Vụ 147 điểm 10 ở Tuyên Quang: Nếu không gian lận nhưng được lợi từ sai phạm có thể bị hủy điểm không?

Theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, từ hôm nay, ngày 4/8/2026 đến ngày 9/8/2026, các cơ sở đào tạo sẽ tổ chức xét tuyển, xử lý nguyện vọng xét tuyển trên hệ thống tuyển sinh chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Quy trình lọc ảo gồm 6 lần. Lần đầu bắt đầu từ 7h ngày 4/8, và lần lọc ảo cuối cũng sẽ diễn ra vào chiều 9/8. Trong khoảng thời gian này, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tổ chức xét tuyển, tải kết quả xử lý nguyện vọng lên hệ thống và trả kết quả xử lý nguyện vọng về cho các trường 6 lần để cho ra kết quả cuối cùng. Quy trình lọc ảo đảm bảo mỗi thí sinh chỉ trúng tuyển vào một nguyện vọng duy nhất cao nhất.

Như vậy, thời gian lọc hồ sơ ảo đã chính thức bắt đầu. Vụ sai phạm điểm thi tốt nghiệp THPT 2026 ở Tuyên Quang vẫn dừng ở diễn biến khởi tố 27 bị can. Hiện tại chưa có phương án xử lý dữ liệu của 328 thí sinh tại điểm thi trường THPT Chuyên Tuyên Quang.

Xoay quanh vụ án đặc biệt này, có câu hỏi đặt ra rằng vậy không gian lận nhưng được lợi từ sai phạm có bị hủy điểm không? Chia sẻ về vấn đề trên, Luật sư Hoàng Hà - đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh cho rằng không thể mặc nhiên hủy kết quả của một thí sinh chỉ vì em đó có điểm cao hoặc dự thi tại nơi xảy ra sai phạm. Nhưng cũng không thể mặc nhiên công nhận một điểm số nếu kết quả xác minh chứng minh rằng điểm số ấy được tạo ra hoặc bị làm thay đổi bởi sự trợ giúp trái quy chế.

"Đây là hai vấn đề pháp lý khác nhau mà tôi cho rằng thường hay bị đánh đồng. Vấn đề thứ nhất là thí sinh có lỗi hay không. Vấn đề thứ hai là kết quả thi có còn đủ độ tin cậy để được công nhận hay không", luật sư Hoàng Hà nói. Quy chế thi tốt nghiệp trung học phổ thông hiện hành yêu cầu mọi hành vi vi phạm phải được xem xét trên cơ sở chứng cứ đã được xác minh. Các hình thức xử lý đối với thí sinh cũng được thiết kế theo hành vi cụ thể, từ khiển trách, cảnh cáo, trừ điểm, cho điểm 0 đến hủy kết quả thi.

Kết quả học tập dùng để đối chiếu nhưng không là căn cứ duy nhất

Quy chế không có nguyên tắc cứ một điểm thi xảy ra sai phạm thì toàn bộ thí sinh tại đó đương nhiên bị hủy kết quả. Do đó việc một thí sinh đạt điểm 9 hoặc điểm 10, ngồi gần người được cho là đã nhận hỗ trợ hay có số báo danh liền kề với các bài thi điểm cao chỉ là dấu hiệu cần kiểm tra. Những dữ kiện ấy chưa tự thân chứng minh rằng thí sinh đã trao đổi, chép bài hoặc sử dụng thông tin do người làm nhiệm vụ cung cấp.

Muốn xử lý từng em thì cơ quan có thẩm quyền cần xem xét toàn bộ chứng cứ như sơ đồ phòng thi, vị trí ngồi, lời khai của giám thị và thí sinh, diễn biến xảy ra trong phòng, nội dung được hướng dẫn, đáp án trong từng bài làm và những tài liệu khách quan khác. Kết quả học tập trước đó có thể được dùng để đối chiếu nhưng cũng không thể trở thành căn cứ duy nhất. Một học sinh có thành tích bình thường vẫn có thể làm tốt trong một kỳ thi, cũng như một học sinh giỏi vẫn có thể được người khác hỗ trợ trái phép.

Ở chiều ngược lại, việc thí sinh không chủ động xin đáp án cũng chưa chắc đồng nghĩa với việc kết quả phải được giữ nguyên. Giả sử người làm nhiệm vụ tự ý hướng dẫn cách giải hoặc cung cấp thông tin, thí sinh nghe được và sử dụng thông tin đó để hoàn thành bài thi. Trong trường hợp này, theo luật sư, có thể chưa đủ căn cứ cho rằng em đã tổ chức hoặc chủ động tham gia vào sai phạm. Mức độ lỗi và hình thức xử lý cần được cá thể hóa nhưng nếu kết quả xác minh chứng minh phần điểm đạt được có nguồn gốc từ sự trợ giúp trái quy chế thì điểm số ấy không còn phản ánh độc lập năng lực của thí sinh.

Luật sư Hoàng Hà khẳng định không có lỗi hình sự không đồng nghĩa với việc đương nhiên được sử dụng một kết quả thi không hợp lệ. Một thí sinh có thể không bị truy cứu trách nhiệm hình sự, thậm chí chưa đủ căn cứ để xử lý kỷ luật nặng, nhưng kết quả thi vẫn có thể phải điều chỉnh, không được công nhận hoặc được đánh giá lại nếu không còn bảo đảm tính khách quan. Ngược lại, nếu không chứng minh được thí sinh đã nhận hoặc sử dụng sự hỗ trợ thì không thể lấy nghi ngờ thống kê để tước quyền lợi của em.

Trong số 328 thí sinh, có thể có em được hướng dẫn, nhắc bài hoặc tạo điều kiện trái quy chế. Cũng có thể có những em hoàn toàn không biết, không yêu cầu và không nhận bất kỳ sự trợ giúp nào. Thậm chí, có em thực sự đủ năng lực đạt điểm cao nhưng kết quả đang bị bao phủ bởi sự hoài nghi chung đối với cả điểm thi.

Khi chưa có kết luận phân hóa rõ ràng, tất cả các em gần như cùng phải mang một dấu hỏi. Người có hành vi gian lận chưa được xác định cụ thể. Người vô can cũng chưa được trả lại sự trong sạch. Còn dư luận thì rất dễ dùng một nhãn chung để đánh giá toàn bộ học sinh của một trường.

Thông tin mới nhất liên quan vụ sai phạm điểm thi là vào chiều 3/8, tại buổi họp Chính phủ thường kỳ tháng 7, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã đề nghị Bộ trưởng Bộ Công an chỉ đạo Cơ quan An ninh điều tra khẩn trương có kết luận điều tra, đảm bảo xử lý nghiêm minh vi phạm theo quy định; đồng thời kiến nghị các cơ quan của Đảng xử lý về mặt Đảng.

Thủ tướng cũng giao đồng chí Phó Thủ tướng chỉ đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ Công an, Bộ Tư pháp cùng một số bộ ngành công bố công khai hướng xử lý vi phạm tại kỳ thi ở Tuyên Quang cùng các địa phương khác.