.

Một số khác đổ lỗi cho Facebook giúp phe ủng hộ Donald Trump lưu truyền các thông tin bịa đặt hay lá thư của giám đốc FBI James Comey ngày 28/10 làm thay đổi cán cân.

Với tôi có ba lý do chính kết hợp chặt chẽ với nhau, thiếu một trong ba Trump đã không thể thắng.

Ba lý do đó là: (i) Đặc thù của hệ thống bầu cử tổng thống Mỹ thông qua đại cử tri, (ii) Sai lầm và yếu kém trong chiến dịch tranh cử của Hillary Clinton, (iii) Sự phân cực chính trị trong xã hội Mỹ.

Hệ thống Đại cử tri (Electoral College - EC)

Nếu cuộc bầu cử vừa rồi diễn ra ở một nước nào khác chứ không phải Mỹ, Hillary Clinton đã thắng cử vì bà có tổng số phiếu phổ thông [popular vote] cao hơn Donald Trump.

Đây là lần thứ tư trong lịch sử bầu cử tổng thống Mỹ mà ứng viên có số phiếu bầu phổ thông cao hơn thất bại vì thua số phiếu EC. Cả bốn lần bên thua cuộc đều là người của đảng Dân chủ, lần cuối cùng năm 2000 khi Al Gore thua George Bush.

Hệ thống bầu cử Tổng thống với cơ chế EC và "winner take all" [người nào giành được đa số phiếu phổ thông ở một tiểu bang sẽ được trao 100% số phiếu đại cử tri của tiểu bang đó] khá giống với hệ thống bầu thượng viện của các nước theo thể chế liên bang. Nguyên tắc này cho phép các bang nhỏ có tiếng nói lớn hơn trong hệ thống chính trị quốc gia vì họ luôn có một trọng số bầu cử cố định bất kể bang nhỏ hay lớn.

Tuy nhiên nhược điểm của nó là nhiều khi một bang/thành viên nhỏ có thể cản trở sự đồng thuận của toàn bộ hệ thống, ví dụ trường hợp 3,6 triệu dân bang Wallonia của Bỉ đã suýt nữa phá vỡ hiệp định thương mại tự do giữa Canada và EU của hơn nửa tỷ người hồi tháng trước.

Một nhược điểm nữa của hệ thống này có thể thấy trong nhiều thượng viện các nước liên bang là một vài chính trị gia độc lập hoặc của các đảng nhỏ có khuynh hướng dân túy có thể thắng cử.

Có lẽ nhiều bạn đã nhìn thấy đồ thị "Path to victory" này của Nate Silver, hình tượng hoá rất dễ hiểu tình hình phân bổ số phiếu EC ngay trước ngày bầu cử:

TS. Lê Hồng Giang: Chiến dịch khôn ngoan và tàn khốc của Trump đã thành công, vì 3 lý do - Ảnh 1.

Theo đó hai ứng viên xuất phát từ hai đầu là hai bang họ có xác suất thắng cử cao nhất, với Hillary Clinton là Washington DC, với Donald Trump là Nebraska. Các bang tiếp tục được xếp vào đồ thị từ hai phía theo thứ tự xác suất giảm dần. Điểm giữa của đồ thị là nơi mỗi ứng viên sẽ được 269 phiếu EC.

Cho đến đêm trước cuộc bầu cử theo tính toán của Nate Silver bang New Hampshire rơi vào điểm giữa và Hillary Clinton có một chút lợi thế ở bang này. Tất nhiên đây chỉ là dự đoán của chuyên gia này và trừ các bang ở hẳn hai đầu, nghĩa là nơi hai ứng viên có ưu thế gần như tuyệt đối, các bang nằm hai bên đường trung tuyến hoàn toàn có thể có kết quả khác với dự báo.

Tuy nhiên cả Nate Silver lẫn đa số các nhà bình luận khác đều cho rằng trận chiến thực sự sẽ ở các bang Florida, Iowa, Ohio, và North Carolina. Vì Donald Trump nằm ở "chiếu dưới" nên ông ta buộc phải thắng hết ở các bang này, chỉ cần mất 1 trong số đó là cửa thắng của Donald Trump gần như không còn.

