Sự trỗi dậy của Hàn Quốc như một cường quốc công nghệ không chỉ giới hạn trong lĩnh vực điện tử tiêu dùng hay ô tô, mà còn mở rộng mạnh mẽ sang ngành công nghiệp nặng, đặc biệt là công nghệ đường sắt.
Trong bối cảnh các đô thị lớn trên thế giới đang đối mặt với áp lực hạ tầng và yêu cầu cấp bách về phát triển bền vững, Hyundai Rotem – một thành viên chiến lược của Tập đoàn Hyundai Motor – đã nổi lên như một thực thể dẫn dắt các giải pháp di chuyển thông minh, thiết lập một hệ sinh thái đường sắt đẳng cấp thế giới.
Mới đây, Hyundai Rotem cho biết công ty đã ký một thỏa thuận trị giá 491 tỷ won (360 triệu USD - hơn 9000 tỷ đồng) với Tập đoàn THACO để cung cấp hệ thống tàu điện cho tuyến metro số 2 tại TP. HCM.
Doanh nghiệp Hàn Quốc cũng bày tỏ mong muốn với phía Việt Nam tham gia các dự án đường sắt đô thị và tuyến Đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam trong tương lai, đánh dấu những bước hợp tác chiến lược trong lĩnh vực mới mẻ.
Đẳng cấp công nghệ đường sắt cao tốc
Hyundai Rotem được thành lập vào năm 1977, ban đầu là một đơn vị chuyên trách về thiết bị công nghiệp và đường sắt trong bối cảnh Hàn Quốc đang nỗ lực hiện đại hóa nền kinh tế.
Qua nhiều thập kỷ, công ty đã tiến hóa thành một tập đoàn tích hợp toàn cầu. Sự gắn kết hữu cơ với Tập đoàn Hyundai Motor (Hyundai Motor Group) mang lại cho Hyundai Rotem những lợi thế mà ít đối thủ nào có được.
Đó là khả năng tiếp cận nền tảng quản trị chất lượng toàn cầu, mạng lưới cung ứng rộng khắp và đặc biệt là các công nghệ tiên phong như pin nhiên liệu hydro và robot tự hành. Với hơn 4.190 nhân viên vào năm 2024 và doanh thu đạt ngưỡng 4,37 nghìn tỷ won, công ty không chỉ là nhà cung cấp phương tiện mà còn là một đối tác chiến lược về hạ tầng tại hơn 50 quốc gia
Hành trình của Hàn Quốc trong lĩnh vực đường sắt cao tốc là một ví dụ điển hình cho chiến lược "đứng trên vai những người khổng lồ". Vào năm 2004, hệ thống KTX-I được triển khai dựa trên công nghệ TGV của tập đoàn Alstom (Pháp). Trong số 46 đoàn tàu đầu tiên, có 12 chiếc được sản xuất tại Pháp và 34 chiếc còn lại được Hyundai Rotem sản xuất tại Hàn Quốc theo giấy phép.
Tuy nhiên, tham vọng của Hyundai Rotem không dừng lại ở việc lắp ráp. Công ty đã nhanh chóng chuyển sang giai đoạn tự nghiên cứu và phát triển, dẫn đến sự ra đời của các dòng tàu cao tốc hoàn toàn mang thương hiệu Hàn Quốc.
KTX-Sancheon (HSR-350x): Đây là thành quả của sự hợp tác giữa chính phủ, các trường đại học và Hyundai Rotem. Ra mắt vào năm 2010, KTX-Sancheon là dòng tàu cao tốc thương mại đầu tiên do Hàn Quốc tự phát triển, đưa quốc gia này trở thành nước thứ tư trên thế giới làm chủ được công nghệ tàu cao tốc trên 300 km/h.
KTX-Eum (EMU-260): Ra mắt năm 2021, dòng tàu này đánh dấu sự chuyển dịch sang công nghệ động lực phân tán, giúp tối ưu hóa không gian chở khách và khả năng tăng tốc.
KTX-Cheongryong (EMU-320): Được đưa vào vận hành vào tháng 4 năm 2024, đây hiện là dòng tàu nhanh nhất của Hàn Quốc với tốc độ thương mại 320 km/h.
Không dừng lại ở 320 km/h, Hyundai Rotem hiện đang triển khai dự án EMU-370 với mục tiêu đưa tốc độ vận hành lên 370 km/h. Các đột phá kỹ thuật trong dự án này bao gồm việc tăng công suất động cơ kéo lên 560 kW (tăng 47,4% so với EMU-320) và giảm lực cản không khí 12,3% thông qua thiết kế mũi tàu tối ưu.
