Vì sao Trung Quốc bất ngờ phóng tên lửa đạn đạo từ tàu ngầm ra Thái Bình Dương và điều gì đang chờ khu vực?

Khác với các cuộc thử nghiệm tên lửa trước đây, lần này Trung Quốc lựa chọn tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm ( SLBM ) - thành phần được coi là “chân kiềng” quan trọng nhất trong bộ ba răn đe hạt nhân .

Xinhua gọi cuộc tập trận hôm 6/7 là “hoạt động huấn luyện thường niên” của Hải quân Trung Quốc, nhưng các cuộc thử nghiệm tên lửa đạn đạo tầm xa của lực lượng này rất hiếm. Lần thử nghiệm gần nhất diễn ra cách đây hai năm; trước đó, đã khoảng bốn thập kỷ trôi qua.

Một phân tích của Lầu Năm Góc về cuộc thử nghiệm tên lửa năm 2024 cho rằng, nó “có lẽ nhằm diễn tập một hoạt động răn đe hạt nhân thời chiến trong thời bình và xác nhận khả năng phóng vũ khí hạt nhân đến tầm bắn tối đa”.

5 thông điệp chiến lược

Theo các chuyên gia quân sự, đây có thể là lần đầu tiên sau nhiều thập niên một tàu ngầm hạt nhân mang tên lửa đạn đạo của Trung Quốc phóng tên lửa ra vùng biển Thái Bình Dương, thay vì chỉ thử nghiệm trong vùng biển gần bờ.

Động thái này mang ít nhất năm thông điệp chiến lược.

Thứ nhất, Bắc Kinh muốn chứng minh rằng năng lực răn đe hạt nhân trên biển của họ đã bước sang một giai đoạn trưởng thành.

Trong nhiều năm, thành phần tàu ngầm luôn được xem là mắt xích yếu nhất trong bộ ba hạt nhân của Trung Quốc do số lượng tàu hạn chế, khả năng hoạt động xa bờ còn thấp và hệ thống chỉ huy - kiểm soát chưa hoàn thiện.

Tuy nhiên, việc công khai phóng thử SLBM cho thấy Bắc Kinh muốn chứng minh lực lượng tàu ngầm hạt nhân Type-094 cùng các tên lửa JL-2 hoặc JL-3 đã đạt mức sẵn sàng chiến đấu cao hơn đáng kể.

Đây cũng là lời khẳng định rằng Trung Quốc hiện đã sở hữu năng lực đáp trả hạt nhân lần hai đáng tin cậy - yếu tố cốt lõi bảo đảm khả năng răn đe của một cường quốc hạt nhân.

Thứ hai, vụ phóng gửi thông điệp trực tiếp tới Mỹ.

Trong bối cảnh quan hệ Mỹ - Trung tiếp tục căng thẳng quanh vấn đề Đài Loan, Biển Đông và cạnh tranh công nghệ, việc phóng một tên lửa có tầm bắn tới khoảng 10.000 km mang ý nghĩa biểu tượng rất lớn.

Nếu sử dụng tên lửa JL-3 như nhiều chuyên gia nhận định, tàu ngầm Trung Quốc chỉ cần hoạt động trong Biển Đông hoặc Hoàng Hải cũng có thể vươn tới nhiều mục tiêu trên lãnh thổ Mỹ.

Điều đó giúp Bắc Kinh giảm đáng kể nhu cầu đưa tàu ngầm vượt qua chuỗi đảo thứ nhất - nơi lực lượng chống ngầm của Mỹ, Nhật Bản và đồng minh đang duy trì ưu thế.

Thứ ba, Trung Quốc đang từng bước biến chiến lược “pháo đài” thành hiện thực.

Theo nhiều đánh giá quân sự, Bắc Kinh có xu hướng sử dụng Biển Đông và vịnh Bột Hải làm những “pháo đài hạt nhân”, nơi tàu ngầm được bảo vệ bởi hệ thống phòng không, hải quân và không quân dày đặc trước khi phóng tên lửa ra đại dương.

Nếu chiến lược này được hoàn thiện, Trung Quốc sẽ có thể duy trì năng lực răn đe hạt nhân hiệu quả mà không phải mạo hiểm triển khai tàu ngầm tới những vùng biển xa, nơi chúng dễ bị theo dõi hơn.

Thứ tư, vụ phóng là lời khẳng định về quy mô mở rộng nhanh chóng của kho vũ khí hạt nhân Trung Quốc.