Hầu hết mọi người, trong đó có tôi, cho rằng khả năng Clinton giành được 1 trong 4 bang đó khá cao, chưa kể kết quả bầu cử sớm của Florida và Nevada cho thấy tỷ lệ đi bỏ phiếu của dân Mỹ Latin rất lớn, là dấu hiệu tốt cho Hillary Clinton.

Tám tháng trước ngày bầu cử nhà báo Jim Edwards (Business Insider) đọc được một bài phân tích trên Quora của Matthew Gagnon, một nhà phân tích chính trị ít tên tuổi, về khả năng Trump thắng cử. Gagnon dự đoán Trump sẽ thắng Pennsylvania, Ohio, Michigan và Wisconsin, đủ để vượt qua ngưỡng 270 phiếu EC.

Lập luận của Gagnon hệt như của Michael Moore sau này, những bang nói trên dù có truyền thống bầu cho đảng Dân chủ nhưng lần này tầng lớp trung niên da trắng mất việc vì toàn cầu hoá rất dễ bị thuyết phục bỏ phiếu cho Trump.

Ở thời điểm đó Trump còn chưa thắng vòng bầu cử sơ bộ của đảng Cộng hoà, nhưng Edwards, sử dụng một công cụ mô phỏng của chính Nate Silver trên trang web 538, chỉ ra rằng khả năng này hoàn toàn có thể xảy ra.

Con đường ngắn nhất và dễ nhất để Trump thắng cử là tập trung nguồn lực vận động tranh cử để lấy phiếu của nhóm cử tri non-college white [người da trắng không có bằng đại học].

Tính toán của Edwards cho thấy nếu Trump tăng được tỷ lệ ủng hộ của nhóm này từ 62% (tỷ lệ ủng hộ Mitt Romney năm 2012) lên 69% thì cục diện sẽ thay đổi hoàn toàn. Đến gần ngày bầu cử Edwards tính lại thì Trump chỉ cần tăng tỷ lệ này lên 65% là sẽ thắng.

Kết quả theo exit polls ngày 8/11 Trump đã nâng được tỷ lệ nhóm non-college white bỏ phiếu cho mình lên 67%.

TS. Lê Hồng Giang: Chiến dịch khôn ngoan và tàn khốc của Trump đã thành công, vì 3 lý do - Ảnh 2.

Như vậy ngoài việc "tử thủ" các bang Florida, North Carolina, Ohio, và Iowa, Trump đã âm thầm tập hậu vào các bang Midwest/Rust-belt [khu vực trung tây/đông bắc nước Mỹ, từng một thời công nghiệp phát triển, nhưng nay đã suy thoái]. Phe Clinton và đa số các nhà bình luận cho rằng đây là "Bức tường xanh" bất khả xâm phạm của đảng Dân chủ.

Thực ra từ tháng 9/2016 Nate Silver đã nhận xét rằng phe Dân chủ có rủi ro là những bang này là khu vực "buộc phải thắng", chỉ cần mất một bang trong vùng Rust-belt là xác suất thắng cử của Hillary Clinton sẽ giảm nghiêm trọng.

Vì mô phỏng của Silver sử dụng giả định sai số các polls có tương quan dương với nhau (nghĩa là nếu một bang bất ngờ chuyển màu thì những bang lân cận sẽ bị ảnh hưởng cùng hướng), "Bức tường xanh" của phe Dân chủ lại rất gần khu vực các bang chiến trường (North Carolina, Georgia) nên dự báo của Nate Silver cho Hillary Clinton xác suất thắng thấp hơn hẳn của các tổ chức dự báo khác (NYT, PEC).

