Châu Âu có thể đối mặt với tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng kho dự trữ khí đốt tự nhiên nếu hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn thêm 1-3 tháng nữa.
Cảnh báo này được các lãnh đạo cấp cao của tập đoàn năng lượng Na Uy Equinor đưa ra trong bối cảnh châu lục bước vào mùa hè, thời điểm thông thường dùng để bơm đầy các kho khí trước mùa đông, với lượng dự trữ thấp hơn đáng kể so với mọi năm.
Sau mùa đông kéo dài, kho khí đốt của châu Âu chỉ còn khoảng 28% khi bước vào giai đoạn tái tích trữ. Hiện mức dự trữ đã nhích lên khoảng 35-37%, nhưng vẫn thấp xa so với mức trung bình theo mùa khoảng 50%. Điều này làm gia tăng rủi ro châu Âu sẽ không đạt được mục tiêu quen thuộc là lấp đầy khoảng 90% công suất kho trước khi mùa sưởi ấm tiếp theo bắt đầu.
Theo quy định của Liên minh châu Âu (EU), các nước thành viên phải duy trì mức dự trữ khí đốt đủ vững chắc, thường hướng tới ngưỡng 80-90% vào đầu mùa đông để bảo đảm an ninh năng lượng.
Bài toán lần này khó hơn do nhiều yếu tố cùng lúc chồng chất. Trước hết, nhu cầu sưởi ấm trong mùa đông vừa qua khiến các kho khí bị rút mạnh. Cùng lúc đó, nhu cầu điện từ khu vực công nghiệp tăng cao, kéo lượng khí dự trữ tại Tây Bắc Âu xuống dưới 30%, mức thiếu hụt gần gấp đôi so với bình quân toàn EU.
Tại các trung tâm tiêu thụ lớn, tình hình đặc biệt căng thẳng. Kho dự trữ của Hà Lan chỉ còn 5,8% vào cuối mùa đông, mức thấp nhất trong một thập kỷ. Đức giảm xuống khoảng 20%, còn Pháp chỉ quanh 27% khi mùa xuân bắt đầu.
Yếu tố thứ hai đến từ cơ chế giá có phần “khó hiểu” trên thị trường khí đốt. Thông thường, giá khí vào mùa hè thấp hơn mùa đông, khuyến khích các doanh nghiệp mua vào và bơm vào kho trong những tháng nhu cầu thấp, sau đó rút ra khi thời tiết lạnh hơn. Nhưng năm nay, thị trường lại xuất hiện cấu trúc bất thường: giá giao ngay mùa hè cao hơn hợp đồng mùa đông. Chênh lệch mùa vụ tại trung tâm giao dịch khí đốt Hà Lan TTF duy trì trong vùng âm khoảng 1,3 euro/MWh. Hiện tượng “nghịch đảo” này khiến việc bơm khí vào kho trở nên kém hấp dẫn về mặt thương mại, làm chậm quá trình tích trữ cần thiết.
Hơn nữa, châu Âu còn chịu sức ép từ thị trường LNG. Nhu cầu toàn cầu tăng, trong khi xung đột Trung Đông gây gián đoạn tại một số cơ sở LNG quan trọng, khiến chi phí bổ sung nguồn cung tăng mạnh. Các sự cố, chậm trễ và thiệt hại hạ tầng tại những cơ sở then chốt, đặc biệt ở Qatar, cộng với việc châu Âu dần loại bỏ LNG của Nga, đã đẩy các nước vào cuộc cạnh tranh gay gắt hơn để giành các chuyến hàng giao ngay. Nhu cầu cao tại châu Á càng khiến cuộc đua này thêm căng thẳng.
Trước cơ chế giá bất lợi, các nước EU đã chọn những cách ứng phó khác nhau. Tại Italy, cơ quan quản lý ARERA và nhà vận hành hệ thống truyền tải Snam đã đưa ra các chương trình bù đắp tài chính. Theo đó, các nhà giao dịch có thể tham gia đấu giá, trong đó đơn vị quản lý thị trường trả phần chênh lệch giữa giá khí mùa hè và mùa đông tại điểm giao dịch ảo PSV. Mục tiêu là bảo đảm doanh nghiệp vẫn có động lực bơm khí vào kho bất chấp tín hiệu giá không thuận lợi.
Đức lại đi theo hướng khác. Nền kinh tế lớn nhất châu Âu lâu nay tránh sử dụng trợ cấp trực tiếp của nhà nước để ép các doanh nghiệp bơm khí. Thay vào đó, Berlin dựa vào các nghĩa vụ pháp lý và công cụ cân bằng thị trường.
Cơ quan mạng lưới liên bang Bundesnetzagentur áp dụng các mục tiêu dự trữ bắt buộc nhằm bảo đảm an ninh nguồn cung mùa đông. Các nhà vận chuyển và bên sử dụng mạng lưới có nghĩa vụ pháp lý phải đáp ứng mức tồn kho cụ thể. Việc tuân thủ được thúc đẩy thông qua cơ chế thị trường, đấu giá công suất và các công cụ chiến lược do Trading Hub Europe quản lý.
Để trang trải chi phí mua, bơm và quản lý nguồn dự trữ chiến lược, Trading Hub Europe sử dụng khoản phí trung hòa lưu trữ theo quy định. Khoản phí này từng được áp dụng đối với các dòng khí ra và các điểm kết nối mạng lưới, nhằm thu hồi chi phí cho những biện pháp dự trữ do nhà nước yêu cầu. Dù Italy thiên về hỗ trợ tài chính còn Đức dựa vào mệnh lệnh pháp lý, cả hai vẫn nằm trong khung quy định chung của EU về mức dự trữ tối thiểu trước mùa đông.
Theo cảnh báo của Equinor, nếu khủng hoảng vận tải nhanh chóng được giải quyết, châu Âu vẫn có thể đạt mức dự trữ khoảng 75% vào cuối mùa bơm khí. Ngược lại, nếu tắc nghẽn kéo dài 1-3 tháng, tình hình sẽ trở nên đặc biệt nghiêm trọng.
Theo Oilprice