Theo đánh giá của Lầu Năm Góc được tạp chí quân sự Mỹ TWZ trích dẫn ngày 6/7, Trung Quốc hiện sở hữu hơn 600 đầu đạn hạt nhân và vẫn đang trên lộ trình vượt mốc 1.000 đầu đạn vào năm 2030.

Song song với đó là việc xây dựng thêm các hầm chứa tên lửa liên lục địa, phát triển tên lửa cơ động trên bộ và mở rộng lực lượng tàu ngầm hạt nhân . Chỉ trong giai đoạn 2021-2025, Trung Quốc đã hạ thủy khoảng 10 tàu ngầm mới, vượt Mỹ về tổng lượng choán nước đóng mới trong cùng kỳ.

Điều này phản ánh mục tiêu dài hạn của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình là xây dựng một lực lượng hạt nhân có khả năng cạnh tranh ngang hàng với Mỹ.

Thứ năm, Trung Quốc đang thử phản ứng của khu vực.

Dù đã thông báo trước cho một số nước và vùng lãnh thổ, thời gian cảnh báo rất ngắn khiến Australia, Nhật Bản, New Zealand đều lên tiếng chỉ trích, cho rằng vụ thử gây bất ổn đối với khu vực.

Năng lực răn đe hạt nhân trên biển

Xa hơn một vụ phóng tên lửa, sự kiện này phản ánh xu hướng thay đổi sâu sắc trong môi trường an ninh khu vực.

Trong nhiều năm tới, cuộc cạnh tranh quân sự tại Tây Thái Bình Dương nhiều khả năng sẽ bước sang một giai đoạn mới với trọng tâm là năng lực răn đe hạt nhân trên biển, tạp chí Time nhận định ngày 7/7.

Không chỉ Trung Quốc, cả Hàn Quốc và Triều Tiên đều đang phát triển hoặc mở rộng chương trình tàu ngầm mang tên lửa đạn đạo. Điều đó khiến Đông Bắc Á và Tây Thái Bình Dương trở thành một trong những khu vực tập trung mật độ tàu ngầm chiến lược lớn nhất thế giới.

Nhiều khả năng Mỹ sẽ tăng cường hiện diện hải quân, mở rộng mạng lưới giám sát chống ngầm cùng các đồng minh như Nhật Bản, Australia, Philippines... Những cuộc tuần tra tự do hàng hải, các hoạt động săn ngầm và diễn tập hải quân quy mô lớn có thể sẽ diễn ra thường xuyên hơn.

Trong khi đó, Trung Quốc sẽ tiếp tục đầu tư vào các tàu ngầm thế hệ mới Type-096 cùng các hệ thống chỉ huy, kiểm soát và liên lạc dưới nước nhằm bảo đảm khả năng tác chiến liên tục trong điều kiện xung đột.

Khi lực lượng này trưởng thành hơn, Trung Quốc có thể giảm dần sự phụ thuộc vào chiến lược “pháo đài” và mở rộng hoạt động ra vùng trung tâm Thái Bình Dương.

Theo giới quan sát, đối với các quốc gia Đông Nam Á, đặc biệt là những nước nằm ven Biển Đông, xu hướng quân sự hóa sẽ đặt ra nhiều thách thức hơn trong việc duy trì cân bằng chiến lược.

Khi Biển Đông ngày càng trở thành khu vực bảo vệ lực lượng tàu ngầm hạt nhân của Trung Quốc, giá trị quân sự của vùng biển này sẽ tiếp tục gia tăng bên cạnh những tranh chấp chủ quyền vốn đã phức tạp.

Vụ phóng SLBM lần này cho thấy cạnh tranh Mỹ - Trung không còn chỉ xoay quanh thương mại, công nghệ hay vấn đề Đài Loan. Cuộc cạnh tranh đang dịch chuyển sang lĩnh vực răn đe hạt nhân và ưu thế dưới lòng đại dương - nơi ít được chú ý nhưng lại có thể quyết định cán cân chiến lược trong nhiều thập niên tới.

Nếu những vụ phóng như ngày 6/7 trở thành hoạt động thường xuyên, đúng như dự báo của nhiều chuyên gia quân sự, khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương sẽ bước vào một thời kỳ “bình thường mới”, trong đó các cuộc thử nghiệm tên lửa chiến lược, hoạt động của tàu ngầm hạt nhân và cạnh tranh răn đe sẽ diễn ra với tần suất ngày càng dày đặc.