Xe tải “ngựa vằn”
Giới chuyên gia cho biết, các phương tiện quân sự của Nga đang được sơn những đường sọc rực rỡ nhằm làm nhiễu loạn hệ thống trí tuệ nhân tạo trên các dòng drone do Ukraine kích hoạt.
Chiến thuật "tàng hình" này rõ ràng đã khơi mào cho một trò chơi trốn tìm đầy gay cấn và rủi ro trên các tuyến cao tốc đang do Nga kiểm soát.
Những hình ảnh về các phương tiện quân sự Nga được phủ lớp sơn ngụy trang gây ảo giác xuất hiện dày đặc trong những ngày gần đây, giữa bối cảnh Ukraine đang đẩy mạnh chiến dịch tập kích bằng drone tầm trung nhằm triệt hạ các thiết bị hậu cần của Nga ở khoảng cách lên tới 200 km tính từ đường tiền duyên.
Trong các đợt tấn công tầm trung này, Ukraine đã triển khai các dòng drone cảm tử – bao gồm cả mẫu Hornet do Mỹ sản xuất. Các mũi tấn công này đã phá hủy nhiều xe tải ngay trên những tuyến đường có cả phương tiện dân sự lẫn quân sự cùng qua lại.
Geert De Cubber, chuyên gia về các hệ thống tự hành tại Học viện Quân sự Bỉ, giải thích rằng các hệ thống AI quân sự vốn được huấn luyện bằng hình ảnh của các mục tiêu rõ ràng trước khi được tung vào chiến trường.
"Người ta cung cấp cho thuật toán một số lượng cực kỳ lớn các hình ảnh đã được gắn nhãn. Từ đó, thuật toán sẽ tự học cách liên kết các đặc điểm như màu sắc, hình dáng, kết cấu và độ tương phản trong ảnh với các nhãn tương ứng", ông chia sẻ với RFE/RL.
Trong bối cảnh chiến sự tại Ukraine, các dấu hiệu trực quan như tông màu xanh quân đội hay biểu tượng chữ "Z" gắn liền với chiến dịch quân sự của Nga sẽ là những dữ liệu đầu vào hiển nhiên cho các thuật toán nhận diện hình ảnh.
Theo ông De Cubber, các họa tiết sọc ngựa vằn xuất hiện trên xe tải những ngày qua có thể khiến một số hệ thống săn lùng quang học bị "mất phương hướng".
Chuyên gia này cho biết: "Nếu những họa tiết gây ảo giác này không nằm trong cơ sở dữ liệu của drone, chúng chắc chắn sẽ làm giảm hiệu suất của bộ cảm biến phát hiện mục tiêu".
Ông cũng lưu ý thêm rằng trong các ứng dụng quân sự, danh mục mục tiêu của AI phải được giới hạn một cách cực kỳ nghiêm ngặt: "Nếu bạn huấn luyện thuật toán nhận diện xe buýt quân sự, bạn sẽ không muốn nó đánh đồng và kích hoạt tấn công cả xe buýt chở học sinh".
Hiệu quả cao hơn mong đợi
Đồng tình với quan điểm trên, Todd E. Humphreys, chuyên gia về hàng không vũ trụ và AI tại Đại học Texas ở Austin, nhận định chiến thuật sơn xe này có thể mang lại hiệu quả cao hơn nhiều so với những gì mọi người hình dung.
"Lớp sơn gây ảo giác đã đẩy các phương tiện này ra khỏi 'vùng dữ liệu chuẩn', nghĩa là dưới góc nhìn của bộ phân loại AI, chúng không còn giống với những hình ảnh mà nó từng được huấn luyện", ông Humphreys đánh giá.
Tuy nhiên, vị chuyên gia này nói thêm rằng bất kỳ kiểu sơn đặc thù nào cũng chỉ có "hạn sử dụng" ngắn ngủi.
"Con người có thể dễ dàng phát hiện ra mảnh ngụy trang đó, nhưng bộ phân loại của AI sẽ cần phải được huấn luyện lại với hàng nghìn bức ảnh chụp các phương tiện có lớp sơn gây ảo giác tương tự. Sau khi AI được cập nhật, phía Nga lại có thể đổi kiểu họa tiết khác và một chu kỳ mới lại bắt đầu".
Sự tiến hóa về họa tiết này dường như đã và đang diễn ra. Những hình ảnh gần đây cho thấy một chiếc xe tải của Nga sở hữu lớp sơn đen trắng dạng xoáy rạch ròi, khác hẳn với kiểu sọc ngựa vằn xuất hiện trên mạng xã hội trước đó.
Đây không phải là lần đầu tiên quân đội Nga áp dụng các biện pháp xóa nhòa hình dáng khí tài trong cuộc xung đột tại Ukraine. Vào năm 2023, những bức ảnh chụp dàn chiến đấu cơ đắt giá của Nga bị xếp đầy lốp xe trên cánh đã khiến giới quan sát thời điểm đó không khỏi hoang mang.
Một năm sau, bà Schuyler Moore, khi đó là Giám đốc Công nghệ của Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ, đã dẫn lại câu chuyện này trong một cuộc thảo luận về việc AI định vị mục tiêu, gọi đây là một "ví dụ kinh điển mang tính giải mật" về nghệ thuật che mắt.
Bà cho biết: "Hệ thống đang tìm kiếm một chiếc máy bay, nhưng nếu bạn đặt các lốp xe lên trên cánh, ngay lập tức, rất nhiều mô hình thị giác máy tính sẽ gặp khó khăn trong việc nhận diện đó là một chiếc máy bay".
Đối với các dòng tên lửa tầm xa vốn được lập trình để tự động nhận diện và lao vào chiến đấu cơ đang đậu trên đường băng, một mánh khóe đánh lừa đơn giản như vậy có thể qua mặt được cả những hệ thống vũ khí tiên tiến nhất.
Trước đó, Nga cũng từng sơn những đường viền mô phỏng tàu ngầm và máy bay ngay tại các căn cứ của mình, nhằm mục đích "bẫy" các tên lửa của đối phương lao vào những khoảng sân bê tông trống rỗng.
