Thêm SOHA trên Google
Gordon Saft là Giám đốc tòa soạn của tạp chí Rest of World. Tuần trước, ông vừa trở về New York sau chuyến công tác tại Trung Quốc cùng đoàn lãnh đạo thuộc các lĩnh vực truyền thông, công nghệ, chính sách công và tài chính, nhằm tìm hiểu sâu hơn về ngành công nghiệp AI và robot.
Trước khi đến, Gordon từng nghĩ mọi thứ về công nghệ ở Trung Quốc sẽ rất khác biệt, nhưng sự thật hiện ra trước mắt ông lại rất quen thuộc. Dẫu vậy, quốc gia tỷ dân vẫn khiến người ta phải choáng ngợp từ những điều tưởng chừng đơn giản đó.
Dưới đây là chia sẻ của Gordon Saft.
Trung Quốc lạc quan
Bản chất cuộc tranh luận về AI tại Mỹ từ lâu đã mang tính đối lập và rạch ròi: mở hay đóng, khuếch tán công nghệ hay mô hình tiên phong, các mô hình ngôn ngữ lớn hay các mô hình thế giới.
Ẩn sau đó là một góc nhìn lớn hơn: coi Mỹ và Trung Quốc là hai mô hình cạnh tranh lẫn nhau trong cách xây dựng và triển khai AI, cùng lao về những tương lai hoàn toàn khác biệt.
Tôi muốn tìm hiểu xem liệu góc nhìn này có còn đúng với thực tế hay không, sau 18 tháng kể từ khi sự ra mắt của DeepSeek làm thay đổi cục diện AI nguồn mở.
Các thể chế và bối cảnh chính trị giữa Mỹ và Trung Quốc có sự khác biệt rõ rệt, và công nghệ này mang theo những rủi ro mà không quốc gia nào có thể phớt lờ. Tôi vốn tưởng rằng những điểm khác biệt mới là điều làm mình kinh ngạc. Nhưng không, chính những điểm tương đồng mới là điều gây bất ngờ.
Trong năm qua, tôi đã thực hiện một vài chuyến đi tương tự đến các thành phố châu Âu, và lần nào tôi cũng cảm thấy hoang mang bởi những cuộc trò chuyện xoay quanh sự đình trệ và bất ổn — một sự bi quan về công nghệ và tăng trưởng còn sâu sắc hơn bất kỳ điều gì trong các cuộc tranh luận tại Mỹ.
Trung Quốc thì hoàn toàn ngược lại. Tôi trở về New York và không khỏi ngạc nhiên khi thấy sự năng động và tinh thần lạc quan ở đây lại quen thuộc đến thế.
Có một chủ đề liên tục xuất hiện: Trung Quốc đang tập trung cao độ vào việc đưa AI vào thế giới thực — thông qua robot, sản xuất công nghiệp, xe điện và trí tuệ hiện sinh. Việc đó xuất phát từ niềm tin chiến lược hay chỉ là phản ứng trước các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ còn tùy thuộc vào việc bạn hỏi ai.
Một số chuyên gia về Trung Quốc đã chia sẻ với tôi trước chuyến đi rằng, các bài phát biểu gần đây của ông Tập Cận Bình về AI mang nhiều nét tinh tế và am hiểu về mặt kỹ thuật hơn những gì nhiều nhà quan sát phương Tây hình dung.
iph
Bắc Kinh cũng đã nỗ lực tự phác họa hình ảnh bản thân như một bên quản lý AI có trách nhiệm thay vì một đối thủ cạnh tranh. Điều khiến tôi ngạc nhiên hơn cả là tần suất chủ đề an toàn AI xuất hiện trong các cuộc thảo luận này.
Một chuyên gia phân tích nhận định rằng, trách nhiệm về an toàn AI đang ngày càng nằm sâu trong bộ máy an ninh quốc gia của Trung Quốc, nơi coi AI tiên tiến trước hết là một năng lực chiến lược, rồi mới đến một công nghệ tiêu dùng.
