Thêm SOHA trên Google
Những ngày gần đây, các hội nhóm thể hiện sự phản kháng với cha mẹ thu hút sự chú ý trên mạng xã hội. Theo các chuyên gia, đằng sau câu nói “con ghét bố mẹ” đôi khi không đơn thuần là sự chống đối, mà có thể là những tổn thương và nhu cầu tâm lý chưa được đáp ứng.
“Con ghét bố mẹ” đôi khi là lời cầu cứu
Theo tiến sĩ tâm lý Đào Lê Hòa An, Chủ nhiệm chương trình Tâm lý học trường Đại học Victoria Thái Bình Dương, không nên vội hiểu chữ “ghét” trong câu nói “con ghét bố mẹ” theo nghĩa đen.
“Đằng sau câu nói ‘con ghét bố mẹ’ đôi khi lại là thông điệp khác: ‘Con đang tổn thương nhưng không biết nói với ai’. Vì vậy, thay vì chỉ phán xét rằng trẻ đang chống đối hay bất hiếu, người lớn cần nhìn xem phía sau cảm xúc đó đang có câu chuyện gì”, TS Hoà An nói.
Theo chuyên gia, người trẻ tìm đến những hội nhóm này thường xuất phát từ nhu cầu được lắng nghe, được tự chủ và được thuộc về một cộng đồng. Khi cảm thấy gia đình không phải là nơi an toàn về mặt cảm xúc, trẻ có thể tìm đến mạng xã hội như “vùng trú ẩn”.
Các hội nhóm bất mãn với cha mẹ xuất hiện nhiều trên mạng xã hội. (Ảnh chụp màn hình)
BS.CK2 Nguyễn Thanh Sang, Trưởng khoa Liên chuyên khoa Tâm lý lâm sàng - Phục hồi chức năng - Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng 2, cho rằng việc trẻ tham gia các hội nhóm tiêu cực không đơn thuần vì “đổ tính, đổ nết” hay “đua đòi”, mà có thể bắt nguồn từ nhu cầu tâm lý chưa được đáp ứng.
“Có những trường hợp trẻ muốn tâm sự với cha mẹ nhưng lại nhận được những câu như ‘Con biết gì?’ hoặc ‘Ba mẹ làm tất cả những điều này là vì con’. Với người lớn, đó có thể là cách thể hiện sự quan tâm, nhưng trẻ có thể cảm thấy mình không được hiểu, không được lắng nghe và phải tự chịu đựng cảm xúc của mình”, bác sĩ Sang nói.
Trong hoàn cảnh đó, hội nhóm có thể trở thành “không gian an toàn”, nơi người trẻ được bày tỏ cảm xúc mà không bị gắn nhãn “hỗn láo”, “vô ơn”. Tuy nhiên, nếu tham gia kéo dài, những nội dung và bình luận cùng chiều có thể khiến suy nghĩ tiêu cực ngày càng được củng cố.
Khi liên tục nhận được sự đồng tình từ những người có cùng trải nghiệm, người tham gia có thể càng tin rằng cách nhìn của mình là đúng, trong khi ít có cơ hội tiếp cận những góc nhìn khác. Họ có thể chỉ tập trung vào khuyết điểm của cha mẹ, cho rằng cha mẹ không yêu thương mình, trong khi những hành động quan tâm, chăm sóc lại bị bỏ qua.
Chuyên gia cho rằng đây là lúc mạng xã hội không chỉ phản ánh mà còn có thể khuếch đại cảm xúc. Ban đầu có thể chỉ là cảm xúc như tức giận, thất vọng hoặc tổn thương vì mâu thuẫn với cha mẹ. Nhưng khi cảm xúc đó liên tục được những người khác xác nhận, nó có thể dần trở thành một niềm tin. Từ niềm tin, thái độ có thể dần hình thành và trong một số trường hợp ảnh hưởng đến hành vi.
Từ nơi trút cảm xúc đến nguy cơ khuếch đại suy nghĩ tiêu cực
Theo ông Võ Đỗ Thắng, Giám đốc Trung tâm An ninh mạng Athena, việc tạo các hội nhóm trên mạng xã hội rất dễ dàng, khiến những người cùng bức xúc nhanh chóng tìm đến nhau.
“Việc tạo một hội nhóm trên Facebook rất dễ dàng và thuận tiện. Người dùng chỉ cần có tài khoản là có thể tạo nhóm. Khi một nhóm cùng có những bức xúc hoặc suy nghĩ tương đồng, việc tìm đến nhau và hình thành một cộng đồng trên mạng là điều không khó”, ông Thắng nói.