Điều này làm Silver bị cả hai phe công kích cho rằng ông ta dự báo sai. Nhưng nếu nhìn vào đồ thị "Path to victory" bên trên có thể thấy những bang "Bức tường xanh" đó quả thực nằm rất gần vùng nguy hiểm, nếu cử tri ở 4 bang chiến trường ngả sang phía Trump thì xu hướng này dễ lan sang các bang lân cận.

Sau khi Trump thắng cử và số liệu phiếu bầu được thống kê, Nate Silver đưa ra một phân tích đáng giật mình. Theo đó, nếu trong 100 người bỏ phiếu cho Donald Trump, chỉ cần 1 người chuyển sang bỏ cho Hillary Clinton, nghĩa là chỉ cần xấp xỉ 2% tỷ lệ dao động, là Hillary Clinton đã chiến thắng với hơn 300 phiếu EC và Silver sẽ dự báo đúng kết quả của 49 trong tổng số 51 bang, không tệ so với năm 2012.

Điều này ngoài việc cho thấy thực ra cuộc bầu cử này sít sao hơn tất cả các dự đoán trước đó, kể cả của Nate Silver, nhưng nó cũng chỉ ra một điểm yếu quan trọng của hệ thống EC bầu cử tổng thống Mỹ.

Nhìn lại đồ thị "Path to victory" bên trên bạn có thể thấy thực ra tổng thống Mỹ được quyết định bởi khoảng trên dưới 10 bang ở giữa chứ không phải toàn bộ 51 bang. Do đó ứng cử viên nào thuyết phục được cử tri ở những bang này thì nhiều khả năng sẽ dành thắng lợi, bất kể đa số dân chúng có đồng ý với ông/bà ta hay không.

Cho dù không tán thành hầu hết các chính sách/quan điểm của Donald Trump, tôi không thể không đồng ý với phát biểu của ông ta năm 2012 là hệ thống EC của Mỹ rất phản dân chủ.

Chiến dịch tranh cử của Hillary Clinton

Năm 2012, Obama thắng cử vang dội nhờ một phần vào việc phân tích số liệu trong quá trình tranh cử. Bởi vậy không khó đoán cả phe Hillary Clinton lẫn Donald Trump đều đầu tư vào các hệ thống thu thập và phân tích số liệu trong lần bầu cử này. Tổng ngân sách chiến dịch tranh cử của Hillary Clinton gấp đôi của Donald Trump, nên không khó đoán Clinton chi nhiều hơn cho hoạt động phân tích số liệu.

Tuy nhiên nhiều tiền chưa chắc đã chất lượng, những tiết lộ sau cuộc bầu cử cho biết thuật toán Ada mà phe Hillary Clinton sử dụng đã có những dự báo sai lầm. Cụ thể, dù Ada dự đoán đúng Pennsylvania có rủi ro, nó đã quá chủ quan với những bang khác trong "Bức tường xanh".

Kết quả là bất chấp Donald Trump đã đến Wisconsin vận động cử tri nhiều lần, Hillary Clinton không một lần dừng lại bang này trong suốt quá trình tranh cử vì đinh ninh rằng mình sẽ dễ dàng thắng ở đây. Cho đến giữa tháng 10 phe Hillary Clinton đã chủ quan đến mức cho rằng mình chắc chắn thắng nên bắt đầu quay ra vận động cho các ứng viên thượng viện và thống đốc của đảng Dân chủ (down-ballot vote).

Phải đến sát ngày bầu cử Ada mới phát hiện ra tình hình có vẻ nguy hiểm ở Michigan, phe Hillary Clinton lập tức dồn lực vào bang này, cử cả Bill và Obama đến vận động nhưng đã quá muộn. Số người đi bỏ phiếu ở Detroit, thành trì của phe Dân chủ ở Michigan, quá thấp không đủ để lật ngược tình thế trong toàn bang.

TS. Lê Hồng Giang: Chiến dịch khôn ngoan và tàn khốc của Trump đã thành công, vì 3 lý do - Ảnh 3.

