Theo CNN, trong gần nửa thế kỷ, Iran đã chuẩn bị cho một cuộc chiến với Mỹ. Không thể sánh kịp sức mạnh quân sự của Mỹ, Tehran thay vào đó tập trung vào các biện pháp gây tổn thất nặng nề có thể làm rung chuyển Trung Đông và nền kinh tế toàn cầu.
Khi nhóm tàu sân bay tấn công cùng nhiều máy bay quân sự, bao gồm tiêm kích tàng hình F-35A của Mỹ đang rầm rập đến Trung Đông và Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo ông có thể tấn công Iran, nỗi lo ngại về một cuộc chiến quy mô lớn hơn lại gia tăng. Mặc dù bị suy yếu đáng kể bởi các cuộc tấn công của Israel và Mỹ vào mùa hè năm ngoái và tình trạng bất ổn trong nước ngày càng gia tăng gần đây, các chuyên gia cho rằng Iran vẫn có nhiều lựa chọn để đáp trả, bao gồm tấn công các lợi ích của Mỹ và Israel, huy động các nhóm đồng minh và tiến hành các biện pháp trả đũa kinh tế có thể gây ra bất ổn toàn cầu.
Việc Tehran lựa chọn sử dụng các công cụ trong tay như thế nào phụ thuộc vào mức độ đe dọa mà nước này cảm nhận đang phải đối mặt.
"[Iran] có rất nhiều khả năng để sử dụng nếu họ coi đây là một cuộc chiến sống còn,” Farzin Nadimi, một chuyên gia cao cấp tại Viện Washington chuyên về các vấn đề an ninh và quốc phòng của Iran, cho biết. “Nếu họ coi đây là một cuộc chiến cuối cùng, họ có thể sẽ dốc toàn lực.”
Dưới đây là các lựa chọn mà Iran có thể thực hiện trong trường hợp bị tấn công:
Tên lửa đạn đạo được trưng bày tại Tehran. Ảnh: Getty
Iran sử dụng tên lửa và máy bay không người lái
Iran được cho là sở hữu hàng nghìn tên lửa và máy bay không người lái nằm trong tầm bắn của quân đội Mỹ đóng tại một số quốc gia ở Trung Đông và đã đe dọa tấn công Mỹ, cũng như Israel.
Vào tháng 6, sau khi Israel bất ngờ tấn công Iran, Iran đã trả đũa bằng cách phóng liên tiếp nhiều tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái vào Israel, gây thiệt hại bằng cách vượt qua hệ thống phòng không hiện đại của Israel.
Các quan chức Iran tuyên bố nhiều kho vũ khí được sử dụng trong cuộc chiến đó đã được bổ sung, và các quan chức Mỹ tin rằng những vũ khí đã được thử nghiệm trong chiến đấu này, vẫn tiếp tục gây ra mối đe dọa.
Iran cũng đã phát triển, thử nghiệm hoặc triển khai hơn 20 loại tên lửa đạn đạo, bao gồm cáchệ thống tầm ngắn, tầm trung và tầm xa có khả năng đe dọa các mục tiêu xa xôi như Nam Âu.
“Chúng tôi có từ 30.000 đến 40.000 binh sĩ Mỹ đóng quân tại tám hoặc chín căn cứ trong khu vực đó,” Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết hôm thứ 28/1. “Tất cả đều nằm trong tầm bắn của hàng nghìn máy bay không người lái một chiều (UAV) và tên lửa đạn đạo tầm ngắn của Iran, đe dọa sự hiện diện của quân đội chúng ta.”
Hai quan chức Mỹ nói với CNN rằng năng lực quân sự của Tehran, dù ít hơn nhiều về số lượng và lạc hậu hơn các hệ thống hiện đại của Mỹ, khiến cho một cuộc tấn công quyết định của Mỹ vào nước này trở nên khó khăn hơn rất nhiều.
Tehran đã nhiều lần cảnh báo rằng họ sẽ trả đũa các đồng minh của Mỹ trong khu vực nếu bị tấn công. Khi máy bay ném bom của Mỹ tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran vào mùa hè, Iran đã phát động một cuộc tấn công tên lửa chưa từng có tiền lệ vào Qatar, nhắm mục tiêu vào căn cứ không quân al-Udeid, căn cứ quân sự lớn nhất của Mỹ ở Trung Đông.
Iran có thể huy động lực lượng ủy nhiệm
Trong hai năm qua, Israel đã gây thiệt hại nặng nề cho mạng lưới các lực lượng ủy nhiệm khu vực của Iran, làm suy yếu đáng kể khả năng bành trướng quyền lực ra ngoài biên giới của nhóm vũ trang này.
Tuy nhiên, các lực lượng ủy nhiệm đã tuyên bố sẽ bảo vệ Iran. Các nhóm của Iraq như Kataeb Hezbollah và Harakat al-Nujaba cũng như Hezbollah của Lebanon, tuần này tuyên bố sẽ đến viện trợ cho Iran nếu nước này bị tấn công.
Hôm 24/1, Abu Hussein al-Hamidawi, chỉ huy của Kataeb Hezbollah, đã kêu gọi những người trung thành với Iran “trên toàn cầu… chuẩn bị cho một cuộc chiến tổng lực để ủng hộ Cộng hòa Hồi giáo”.