Với tổng công suất lên tới 13.440 kW, EMU-370 sẽ giúp hành trình từ Seoul đến Busan chỉ còn 1 giờ 50 phút, biến toàn bộ lãnh thổ Hàn Quốc thành một "vùng sinh sống hai giờ". Sự tự chủ này cho phép Hyundai Rotem cạnh tranh trực tiếp với các dòng Shinkansen của Nhật Bản hay Velaro của Đức trên thị trường quốc tế.
Một trong những lý do khiến công nghệ của Hyundai Rotem được đánh giá cao là việc tiên phong ứng dụng rộng rãi hệ thống động lực phân tán (Electric Multiple Unit - EMU) thay vì động lực tập trung (đầu máy kéo) truyền thống.
Công nghệ EMU cho phép tàu tăng tốc và giảm tốc hiệu quả hơn, một yếu tố cực kỳ quan trọng đối với các quốc gia có địa hình đồi núi phức tạp hoặc các tuyến đường có nhiều ga dừng gần nhau như tại Việt Nam.
Ngoài ra, việc loại bỏ đầu máy chuyên dụng giúp tăng đáng kể số lượng hành khách trên cùng một chiều dài đoàn tàu, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế cho nhà vận hành.
Tiên phong năng lượng xanh và “bộ não thông minh”
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu, Hyundai Rotem đã khẳng định vị thế dẫn đầu bằng việc phát triển công nghệ tàu chạy bằng năng lượng hydro.
Tàu điện hydro của Hyundai Rotem sử dụng hệ thống pin nhiên liệu hydro để tạo ra điện năng. Khác với tàu điện truyền thống, tàu hydro không cần hệ thống dây điện trên cao, giúp giảm chi phí xây dựng hạ tầng và bảo tồn cảnh quan đô thị.
Trong quá trình vận hành, hệ thống pin nhiên liệu hút không khí bên ngoài, lọc sạch bụi mịn để kết hợp với hydro tạo ra điện. Ước tính mỗi giờ vận hành, tàu có thể làm sạch 107,6 kg không khí.
Sản phẩm phụ duy nhất của phản ứng hóa học là nước tinh khiết, hoàn toàn không có khí CO2 hay NOx. Tàu có khả năng vận hành liên tục trong thời gian dài mà không cần nạp lại năng lượng thường xuyên.
Thành phố Daejeon (Hàn Quốc) sẽ là nơi triển khai tuyến tàu điện hydro không dây tiếp xúc dài nhất thế giới (38,8 km) vào năm 2028. Hyundai Rotem đảm nhiệm toàn bộ từ thiết kế, sản xuất toa xe đến hệ thống tín hiệu và hạ tầng trạm nạp hydro. Thành công của dự án này sẽ là minh chứng sống động nhất cho khả năng cung cấp giải pháp trọn gói của công ty trong kỷ nguyên năng lượng sạch.
Bên cạnh phần cứng là các toa tàu, Hyundai Rotem còn sở hữu năng lực vượt trội trong việc phát triển hệ thống điều khiển tàu dựa trên nền tảng truyền thông và hệ thống tín hiệu số hóa.
Hệ thống Kiểm soát Tàu Hàn Quốc (KTCS-2) là hệ thống tín hiệu đầu tiên trên thế giới sử dụng công nghệ LTE-R (mạng không dây chuyên dụng cho đường sắt), tương thích với tiêu chuẩn ETCS Level 2 của Châu Âu.
Việc triển khai KTCS-2 trên tuyến Jeolla đã giúp tăng năng lực vận tải thêm 20% mà không cần nâng cấp hạ tầng đường ray. Hệ thống cung cấp khả năng kiểm soát tốc độ thời gian thực, tự động phanh khi có nguy cơ va chạm và điều khiển ghi chính xác.
Dự kiến hoàn thiện sớm, KTCS-3 sẽ nâng tầm tự động hóa lên mức cao nhất, giảm thiểu tối đa các thiết bị tín hiệu vật lý trên đường ray, từ đó giảm chi phí bảo trì đáng kể.
Công nghệ này không chỉ phục vụ thị trường nội địa mà còn được thiết kế để xuất khẩu, giúp các quốc gia đang phát triển có thể nhảy vọt về công nghệ quản lý đường sắt mà không cần trải qua các giai đoạn tín hiệu analog cũ kỹ.