Trump vận động tranh cử ở Green Bay, Wisconsin, ngày 17/10. Ảnh: NYT

Tất nhiên thuật toán chỉ là một phần, số liệu đầu vào mới là yếu tố quyết định. Ada, giống như tất cả các mô hình dự báo khác đều sử dụng số liệu thăm dò dư luận (polls) ở cấp bang và cấp liên bang. Tính trung bình các polls đó đánh giá thấp Donald Trump khoảng 3ppt, cao hơn nhiều so với tỷ lệ dao động 2% cần thiết để thay đổi kết quả bầu cử như Nate Silver đã tính toán sau này.

Tất nhiên bản thân phe Donald Trump cũng sử dụng số liệu của các polls nên mô hình của họ cũng chỉ dự đoán xác suất thắng của Trump xấp xỉ 30%, nghĩa là không khác mấy Nate Silver.

Phe Donald Trump thuê Cambridge Analytica, một công ty chuyên xử lý/phân tích dữ liệu, chạy mô hình cho mình. Công ty này là chi nhánh Mỹ của SCL Group ở London, công ty số liệu đã giúp phe ủng hộ Brexit thắng trong cuộc trưng cầu dân ý hồi tháng 6.

Phân tích số liệu cử tri và hệ thống EC, Cambridge Analytica đã có kết luận khá giống Gagnon là Trump phải tập trung vào giới cử tri trung niên da trắng ở ba bang khu vực Rusk-belt là Michigan, Wisconsin và Pennsylvania.

Đó là lý do tại sao Trump đã rất tích cực vận động tranh cử ở khu vực này bất chấp bị chê bai là húc đầu vào đá. Vài ngày trước bầu cử Cambridge Analytica đã xác định Trump sẽ thắng khoảng 2-2.5ppt ở đây, điều mà báo chí chính thống không ai dự báo được.

Chiến dịch tranh cử của phe Hillary Clinton không chỉ kém hơn về mặt phân tích số liệu. Với nguồn lực vượt trội, được vô số các ngôi sao cũng như các CEO nổi tiếng ủng hộ, được hầu như tất cả các tờ báo lớn, kênh truyền hình uy tín chống lưng, Hillary Clinton đã không thể kéo nhiều cử tri của mình đến các hòm phiếu ngày 8/11 so với Obama 4 năm trước đó.

Không chỉ đa số cử tri thuộc nhóm da trắng không có bằng đại học, 58% toàn bộ nhóm dân da trắng, nhóm cử tri lớn nhất, đã bỏ phiếu cho Trump. Thậm chí tỷ lệ phụ nữ da trắng có bằng đại học ngả về phía Donald Trump cũng lớn hơn phía Hillary Clinton bất chấp những quan điểm/phát biểu cực kỳ thô lỗ/kỳ thị giới tính của ứng cử viên này.

Kết quả exit poll [thăm dò cử tri ngay sau khi bỏ phiếu] dưới đây cho thấy Hillary Clinton đã mất phiếu của tất cả các sắc dân chứ không chỉ dân da trắng so với Obama năm 2012, một bằng chứng rõ ràng về sự kém cỏi của kỳ vận động tranh cử của phe Dân chủ.

TS. Lê Hồng Giang: Chiến dịch khôn ngoan và tàn khốc của Trump đã thành công, vì 3 lý do - Ảnh 4.

Một điểm yếu quan trọng nữa là Hillary Clinton đã mất nhiều phiếu hơn cho nhóm cử tri độc lập, đảng Xanh (Green) và đảng Tự do (Libertarian). Bên cạnh đó dù giành được 7% phiếu bầu của các cử tri Cộng hoà nhưng Hillary Clinton lại bị mất 9% từ chính cử tri của đảng của mình, thậm chí bị mất 14% cử tri LGBT (cộng đồng người đồng tính, dị tính và song tính) vào tay Trump.

Bất kể tính khí thất thường và vô số cảnh báo không được để Trump nắm giữ nút khai hoả vũ khí hạt nhân, Hillary Clinton chỉ được 34% quân nhân ủng hộ so với 61% dành cho một kẻ không những đã trốn quân dịch mà còn dám dè bỉu John McCain và Humauyn Khan, những người hùng thực sự của quân đội Mỹ.