Tên lửa Shahed-129 của Iran có tầm bắn đến 1,700km. Ảnh: CNN
Chiến tranh kinh tế
Iran đã nhiều lần cảnh báo rằng một cuộc chiến chống lại nước này sẽ không chỉ giới hạn ở Trung Đông mà còn gây ra những chấn động trên toàn thế giới. Mặc dù yếu thế hơn về quân sự, Tehran lại có đòn bẩy trong việc làm gián đoạn thị trường năng lượng và thương mại toàn cầu từ một trong những khu vực nhạy cảm về chiến lược nhất thế giới.
Iran, một trong những quốc gia sản xuất năng lượng lớn nhất thế giới, nằm trên eo biển Hormuz , một tuyến đường thủy hẹp nơi hơn một phần năm lượng dầu mỏ và phần lớn khí đốt tự nhiên hóa lỏng của thế giới đi qua. Chính quyền nước này đã đe dọa sẽ đóng cửa eo biển nếu bị tấn công - một viễn cảnh mà các chuyên gia cảnh báo có thể khiến giá nhiên liệu tăng vọt vượt xa biên giới Iran và gây ra suy thoái kinh tế toàn cầu.
Các chuyên gia cho rằng việc nhắm mục tiêu vào nền kinh tế toàn cầu thông qua eo biển có thể là một trong những lựa chọn hiệu quả nhất của Iran. Đây cũng là lựa chọn nguy hiểm nhất vì tác động rộng lớn của nó.
Việc đóng cửa eo biển kéo dài sẽ là một kịch bản nguy hiểm, theo nhận định của Umud Shokri, một chiến lược gia năng lượng tại Washington, DC và là nghiên cứu viên thỉnh giảng cao cấp tại Đại học George Mason. “Ngay cả những gián đoạn một phần cũng có thể dẫn đến giá cả tăng vọt, làm gián đoạn chuỗi cung ứng và làm gia tăng lạm phát trên toàn thế giới. Trong trường hợp như vậy, suy thoái kinh tế toàn cầu sẽ là một rủi ro hoàn toàn có thể xảy ra.”
Động thái như vậy có thể là biện pháp cuối cùng của Iran, vì nó sẽ gây gián đoạn nghiêm trọng đến hoạt động thương mại của chính nước này và các quốc gia Ả Rập láng giềng, nhiều nước trong số đó đã vận động ông Trump không tấn công Iran và cam kết không cho phép Washington tiếp cận lãnh thổ của họ để tấn công Iran.
Iran có thể
Chính quyền Iran tuyên bố họ có các căn cứ hải quân ngầm sâu dưới lòng đất dọc theo bờ biển nước này, với hàng chục tàu tấn công tốc độ cao sẵn sàng triển khai trên vùng biển Vịnh Ba Tư. Quân đội nước này đã dành ba thập kỷ để xây dựng hạm đội tàu chiến và tàu ngầm riêng, với việc đẩy mạnh sản xuất trong những năm gần đây nhằm chuẩn bị cho một cuộc đối đầu hải quân có thể xảy ra.
Phó Đô đốc Robert Harward, cựu đặc nhiệm Hải quân SEAL và phó chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ, cho biết năng lực hải quân và các lực lượng ủy nhiệm của Iran đặt ra thách thức cho hoạt động vận chuyển hàng hải ở eo biển Hormuz, nhưng thách thức này “có thể được giải quyết rất nhanh chóng”. Tuy nhiên, ông cho rằng các công cụ “bất đối xứng” như thủy lôi, máy bay không người lái và các chiến thuật khác có thể gây khó khăn cho hoạt động vận chuyển hàng hải và dòng chảy dầu mỏ.
Khả năng của Iran trong việc làm gián đoạn hoạt động vận tải biển toàn cầu và gây chấn động nền kinh tế thế giới đã từng có tiền lệ trong lịch sử.
Vào giai đoạn cuối của cuộc chiến kéo dài với Iraq trong những năm 1980, Iran đã rải thủy lôi ở Vịnh Ba Tư, bao gồm cả khu vực gần eo biển, một trong số đó suýt làm chìm tàu USS Samuel B. Roberts năm 1988 khi nó đang hộ tống các tàu chở dầu của Kuwait trong cuộc chiến được gọi là "Chiến tranh tàu chở dầu".
Năm 2019, một số tàu chở dầu đã bị tấn công ở Vịnh Oman trong bối cảnh căng thẳng leo thang giữa Iran và các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh Ba Tư sau khi ông Trump rút khỏi thỏa thuận hạt nhân với Iran. Iran bị cáo buộc là bên tấn công.
Gần đây hơn, trong cuộc chiến Israel-Hamas, lực lượng Houthi đã làm gián đoạn hoạt động vận chuyển thương mại tại eo biển Bab al-Mandab ở Biển Đỏ, nơi khoảng 10% thương mại đường biển toàn cầu đi qua. Cùng với khả năng đe dọa giao thông qua eo biển Hormuz, Tehran nắm giữ quyền lực to lớn để gây ra những tổn thất kinh tế toàn cầu.
Ông Nadimi thuộc Viện Washington cho biết: “Cuộc chiến tiếp theo có thể không bắt đầu ở trung tâm Tehran, mà ở eo biển Hormuz và Vịnh Ba Tư”.