Nhiều năm trước, Thổ Nhĩ Kỳ đã lên kế hoạch xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của mình. Theo World Nuclear News, Trung Quốc từng bày tỏ sự quan tâm đến việc tham gia xây dựng các nhà máy điện hạt nhân tại Thổ Nhĩ Kỳ và đã tham gia các cuộc đàm phán hợp tác hạt nhân giữa hai nước.
Tuy nhiên, dự án nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của Thổ Nhĩ Kỳ Akkuyu cuối cùng được ký kết với Nga vào năm 2010, khi Rosatom, tập đoàn năng lượng hạt nhân quốc gia của Nga, đạt được thỏa thuận xây dựng và vận hành nhà máy.
Nhà máy điện hạt nhân Akkuyu được xây dựng tại tỉnh Mersin, phía đông nam Thổ Nhĩ Kỳ, gồm 4 tổ máy VVER-1200 với tổng mức đầu tư khoảng 24 - 25 tỷ USD. Với dự án này, Thổ Nhĩ Kỳ trở thành quốc gia thứ tư trong những năm gần đây bắt đầu xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên bằng công nghệ Nga, sau Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Belarus và Bangladesh.
Thổ Nhĩ Kỳ chính thức khởi công dự án vào ngày 3/4/2018. Tổ máy đầu tiên, Akkuyu-1, có công suất thiết kế 1.114 MW, sử dụng công nghệ lò phản ứng VVER V-509 của Nga. Toàn bộ 4 tổ máy có tổng công suất 4.800 MW, đặt cách thủ đô Ankara khoảng 500 km về phía nam và dự kiến đi vào vận hành trong năm 2026.
Quyết định phát triển điện hạt nhân được Thổ Nhĩ Kỳ đưa ra nhằm đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng tăng, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào nguồn năng lượng nhập khẩu. Theo Bộ Năng lượng và Tài nguyên Thổ Nhĩ Kỳ, năng lượng nhập khẩu từng chiếm tới 72% tổng mức tiêu thụ năng lượng của nước này vào năm 2016.
Trong quá trình xây dựng, Nga đã áp dụng các mô hình 3D tiên tiến trong thiết kế và thi công nhà máy điện hạt nhân Akkuyu. Công nghệ này cho phép tạo ra các mô phỏng chi tiết về kết cấu, thiết bị và quy trình vận hành, giúp kiểm tra và điều chỉnh thiết kế trước khi triển khai thực tế. Nhờ đó, những vấn đề tiềm ẩn có thể được phát hiện và khắc phục từ sớm trước khi nhà máy hoàn thiện.
Bên cạnh đó, hệ thống điều khiển và giám sát tại Akkuyu được số hóa và tự động hóa nhằm nâng cao mức độ an toàn cũng như hiệu quả vận hành. Hệ thống cho phép theo dõi và kiểm soát hoạt động của nhà máy từ xa, giám sát liên tục và phát hiện sớm các bất thường. Các thuật toán và phần mềm tiên tiến cũng góp phần giảm thiểu nguy cơ sự cố, đồng thời hỗ trợ phản ứng kịp thời trong các tình huống khẩn cấp.
Ngoài ra, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và phân tích dữ liệu giúp nhà máy triển khai bảo trì dự đoán, qua đó kéo dài tuổi thọ và nâng cao hiệu suất thiết bị. Các thuật toán sẽ phân tích dữ liệu thu thập từ cảm biến và hệ thống thiết bị để dự báo thời điểm cần bảo trì hoặc thay thế trước khi sự cố xảy ra.
Reuters cho biết Thổ Nhĩ Kỳ đã chính thức gia nhập nhóm các quốc gia sở hữu năng lượng hạt nhân sau khi hoàn tất việc nạp nhiên liệu hạt nhân cho tổ máy đầu tiên của nhà máy Akkuyu tại tỉnh Mersin, miền nam nước này.
Trong khi đó, theo nhật báo Sabah của Thổ Nhĩ Kỳ, vào năm 2023, Giám đốc Cơ quan Phát triển Hạ tầng Hạt nhân thuộc Bộ Năng lượng và Tài nguyên Thiên nhiên cho biết nước này đã làm việc với Nga và Hàn Quốc về kế hoạch xây dựng nhà máy điện hạt nhân thứ hai, đồng thời trao đổi với Trung Quốc về dự án nhà máy điện hạt nhân thứ ba. Bên cạnh đó, Thổ Nhĩ Kỳ cũng nghiên cứu công nghệ lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) cùng các doanh nghiệp đến từ Anh, Pháp và Mỹ.
Các dự án điện hạt nhân đòi hỏi nguồn vốn đầu tư rất lớn cùng trình độ công nghệ phức tạp. Việc mời gọi nhiều quốc gia tham gia giúp Thổ Nhĩ Kỳ tiếp cận đa dạng nguồn tài chính và công nghệ, thay vì phụ thuộc vào một quốc gia hoặc một đối tác duy nhất. Cách tiếp cận này cũng góp phần giảm thiểu rủi ro phụ thuộc vào một loại công nghệ trong dài hạn.