Còn nhiều con số thống kê exit poll khác cho thấy đối đầu với một đối thủ đầy scandal như Trump nhưng cuộc vận động tranh cử của Hillary Clinton đã không giành được ưu thế tuyệt đối, để rồi bức thư của Comey ngày 28/10 trở thành sợi rơm cuối cùng đánh sụm lưng con lừa Dân chủ.

Sai lầm lớn nhất của chiến dịch tranh cử của Hillary Clinton là đã bị cuốn theo trào lưu nói xấu, công kích cá nhân vô cùng tồi tệ của Trump. Thay vì tập trung phân tích sự nguy hiểm, sai lầm, trống rỗng trong các chính sách dân túy của Trump, Hillary Clinton lại chạy đua nói xấu cá nhân, điều mà chắc chắn bà không thể thắng một kẻ mạnh mồm/trơ trẽn như Trump.

Nhiều nhà bình luận cho rằng cuộc bầu cử năm 2016 này "bẩn thỉu" nhất trong lịch sử Mỹ vì hai ứng viên chỉ chăm chăm bới móc, đả kích nhau. Vận động tranh cử như vậy không những bỏ qua các thảo luận chính sách quan trọng mà còn làm suy yếu niềm tin và sự tôn trọng của cử tri đối với hai bên, cả bên thắng cuộc sau này.

Không phải ngẫu nhiên mà những quốc gia như Nga hay Trung Quốc "hả hê" nhìn Trump thắng cử. Đó là bằng chứng rõ nhất cho tuyên truyền của họ là dân chủ phương Tây thực ra chỉ là một trò hề giả tạo. Trong gần 6 tháng của chiến dịch tranh cử chính thức, Hillary Clinton  (và Donald Trump) đã làm hình ảnh của giới chính trị gia tồi tệ hơn trong mắt người dân, cả ở Mỹ lẫn những dân tộc đang mong muốn hướng đến một xã hội dân chủ như Mỹ.

Sự phân cực chính trị trong xã hội Mỹ

TS. Lê Hồng Giang: Chiến dịch khôn ngoan và tàn khốc của Trump đã thành công, vì 3 lý do - Ảnh 5.

Đã có rất nhiều phân tích những lý do kinh tế/xã hội và cả tâm lý chán ngán giới chính trị gia chóp bu dẫn đến thất bại của Hillary Clinton. Tôi sẽ không nói thêm về những vấn đề đó nữa mà muốn chỉ ra một điểm ít nhà bình luận quan tâm đến: Tính phân cực trong cơ cấu chính trị Mỹ.

Ở hầu hết các nền dân chủ trưởng thành (Mỹ, Anh, Úc, Canada...) hệ thống chính trị có hai đảng lớn chi phối, thường một đảng theo khuynh hướng bảo thủ (conservative), đảng kia theo khunh hướng tự do (liberal) thay nhau nắm quyền.

Quan điểm trung tâm của hai đảng có lúc gần, lúc xa nhau, phản ánh sự phân cực chính trị trong dân chúng. Khi sự phân cực trở nên gay gắt hệ thống chính trị sẽ khó vận hành vì hai bên ít còn điểm chung nên không dễ thoả hiệp.

Đây là đặc điểm của hệ thống chính trị Mỹ trước cuộc bầu cử vừa rồi khi phe Cộng hoà bị nhánh Tea Party đẩy sang cực hữu còn phe Dân chủ bị phong trào Chiếm phố Wall đẩy sang cực tả từ vài năm trước. Chính quyền Obama là nạn nhân của tình trạng phân cực này khi hầu hết các chính sách mấy năm sau này đều bị Quốc hội Mỹ do phe Cộng hoà nắm ngăn cản, bộ máy hành chính thậm chí còn bị đóng cửa hơn 2 tuần cuối năm 2013.