Chinh phục những khách hàng khó tính
Danh tiếng của Hyundai Rotem được xây dựng qua hàng loạt dự án thành công tại các khu vực địa lý và môi trường vận hành khác nhau. Tính đến năm 2024, công ty đã cung cấp toa xe và hệ thống đường sắt cho hơn 50 quốc gia, khẳng định đẳng cấp toàn cầu.
Tại Mỹ, Hyundai Rotem đã bàn giao 120 đoàn tàu commuter Silverliner V cho SEPTA (Philadelphia) và 66 chiếc cho RTD (Denver). Mới đây nhất, công ty đã giành được hợp đồng trị giá 663,7 triệu USD để cung cấp tàu điện cho LA Metro (Los Angeles).
Việc vượt qua các rào cản kỹ thuật và tiêu chuẩn an toàn nghiêm ngặt của Mỹ là minh chứng cho trình độ sản xuất cơ khí chính xác và quản trị dự án chuyên nghiệp của công ty.
Năm 2024, Hyundai Rotem ký hợp đồng trị giá 270 tỷ won (khoảng 196 triệu USD) để cung cấp tàu cao tốc EMU-250 cho Uzebekistan. Đây là lần đầu tiên công nghệ tàu cao tốc của Hàn Quốc được xuất khẩu chính thức. Tàu được thiết kế đặc biệt để chịu được môi trường sa mạc, bụi cát và nhiệt độ khắc nghiệt của Trung Á.
Công ty cũng triển khai thành công 49 đoàn tàu điện không người lái cho dự án MRT Malaysia, góp phần giải quyết bài toán giao thông đô thị tại Kuala Lumpur.
Tại Morocco, Hyundai Rotem đã giành được hợp đồng khổng lồ trị giá 2,2 nghìn tỷ won (khoảng 1,5 tỷ USD) để cung cấp 110 bộ tàu điện hai tầng cho nhà vận hành đường sắt quốc gia ONCF. Đây là một trong những đơn hàng lớn nhất trong lịch sử công ty, củng cố vị thế của họ tại thị trường Châu Phi đang phát triển nhanh chóng.
Đối tác tin cậy cho những đại dự án
Về tiềm năng trong hợp tác với Việt Nam, Hyundai Rotem sẽ cung cấp các đoàn tàu vận hành tự động hoàn toàn, tích hợp công nghệ tín hiệu hiện đại nhất. Điểm sáng của dự án còn là việc sản xuất hệ thống tại Việt Nam. Chiến lược này không chỉ giúp giảm chi phí mà còn hỗ trợ Việt Nam xây dựng nền tảng công nghiệp đường sắt nội địa, tạo công ăn việc làm và chuyển giao kỹ thuật.
Mặc dù có thị phần nhỏ hơn so với các "gã khổng lồ", Hyundai Rotem lại được đánh giá cao về khả năng linh hoạt và tốc độ triển khai dự án. Trong khi các tập đoàn Châu Âu như Alstom thường có quy trình phức tạp và chi phí rất cao, hoặc CRRC của Trung Quốc đôi khi gặp vấn đề về uy tín chất lượng tại một số thị trường quốc tế, Hyundai Rotem đã chọn một "điểm ngọt": Công nghệ tiên tiến tương đương Châu Âu nhưng với mức giá cạnh tranh hơn và dịch vụ khách hàng linh hoạt kiểu Á Đông.
Công nghệ EMU của Hàn Quốc cũng chứng minh hiệu quả vượt trội trên địa hình đồi núi, vốn rất giống với địa hình dọc miền Trung Việt Nam.
Đặc biệt, trong lĩnh vực tàu hydro, Hyundai Rotem đang tạm thời vượt lên trên Alstom (vốn đang tạm dừng một số dự án hydro do chi phí) và Siemens nhờ khả năng tích hợp công nghệ pin nhiên liệu hydro sẵn có từ tập đoàn mẹ.
Tàu của Hyundai Rotem nổi tiếng với khả năng cách âm và giảm rung lắc vượt trội (giảm 30% rung lắc ngang trên mẫu EMU-370). Các dòng tàu mới như KTX-Cheongryong cung cấp không gian để chân rộng hơn, ổ cắm sạc tại mọi ghế và hệ thống giải trí đa phương tiện tích hợp.
Nhìn lại hành trình gần nửa thế kỷ, Hyundai Rotem đã vươn mình từ một đơn vị nội địa thành một biểu tượng công nghệ toàn cầu, xứng danh với các tập đoàn đường sắt nổi tiếng khác.
