Thêm SOHA trên Google
Trong nền kinh tế số, dữ liệu cá nhân là nguồn tài nguyên quan trọng phục vụ quản trị, vận hành dịch vụ và phát triển kinh tế. Việc bảo vệ dữ liệu không chỉ bảo đảm quyền riêng tư của mỗi cá nhân mà còn phản ánh năng lực quản trị của các tổ chức, doanh nghiệp.
Nhằm phổ biến các quy định của Luật số 91/2025/QH15 về bảo vệ dữ liệu cá nhân và hướng dẫn người dùng kỹ năng phòng vệ thực tế, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an đã phối hợp cùng các chuyên gia để biên soạn cẩm nang hướng dẫn an toàn thông tin với nhiều khuyến nghị cụ thể.
Kiểm soát kết nối không dây, thiết bị ngoại vi và không gian xung quanh
Một trong những nội dung quan trọng được cẩm nang nhấn mạnh là việc kiểm soát các cổng kết nối và phương tiện ghi hình.
Người dùng được khuyến cáo nên che webcam của máy tính khi không có nhu cầu sử dụng để phòng ngừa trường hợp thiết bị bị mã độc kích hoạt quay lén, đồng thời chú ý quan sát môi trường xung quanh khi thao tác tại nơi công cộng nhằm tránh lộ lọt thông tin hiển thị trên màn hình.
Camera của máy tính nên được che lại khi không dùng tới.
Đối với các kết nối không dây như Wi-Fi và Bluetooth, việc duy trì liên tục có thể bị các ứng dụng bên thứ ba lợi dụng để định vị hoặc thu thập dữ liệu ngầm. Người dùng nên tắt hai tính năng này khi không sử dụng, chủ động tắt chế độ tự động kết nối và thường xuyên xóa danh bạ các mạng Wi-Fi công cộng từng lưu trên máy.
Bên cạnh đó, các thiết bị lưu trữ ngoại vi như USB cũng tiềm ẩn rủi ro phát tán mã độc. Cẩm nang khuyến cáo người dùng không cắm USB không rõ nguồn gốc vào máy tính cá nhân, kể cả thiết bị nhặt được hoặc quà tặng từ bên thứ ba.
Đối với các thiết bị thông minh trong gia đình (camera an ninh, tủ lạnh thông minh, thiết bị IoT), người dùng nên ưu tiên lựa chọn sản phẩm từ các thương hiệu uy tín có cơ chế bảo mật tốt, bởi các thiết bị này dễ trở thành cửa ngõ cho tin tặc xâm nhập vào toàn bộ mạng nội bộ.
Gia cố thiết bị định tuyến và bảo mật mạng gia đình
Thiết bị định tuyến (router) là chốt chặn đầu tiên của mạng gia đình nhưng thường bị xem nhẹ. Cẩm nang của Cục A05 khuyến nghị người dùng nên thiết lập chuẩn bảo mật WPA2, đặt mật khẩu hoặc cụm mật khẩu có độ phức tạp cao và tắt tính năng WPS để ngăn chặn các nỗ lực truy cập trái phép.
Ngoài việc định kỳ cập nhật phần mềm điều khiển (firmware) cho router, chủ sở hữu nên thiết lập một mạng khách (guest network) riêng biệt dành cho khách đến nhà hoặc các thiết bị IoT gia đình nhằm cách ly hoàn toàn với mạng chính.
Các tính năng quản trị như giới hạn băng thông hay đặt lịch hẹn giờ tắt/bật Wi-Fi cũng nên được áp dụng để tối ưu an toàn.
Người dùng không nên truy cập đường dẫn, tập tin lại được gửi tới; không tùy tiện quét mã hay truy cập mạng công cộng.
Quản lý phần mềm, tệp tin đính kèm và hệ điều hành
Trên các máy tính cá nhân chạy hệ điều hành Windows, công cụ tích hợp sẵn Microsoft Defender đã đáp ứng tốt việc ngăn chặn virus và mã độc tống tiền (ransomware).
Người dùng cũng có thể cài đặt thêm những giải pháp diệt virus chuyên dụng từ nhà cung cấp uy tín như Kaspersky, BitDefender, ESET hoặc Malwarebytes, trong khi máy tính Mac thường không bắt buộc phải cài thêm phần mềm ngoài.
Để phòng tránh mã độc, người dùng cần bật chế độ tự động cập nhật bản vá cho hệ điều hành và phần mềm; đồng thời chỉ cài đặt ứng dụng từ các kho ứng dụng chính thức như App Store hoặc Google Play (đối với thiết bị di động) sau khi đã kiểm tra kỹ nguồn gốc và các quyền truy cập được yêu cầu.
Khi nhận được tệp tin lạ đính kèm qua email như Word, Excel, PDF hay tệp nén ZIP, người dùng không nên mở trực tiếp trên máy tính mà có thể sử dụng công cụ đám mây như Google Docs hoặc trình duyệt để cách ly rủi ro.
Ngoài ra, cẩm nang khuyến nghị người dùng nên duy trì thói quen định kỳ khoảng ba năm một lần tiến hành sao lưu toàn bộ dữ liệu quan trọng, xóa sạch ổ cứng và cài đặt lại hệ điều hành.
Thao tác này giúp thiết bị loại bỏ hoàn toàn các tệp tin rác, phần mềm độc hại tiềm ẩn và đảm bảo hệ thống vận hành ổn định, an toàn trong thời gian dài.