Một hệ quả nữa của sự phân cực là khi cuộc đua vào vị trí ứng cử viên của hai đảng chính thức bắt đầu cuối năm ngoái, những thành phần cực đoan của cả hai phía dễ dàng nổi lên. Phe Dân chủ có Bernie Sanders, phe Cộng hoà có Ted Cruz, Rand Paul, Ben Carson và tất nhiên là Donald Trump.

Trump với bản tính "thích bắt nạt" của mình đã sử dụng một chiến thuật vô cùng tàn khốc triệt hạ không thương tiếc các đối thủ khác đồng thời nhử ra những chính sách tận cùng của cánh hữu: Hứa lùng bắt và trục xuất hàng chục triệu người nhập cư lậu; đòi xây tường ở biên giới rồi bắt Mexico phải trả chi phí; sẵn sàng vi phạm nhân quyền cho mục tiêu chống khủng bố (tra tấn tù binh, bắt/giết gia đình của các nghi can khủng bố); cấm vô giới hạn phá thai đồng thời thả nổi vô giới hạn quyền sử dụng súng.

Khi cuộc thảm sát ở nhà hát Bataclan xảy ra, Trump tuyên bố nếu ông ta có mặt ở đó thì tình hình đã khác vì ông ta luôn đem súng theo người. Trump cũng làm hài lòng giới chóp bu Cộng hoà với lời hứa sẽ huỷ bỏ Obamacare, Dodd-Frank, và cách chính sách bảo vệ môi trường/chống biến đổi khí hậu, đồng thời tăng chi tiêu quốc phòng và cắt giảm thuế cho doanh nghiệp/giới giàu có.

Tuy nhiên ông ta thừa thông minh để hiểu chỉ có phiếu của phe cực hữu sẽ không thể đủ, muốn thắng cử phải giành được ủng hộ của một bộ phận cánh tả. Đó là lý do Trump tuyên bố sẽ huỷ bỏ TPP, đàm phán lại NAFTA, đánh 45% thuế lên hàng hoá nhập khẩu từ Trung Quốc.

Nền tảng tranh cử cực kỳ khôn ngoan này đáng ra phải đưa Donald Trump thành ứng cử viên con cưng của đảng Cộng hoà. Nhưng tính khí bất thường/bốc đồng/tự phụ của ông ta cộng với vô số scandal và những lời phát biểu thoá mạ đối thủ rất vô văn hoá, những lời nói dối/bịa đặt không ngượng mồm đã làm cả cử tri lẫn giới tinh hoa của cả hai đảng cho rằng ông ta không phù hợp cho vị trí lãnh đạo cao nhất nước Mỹ.

Quan điểm khá thân thiện với Nga/Putin và ý tưởng rút dần vai trò "sen đầm" của Mỹ trên trường quốc tế cũng làm đảng Cộng hoà lo ngại. Nhưng ở thời điểm 2016, đảng Cộng hoà đã bị đẩy sang cực hữu quá xa nên những ứng viên trung dung hơn như Jeff Bush, Marco Rubio, John Kasich không chịu nổi nhiệt tấn công của Trump dần dần rớt lại trong vòng sơ bộ.

Đảng Cộng hoà đã phải "bịt mũi" đề cử Trump làm người đại diện cho mình, trong khi giới chóp bu của đảng này tìm cách lánh xa Trump như lánh xa con hủi. Nhưng Trump không cần, ông ta hiểu rằng mình đã bỏ túi phần lớn cử tri của đảng Cộng hoà, những người mà giới bình luận chính trị sau này gọi là "coming home voters". Vấn đề chỉ còn là làm sao lấy được Rust-belt.

TS. Lê Hồng Giang: Chiến dịch khôn ngoan và tàn khốc của Trump đã thành công, vì 3 lý do - Ảnh 6.