Theo ông, nhiều trẻ 15-16 tuổi có thể đối mặt với những bức xúc trong cuộc sống, trong đó có bạo lực gia đình, nhưng không biết giải quyết thế nào. Một số trẻ còn thường xuyên chơi game online có nội dung bạo lực.
“Chúng ta phải nhìn tổng thể nhiều yếu tố. Một đứa trẻ đang có ức chế trong cuộc sống, có thể chịu bạo lực trong gia đình, lại tiếp xúc thường xuyên với những nội dung tiêu cực trên mạng xã hội và các nội dung bạo lực trong game thì những yếu tố này có thể cộng lại, tác động đến suy nghĩ của trẻ, từ đó hình thành tư tưởng phản kháng, chống đối” , ông nói.
Khi cảm xúc tiêu cực được cộng hưởng có thể dẫn đến hành vi thiếu kiểm soát ở trẻ. (Ảnh minh hoạ)
Điều đáng lưu ý là khi cảm xúc tiêu cực được cộng hưởng trên mạng và có thể ảnh hưởng đến hành vi. “Một đứa trẻ có thể chỉ đang rất tức giận sau cuộc cãi vã với cha mẹ, nhưng khi vào nhóm, trẻ nhận được hàng loạt bình luận đồng tình và thấy nhiều người cũng nói những điều giống mình, các em có thể nghĩ rằng ‘mình không sai, mọi người đều nghĩ như mình’. Khi đó, một mâu thuẫn vốn có thể giải quyết bằng đối thoại lại có nguy cơ được nhìn nhận theo hướng cực đoan hơn”, TS Hòa An nói.
Đáng lưu ý là trong một số trường hợp, cảm xúc tiêu cực kéo dài có thể ảnh hưởng đến hành vi, như bỏ nhà đi, tự làm tổn thương bản thân hoặc có những phản ứng bốc đồng.
Ở góc độ lâm sàng, bác sĩ Sang cảnh báo những bức xúc kéo dài nhưng không được giải quyết có thể dẫn đến các vấn đề tâm lý nghiêm trọng hơn.
“Nếu những bức xúc của trẻ với cha mẹ kéo dài mà không được giải quyết, trẻ không thể đối thoại hoặc tìm được cách tháo gỡ thì các vấn đề tâm lý có thể trở nên nghiêm trọng hơn, từ lo âu, trầm cảm đến những tổn thương tâm lý sâu sắc. Trong những trường hợp kéo dài, trẻ có thể xuất hiện hành vi tự làm hại bản thân”, bác sĩ cảnh báo.
Cha mẹ cần chú ý những thay đổi như trẻ ăn uống không đầy đủ, gặp vấn đề về giấc ngủ, mất hứng thú với hoạt động từng yêu thích, giảm gắn kết với gia đình, xa cách bạn bè hoặc sa sút học tập.
“Cha mẹ hãy lựa chọn thời điểm phù hợp để nói chuyện với con, đừng vội phán xét hay trách mắng. Có thể nói: ‘Ba mẹ thấy dạo này con có nhiều chuyện không vui. Ba mẹ muốn nghe con nói và ba mẹ hứa sẽ lắng nghe con như một người bạn, không phán xét con’. Khi trẻ cảm thấy an toàn, các em mới có thể nói ra điều mình thực sự đang gặp phải”, bác sĩ Sang khuyến cáo.
Bên cạnh gia đình, các chuyên gia cho rằng bảo vệ trẻ trên không gian mạng cần sự tham gia của các đoàn thể, tổ chức xã hội và cơ quan nhà nước. Nền tảng cũng có thể tăng cường công cụ phát hiện, cảnh báo và xử lý những nội dung vi phạm tiêu chuẩn cộng đồng, đặc biệt các nội dung xúc phạm, đe dọa, kích động bạo lực hoặc có nguy cơ gây hại.
Giới hạn độ tuổi sử dụng mạng xã hội là một phần của cơ chế bảo vệ trẻ nhưng không phải giải pháp duy nhất. Gia đình, nhà trường và nền tảng công nghệ đều cần đồng hành để trẻ sử dụng mạng xã hội an toàn hơn.
Mạng xã hội có thể là nơi trẻ tìm được sự đồng cảm khi cảm thấy cô đơn, nhưng nếu chỉ nhận được sự đồng tình với cảm xúc tiêu cực mà không có người giúp các em nhìn nhận và giải quyết vấn đề, nơi trú ẩn tạm thời ấy có thể trở thành không gian khuếch đại tổn thương.