Càng trò chuyện với nhiều người, tôi càng thấy đây không còn là câu chuyện giữa đổi mới sáng tạo đối đầu với quy định quản lý, mà giống như hai cường quốc đang nhìn vào hai tấm bản đồ hoàn toàn khác nhau.
Ở Mỹ, giới hạn nằm ở chính năng lực của các mô hình tiên phong, cộng với mối đe dọa thường trực từ đòn bẩy đất hiếm. Tại Trung Quốc, cuộc trò chuyện luôn quay trở lại với vấn đề ứng dụng thực tế — làm sao để tích hợp các mô hình mạnh mẽ vào đời sống hàng ngày một cách nhanh nhất.
Đó là lý do tại sao cuộc tranh luận giữa LLM và mô hình thế giới vẫn rất sôi động tại Trung Quốc. Nếu AI hiện sinh là ranh giới tiếp theo, thì nguồn tài nguyên khan hiếm có thể không phải là năng lực tính toán thuần túy, mà là sự tương tác chất lượng cao với thế giới thực — và Trung Quốc lại đang tạo ra chính xác điều đó.
"Trung Quốc gây chóng mặt"
Sự tập trung của Trung Quốc vào việc triển khai ứng dụng dường như là một bước đi có tính toán. Khi bị cắt đứt khỏi các dòng chíp tiên tiến nhất, quốc gia này đã dựa vào mảnh đất mà mình vẫn có thể giành chiến thắng: đưa AI vào các nhà máy, phương tiện giao thông và đời sống thường nhật nhanh hơn bất kỳ ai khác.
Dù đó là niềm tin hay sự bắt buộc thì điều đó có lẽ cũng không còn quan trọng. Nếu việc nhúng AI vào toàn bộ nền kinh tế cuối cùng lại mang tính quyết định hơn việc sở hữu mô hình tiên phong tốt nhất, thì rào cản của Trung Quốc rất có thể đã trở thành chiến lược của họ.
Vào đêm cuối cùng ở Thượng Hải, tôi bước vào cửa hàng flagship của Huawei nằm đối diện trực tiếp với một cửa hàng Apple Store trên đường Nam Kinh.
Ở vị trí vốn dĩ sẽ là khu chăm sóc khách hàng Genius Bar trong Apple Store, Huawei đã lấp đầy khu vực phía sau bằng những chiếc xe điện. Tôi chợt nhớ đến nhà máy Xiaomi mà chúng tôi đã ghé thăm trước đó — một công ty điện thoại đã trở thành một trong những nhà sản xuất xe điện lớn nhất Trung Quốc chỉ trong vài năm ngắn ngủi.
Chúng tôi đã ngồi trên xe điện đi qua dây chuyền lắp ráp bằng robot trông giống như một trò chơi cảm giác mạnh ở công viên Universal Studios, tận mắt nhìn những chiếc xe có kiểu dáng như Porsche điện lướt đi trong êm lặng qua từng đoạn sản xuất.
Apple đã mất nhiều năm cố gắng chế tạo một chiếc ô tô trước khi từ bỏ dự án; trong khi việc chuyển đổi năng lực sản xuất phần cứng tiêu dùng sang xe điện lại chính là điều mà Xiaomi đã làm được.
Cảm nhận của bạn về việc bên nào là thực tế phụ thuộc hoàn toàn vào việc bạn đã bước vào qua cánh cửa nào.
Thật sự chóng mặt, Trung Quốc cho tôi cảm giác đúng như vậy. Bất kỳ đâu tôi quay sang cũng thấy một điều gì đó quen thuộc: một chiếc điện thoại thông minh hiện đại hơn một chút, một quán cà phê do robot vận hành, một chiếc xe điện kiểu dáng khí động học — mỗi thứ đều được phản chiếu qua một hệ thống chính trị khác biệt và một sự đặt cược khác nhau vào tương lai.
Những điểm khác biệt là điều đã được dự báo; nhưng chính những điểm tương đồng mới là điều bất ngờ.
