Thêm SOHA trên Google
Tờ Asia Times ngày 12/8 đưa tin, Campuchia và Trung Quốc gần đây đã nhất trí đẩy nhanh tiến độ bốn dự án cơ sở hạ tầng trọng điểm trong khuôn khổ hợp tác "Lục giác Kim cương" (Diamond Hexagon), qua đó thắt chặt hơn nữa quan hệ đối tác vốn đã chiếm khoảng 75% tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Campuchia.
Động thái đẩy nhanh tiến độ này diễn ra trong bối cảnh Campuchia đang theo đuổi các mục tiêu phát triển đầy tham vọng thuộc "Chiến lược Ngũ giác" (Pentagonal Strategy), với mục tiêu đạt mức thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và thu nhập cao vào năm 2050.
Đến tháng 12/2029, Campuchia dự kiến sẽ thoát khỏi nhóm các nước kém phát triển nhất (LDC). Ảnh: Xinhua
Theo Asia Times, để đạt được những cột mốc này, Campuchia cần một nền tảng kinh tế đa dạng hơn mức mà bất kỳ đối tác đơn lẻ nào có thể cung cấp, và chính từ đó có thể nảy sinh những mâu thuẫn.
Ngưỡng thu nhập cao hiện ở mức 14.375 USD, gấp khoảng 6 lần mức thu nhập bình quân đầu người hiện tại của Campuchia là 2.520 USD. Đây là một chặng đường đầy thách thức, nhưng các quốc gia khác trong khu vực đã thực hiện thành công những bước chuyển đổi tương tự, và thành tích phát triển của Campuchia cũng mang lại cơ sở cho sự lạc quan.
Trong giai đoạn 2000-2019, Campuchia đạt tốc độ tăng trưởng trung bình 8,2%/năm, mức cao thứ năm thế giới. Tổng vốn đầu tư được phê duyệt đạt 10 tỷ USD vào năm 2025, với sự đa dạng hóa ngày càng tăng sang các lĩnh vực như điện tử, năng lượng tái tạo và chế biến nông sản, bên cạnh các ngành truyền thống là may mặc và du lịch. Nền kinh tế Campuchia cũng thuộc nhóm hội nhập thương mại sâu rộng nhất thế giới, với tổng kim ngạch thương mại vượt mức 140% GDP.
Asia Times nhận định, thách thức đặt ra không nằm ở tham vọng của Campuchia, mà ở việc liệu các chiến lược nhằm hiện thực hóa tham vọng đó đang bổ trợ cho nhau hay lại đi ngược chiều nhau. Hai quá trình chuyển đổi đang diễn ra gần như cùng lúc và chúng đang kéo nền kinh tế nước này theo những hướng khác nhau.
Nguy cơ mất quyền tiếp cận thương mại ưu đãi trong tương lai gần
Đến tháng 12/2029, Campuchia dự kiến sẽ thoát khỏi nhóm các nước kém phát triển nhất (LDC). Đây là cột mốc phản ánh bước tiến thực sự trong phát triển, nhưng đồng thời cũng đồng nghĩa với việc chấm dứt các ưu đãi thương mại vốn là nền tảng cho năng lực cạnh tranh của ngành may mặc.
Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) ước tính rằng tăng trưởng GDP của Campuchia có thể chậm lại từ 0,5 đến 1,5 điểm phần trăm, với 165.000 việc làm bị đe dọa, tập trung chủ yếu vào lao động nữ trong ngành may mặc.
Phnom Penh nhận thức rõ điều này. Campuchia đã nộp đơn xin gia nhập Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) vào tháng 12/2025, và các quan chức cấp cao của nước này coi việc trở thành thành viên CPTPP là yếu tố thiết yếu để thay thế các ưu đãi tiếp cận thị trường mà nước này sẽ mất đi sau khi rời khỏi nhóm LDC.
Một báo cáo phân tích về khoảng cách pháp lý do Văn phòng Đối ngoại, Khối thịnh vượng chung và Phát triển Vương quốc Anh (FCDO) ủy quyền thực hiện đã chỉ ra những lỗ hổng lớn trong việc tuân thủ các quy định về quản trị dữ liệu xuyên biên giới và tiêu chuẩn môi trường của Campuchia. Đây là những lĩnh vực sẽ gặp nhiều khó khăn trong nỗ lực thu hẹp khoảng cách trước thời điểm nước này rời khỏi nhóm LDC vào năm 2029.
Các nhà máy may mặc tại Campuchia có thể chịu ảnh hưởng tiêu cực khi các ưu đãi thương mại hết hạn. Ảnh: X
Tập trung quá nhiều vào nguồn vốn đầu tư từ Trung Quốc
Quá trình chuyển đổi thứ hai là việc tăng cường quan hệ giữa Campuchia và Trung Quốc. Khung hợp tác "Lục giác Kim cương" được thiết lập vào tháng 2/2023 bao trùm các lĩnh vực chính trị, sản xuất, nông nghiệp, năng lượng, an ninh và giao lưu văn hóa.
Đầu tư từ Trung Quốc đã mang lại những kết quả hữu hình: đường cao tốc, sân bay, các đặc khu kinh tế và cơ sở hạ tầng năng lượng - những công trình mà Campuchia không thể tự mình huy động vốn để thực hiện.
Tuy nhiên, việc tập trung quá nhiều vào nguồn vốn đầu tư từ Trung Quốc cũng tiềm ẩn rủi ro. Một phân tích của Viện Nghiên cứu Đông Á thuộc Đại học Quốc gia Singapore (NUS) chỉ ra rằng sự phụ thuộc ngày càng tăng vào vốn đầu tư và tài chính của Trung Quốc đang làm hạn chế sự linh hoạt trong chính sách của Campuchia giữa bối cảnh khu vực đang có sự cạnh tranh gay gắt.
Ngoài ra, cơ sở đầu tư càng tập trung vào một nguồn duy nhất thì càng khó để nước này thực hiện một cách thuyết phục các cam kết mở cửa thị trường theo yêu cầu của CPTPP.
Ngân hàng Thế giới (WB) đánh giá mức tăng trưởng năng suất của Campuchia vào khoảng 0,8%, chưa bằng một nửa mức 2% được cho là cần thiết hàng năm trong suốt 25 năm để đạt được vị thế quốc gia thu nhập cao - một tốc độ tăng trưởng mà trước đây chỉ có Hàn Quốc mới duy trì được.
Các dự báo tăng trưởng GDP của Campuchia năm 2026 dao động từ 3,9% (theo WB) đến 4,5% (theo Ngân hàng Phát triển Châu Á ADB). Mức tăng trưởng chung này là khá ấn tượng, nhưng vẫn tồn tại khoảng cách lớn giữa xu hướng năng suất hiện tại và các yêu cầu để đạt được mục tiêu năm 2050.
Theo Asia Times, trong số những áp lực mà Campuchia đang đối mặt, việc thoát khỏi nhóm LDC diễn ra theo một lộ trình cố định mà Phnom Penh không thể thay đổi. Trong khi đó, mối quan hệ với Trung Quốc ngày càng sâu sắc nhờ các thỏa thuận mang lại kết quả rõ rệt ngay lập tức.
Việc nộp đơn gia nhập CPTPP là trường hợp duy nhất đòi hỏi Campuchia phải chủ động cải cách thay vì chỉ thụ động tiếp nhận, đồng thời cũng là tiến trình có động lực thể chế yếu nhất. Đây chính là điểm mà khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế triển khai có thể bộc lộ rõ nhất.
