‘Ván cờ dài’ của Vua Charles III ở Mỹ

Anh lâu nay vẫn tận dụng “quyền lực mềm” của hoàng gia để chinh phục vị tổng thống Mỹ khó đoán, với việc 2 lần tổ chức lễ đón ông Trump theo nghi thức cấp nhà nước xa hoa. Tuần này, Vua Charles và Hoàng hậu Camilla thăm Washington, nhân dịp kỷ niệm 250 năm Mỹ tuyên bố độc lập khỏi Anh.

Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Trump nhiều lần chế giễu và chỉ trích Thủ tướng Anh Keir Starmer trong những tuần gần đây, xung quanh việc London không ủng hộ Washington trong cuộc chiến với Iran. Tuy nhiên, theo các nhà ngoại giao và bình luận, nhiệm vụ của Nhà vua không phải là trực tiếp hàn gắn quan hệ chính trị, mà là nhắc nhở công chúng và giới chính trị Mỹ về chiều sâu và tính lâu bền của mối quan hệ song phương.

Theo cựu Đại sứ Anh tại Mỹ Nigel Sheinwald, Nhà vua đã tận dụng bài phát biểu hiếm hoi trước Quốc hội Mỹ để làm nổi bật mạng lưới liên kết song phương trong các lĩnh vực văn hóa, an ninh, quốc phòng và công nghệ.

“Nhà vua hy vọng một phần thông điệp đó sẽ để lại ảnh hưởng lâu dài tới các thính giả - rộng hơn nhiều so với chính quyền đương nhiệm và tồn tại lâu hơn cả nhiệm kỳ của họ”, ông Sheinwald nói với Reuters .

Chuyến thăm 4 ngày của vị quốc vương 77 tuổi diễn ra trong bối cảnh quan hệ hai nước xuống mức tồi tệ nhất kể từ cuộc khủng hoảng kênh đào Suez, đồng thời phản ánh những căng thẳng rộng hơn giữa chính quyền Tổng thống Trump với các đồng minh châu Âu.

Đầu năm nay, ông Trump đe dọa sẽ chiếm Greenland - một phần lãnh thổ của Đan Mạch, và gần đây chỉ trích gay gắt các đồng minh NATO vì không điều hải quân tới hỗ trợ mở lại eo biển Hormuz, nơi Iran hạn chế tàu qua lại.

Trong bài phát biểu trước Quốc hội ngày 28/4, Vua Charles ca ngợi liên minh Anh - Mỹ, đưa ra những lời nhắc nhở tinh tế với Tổng thống Trump, cảnh báo về nguy cơ của xu hướng ngày càng hướng nội và kêu gọi đề cao hòa bình, lòng trắc ẩn trong đời sống.

“Một nhà ngoại giao bậc thầy”, một quan chức cấp cao nhận xét.

Tuy nhiên, ông Mark Lyall Grant - cựu cố vấn an ninh quốc gia Anh, cho rằng nhắn nhủ thông điệp tới ông Trump là điều quan trọng, nhưng sứ mệnh lớn hơn của Nhà vua và Hoàng hậu là hướng tới công chúng Mỹ, trong khuôn khổ chuyến thăm bao gồm cả các điểm dừng tại New York và Virginia.

“Trong quá khứ từng có những giai đoạn khó khăn ở cấp chính trị, Nhà vua là biểu tượng của quốc gia Anh, và chuyến thăm này nhắc nhở người dân Mỹ về bản chất của mối quan hệ đó và ý nghĩa của nó đối với cả hai nước”, ông nói.

Không còn “đặc biệt” như xưa?

Anh từ lâu tự hào về mối quan hệ thân thiết với Mỹ, nhưng những rạn nứt ngày càng rõ trong nhiệm kỳ hai của ông Trump - vào thời điểm gần 1 thập kỷ sau khi Anh rời Liên minh châu Âu, đã thúc đẩy quá trình tự nhìn nhận lại về cách London nên ứng xử trong một thế giới biến động hơn nhiều.

Đại sứ Anh tại Mỹ Christian Turner gần đây cho biết ông không thích cụm từ “mối quan hệ đặc biệt” mà cố Thủ tướng Anh Winston Churchill đặt ra, vì nó gợi nhớ quá nhiều đến quá khứ.

Văn phòng Đối ngoại Anh sau đó cho biết phát biểu này không phản ánh quan điểm chính thức.

Phe chỉ trích Chính phủ Anh cũng cho rằng dù giọng điệu của Tổng thống Trump đôi khi gây khó chịu, nhưng nhà lãnh đạo Mỹ không sai khi cho rằng Anh, cũng như các quốc gia châu Âu khác, cần tăng chi tiêu quốc phòng nếu muốn được các đối tác toàn cầu coi trọng.

Giới ngoại giao nhận định việc tận dụng “quyền lực mềm” của hoàng gia có thể giúp chính phủ Công đảng trung tả của Thủ tướng Starmer giữ các kênh đối thoại mở, khi tìm cách cải thiện quan hệ với vị tổng thống cánh hữu của Mỹ.

“Đây là cơ hội hoàn hảo để duy trì các kênh ngoại giao và đảm bảo các cuộc đối thoại tiếp tục diễn ra”, nhà bình luận hoàng gia Afua Hagan nhận định.

“Khi mẹ tôi thăm Mỹ năm 1957, một trong những nhiệm vụ của bà là khôi phục lại yếu tố ‘đặc biệt’ trong quan hệ hai nước sau khủng hoảng Trung Đông”, Vua Charles nói trong tiệc chiêu đãi cấp nhà nước tại Nhà Trắng ngày 28/4.

“Gần 70 năm sau, thật khó tưởng tượng điều tương tự có thể xảy ra ngày nay”, ông đùa.