Chuyến bay thử nghiệm đầu tiên của phiên bản tiêm kích cải tiến Tejas Mk2 dành cho Không quân Ấn Độ đã bị trì hoãn thêm hai năm. Đây là bước lùi mới nhất trong chuỗi chậm trễ kéo dài suốt lịch sử phát triển, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của chương trình Tejas.
Truyền thông địa phương đưa tin, mặc dù Hội đồng Quốc phòng Ấn Độ đã thông qua chương trình vào cuối năm 2022, nhưng việc phân bổ ngân sách thực tế và hoàn tất các thỏa thuận hợp tác quốc tế đã bị đẩy lùi sang tận cuối năm 2023.
So với phiên bản Tejas Mk1 đang hoạt động, Tejas Mk2 là một mẫu máy bay phức tạp và tinh vi hơn đáng kể. Thiết kế mới sở hữu thân máy bay lớn hơn, bổ sung cánh mũi để tăng khả năng cơ động, và đặc biệt là động cơ F414 mạnh mẽ do Mỹ cung cấp để thay thế dòng F404 cũ kỹ.
Tuy nhiên, nhà cung cấp động cơ General Electric (Mỹ) đang đối mặt với những đứt gãy trong chuỗi cung ứng, dẫn đến việc bàn giao động cơ F414 bị chậm trễ. Điều này làm dấy lên nhiều đồn đoán về việc Ấn Độ có thể phải cân nhắc một phương án động cơ thay thế cho chương trình.
Một rào cản chính khác khiến biến thể Tejas mới bị đình trệ là yêu cầu tỉ lệ nội địa hóa phải đạt ít nhất 80%. Với tiền lệ các chương trình nội địa thường xuyên lỗi hẹn và sự hạn chế về đa dạng hóa cơ sở hạ tầng công nghiệp, đây được xem là một thách thức cực kỳ lớn.
Theo kế hoạch, Tejas Mk2 sẽ là mảnh ghép hạng nhẹ bổ trợ cho "xương sống" của không quân Ấn Độ hiện nay là tiêm kích ưu thế trên không thế hệ 4+ Su-30MKI – một dòng máy bay lớn hơn gấp đôi về công suất động cơ cũng như chi phí vận hành và bảo trì.
Bài toán chi phí và tiến độ
Vào tháng 9 năm 2025, Bộ Quốc phòng Ấn Độ đã ký kết hợp đồng mua sắm lớn nhất trong lịch sử chương trình Tejas, đặt hàng 97 chiếc tiêm kích hạng nhẹ Tejas Mk1A với trị giá 7 tỷ USD. Việc bàn giao dự kiến bắt đầu từ giai đoạn 2027–2028. Biến thể mới này sẽ có những cải tiến nhẹ về hệ thống điện tử hàng không so với các mẫu trước đó.
Dù đã được phát triển trong gần 40 năm, Tejas vẫn chưa thể đi vào phục vụ với số lượng đáng kể. Chuyến bay đầu tiên của dòng máy bay này diễn ra vào ngày 4 tháng 1 năm 2001 sau nhiều lần trì hoãn, và phải mất thêm 18 năm nữa – đến tháng 2 năm 2019 – nó mới bắt đầu được biên chế hạn chế. Với mức giá xấp xỉ 72 triệu USD cho mỗi chiếc, tính hiệu quả về chi phí của dòng tiêm kích này đang bị đặt dấu hỏi lớn.
Xu hướng quay lại với công nghệ Nga
Tejas Mk2 hiện là một trong số nhiều chương trình tiêm kích đang được triển khai tại Ấn Độ, nhưng lại là dự án "thận trọng" nhất về mặt tiềm năng chiến đấu. Vào tháng 2 năm 2026, Bộ Quốc phòng Ấn Độ xác nhận đang đẩy mạnh kế hoạch nâng cấp toàn diện phi đội tiêm kích hạng nặng Su-30MKI với sự hỗ trợ từ Nga.
Giai đoạn đầu của chương trình sẽ tập trung hiện đại hóa 84 trên tổng số hơn 270 chiếc thông qua việc tích hợp hàng loạt hệ thống phụ trợ mới. Thiết kế của Su-30MKI được đánh giá là còn rất nhiều dư địa để tích hợp các công nghệ của tiêm kích thế hệ thứ năm.
Sau khi xác nhận đang xem xét thỏa thuận sản xuất theo giấy phép tiêm kích thế hệ thứ năm Su-57 vào tháng 2 năm 2025, đến tháng 1 năm 2026, Bộ Quốc phòng Ấn Độ cho biết các cuộc đàm phán đã bước vào giai đoạn kỹ thuật chuyên sâu. Phía Bộ Quốc phòng Nga đã đưa ra một đề nghị chưa từng có tiền lệ: cung cấp toàn quyền truy cập vào mã nguồn như một phần của thỏa thuận.
Song song đó, Ấn Độ cũng đang tự phát triển tiêm kích thế hệ thứ năm riêng trong chương trình AMCA, dù dự án này khó có khả năng đưa máy bay vào trực chiến trước năm 2040. Chính những khó khăn bủa vây các chương trình nội địa đang thúc đẩy sự quan tâm ngày càng lớn đối với các dòng tiêm kích tiên tiến từ Nga – những phương án có thể bàn giao nhanh chóng hơn nhiều để lấp đầy khoảng trống lực lượng.