Trước ngày bầu cử tôi đã thầm nghĩ "Mình sẽ mất hoàn toàn niềm tin vào con người nếu Hillary không thắng lớn". Tôi không tin đa số cử tri Mỹ có thể một tay bịt mũi một tay bầu cho một người như Trump, hay nói theo ngôn ngữ báo chí tôi không tin vào những cử tri im lặng/cử tri xấu hổ sẽ xuất hiện lật ngược kết quả các polls trước đó.

Trong xã hội nào cũng có những thành phần mù quáng/phân biệt chủng tộc/kỳ thị nữ giới/bài ngoại thực tâm ủng hộ Trump, nhưng trong thế kỷ 21 này những kẻ đó không thể là đa số ngay cả ở những quốc gia kém phát triển hơn Mỹ nhiều lần.

Lập luận cho rằng có nhiều người không muốn trả lời thăm dò dư luận rằng họ sẽ bầu cho Trump vì họ xấu hổ phải công khai điều đó càng chứng tỏ những giá trị Trump cổ suý/bộc lộ không phù hợp với hệ thống đạo đức/giá trị hiện tại (nên người ta mới lo ngại/xấu hổ khi phải nói ra).

Nhưng tôi đã nhầm, hoặc tỷ lệ cử tri có quan điểm mù quáng/phân biệt chủng tộc/kỳ thị nữ giới/bài ngoại nhiều hơn tôi tưởng, hoặc số người dù không chấp nhận những quan điểm đó nhưng vẫn trung thành với đảng của mình [coming home republicans], đặt lợi ích của đảng lên cao hơn lợi ích đất nước và các giá trị đạo đức của họ, đã giúp Donald Trump lật ngược thế cờ.

Như vậy đặc thù của hệ thống bầu cử EC của Mỹ và chiến dịch tranh cử kém hiệu quả của Hillary Clinton là điều kiện cần, sự phân cực chính trị thái quá và lòng trung thành của đa số cử tri Mỹ với đảng của mình là điều kiện đủ để đưa một ứng cử viên như Donald Trump lên thành tổng thống.

Đó là rủi ro của một hệ thống chính trị dân chủ và rủi ro này đang gia tăng trong một vài năm gần đây. Không chỉ Trump mà một số chính trị gia dân túy khác đã giành được phiếu một cách khá bất ngờ.

Một số người đổ lỗi cho Facebook và các mạng xã hội tạo điều kiện cho những phong trào dân túy tuyên truyền những quan điểm/thông tin bịa đặt, một số viện dẫn Thomas Piketty cho rằng chủ nghĩa tư bản sẽ phải đối mặt với tình trạng này khi hố ngăn cách giàu nghèo càng ngày càng rộng, một phần vì toàn cầu hoá.

Dù lý do là gì và giải pháp của thế giới thế nào trước phong trào dân túy/dân tộc chủ nghĩa, với sự trỗi dậy của Trump, Durtete, Le Pen, Farage, đã làm tăng thêm bất trắc đáng kể cho những thế hệ tương lai.

Đọc thêm về:

    Bạn đọc có thể báo tin, gửi bài viết, clip, ảnh về email thegioi@ttvn.vn để nhận nhuận bút cao trong vòng 24h. Đường dây nóng: 0943 113 999

    Soha
    Trí Thức Trẻ
      Công ty Cổ phần VCCorp

      © Copyright 2010 - 2020 – Công ty Cổ phần VCCorp

      Tầng 17,19,20,21 Toà nhà Center Building - Hapulico Complex,
      Số 1 Nguyễn Huy Tưởng, Thanh Xuân, Hà Nội.
      Email: btv@soha.vn
      Giấy phép số 2411/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội cấp ngày 31 tháng 07 năm 2015.
      Chịu trách nhiệm nội dung: Ông Nguyễn Thế Tân

      Liên hệ quảng cáo:
      Hotline: 0942.86.11.33
      Email: giaitrixahoi@admicro.vn
      Hỗ trợ & CSKH:
      Tầng 20, tòa nhà Center Building, Hapulico Complex,
      số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, Hà Nội.
      Tel: (84 24) 7307 7979
      Fax: (84 24) 7307 7980