Triết lý sống của người Bắc Âu đã và đang thực sự trở thành cấu trúc xương sống cho một nền kinh tế hưng thịnh, nơi hạnh phúc được đo lường như một loại chỉ số tăng trưởng chiến lược.
Tại Đan Mạch, khái niệm Hygge - sự ấm cúng và kết nối cộng đồng - đã thấm sâu vào văn hóa doanh nghiệp, biến nơi làm việc thành những không gian giàu lòng tin và sự thấu cảm thay vì chỉ là những công xưởng sản xuất đơn thuần. Song hành với đó là Lagom của Thụy Điển, một tư duy về sự vừa đủ và cân bằng, giúp định hình nên một nền kinh tế không chạy theo sự tích lũy thái quá mà tập trung vào sự bền vững lâu dài.
Theo dữ liệu từ Báo cáo Hạnh phúc Thế giới (World Happiness Report 2024), các quốc gia áp dụng triết lý này liên tục dẫn đầu bảng xếp hạng toàn cầu nhờ vào việc tối ưu hóa mối quan hệ giữa con người và lao động. Điểm khác biệt lớn nhất của mô hình này nằm ở sự phá vỡ định kiến rằng thuế cao (có thể lên tới 50%) sẽ triệt tiêu động lực kinh tế. Ngược lại, tại các quốc gia như Phần Lan hay Na Uy, mức thuế thu nhập cao được người dân chấp nhận như một khoản “phí hội viên” để duy trì một mạng lưới an sinh xã hội khổng lồ.
Theo The Economist, chính sự đảm bảo về giáo dục, y tế và trợ cấp thất nghiệp đã tạo ra một bệ phóng an toàn, cho phép cá nhân sẵn sàng mạo hiểm khởi nghiệp mà không sợ rơi vào cảnh bần cùng hóa. Hệ thống này tạo ra cái gọi là “vốn xã hội”, nơi niềm tin giữa người với người làm giảm thiểu tối đa chi phí giao dịch và kiểm soát trong kinh doanh.
Thực tế, người dân Bắc Âu không nhìn nhận việc đóng thuế là bị “mất tiền”. Họ xem đó là một khoản đầu tư tập thể để mua sự an tâm tuyệt đối. Khái niệm “từ bụng mẹ đến nghĩa trang” mô tả một chu trình hỗ trợ khép kín: một đứa trẻ ngay từ khi chưa chào đời đã được hưởng chế độ chăm sóc y tế thai sản miễn phí, lớn lên được giáo dục trong một hệ thống không học phí (thậm chí được nhận trợ cấp khi đi học đại học), và khi về già được chăm sóc bởi hệ thống dưỡng nhi và y tế công cộng chất lượng cao.
Chính sự an toàn về tài chính này loại bỏ hoàn toàn nỗi sợ hãi về việc rơi xuống đáy xã hội do bệnh tật hoặc thất nghiệp, từ đó giải phóng tâm trí con người để họ tập trung vào sự sáng tạo và đổi mới.
Với mô hình Linh hoạt an sinh (Flexicurity), thị trường lao động rất cởi mở. Các công ty có quyền dễ dàng sa thải nhân viên để tái cấu trúc theo biến động của thị trường, tuy nhiên, người lao động lại không hề phản đối điều này, bởi họ biết rằng mạng lưới an sinh xã hội sẽ ngay lập tức đỡ lấy họ với mức trợ cấp thất nghiệp có thể lên tới 80-90% thu nhập cũ. Tờ Financial Times nhận định rằng chính sự bảo đảm này giúp các quốc gia Bắc Âu có tỷ lệ chấp nhận công nghệ mới và AI cao nhất thế giới, đơn giản vì người lao động không cảm thấy công nghệ là mối đe dọa sinh tồn.
Ngoài ra, thay vì áp dụng mô hình quản trị phân cấp cứng nhắc, các doanh nghiệp Bắc Âu ưu tiên cơ cấu phẳng, nơi triết lý Lagom cho phép nhân viên có tiếng nói bình đẳng và quyền tự quyết cao.
Dữ liệu từ OECD minh chứng rõ rệt cho hiệu quả này: dù có số giờ làm việc trung bình trong năm thấp hơn đáng kể so với các nền kinh tế lớn như Hoa Kỳ hay Nhật Bản, nhưng năng suất lao động dựa trên giá trị giờ làm của người Bắc Âu lại nằm trong nhóm cao nhất thế giới. Điều này khẳng định rằng khi yếu tố Hygge được chú trọng để giảm bớt căng thẳng và tăng cường sự gắn kết, bộ não con người sẽ đạt trạng thái sáng tạo và cống hiến tối ưu nhất.
Bên cạnh đó, sự chuyển dịch sang kinh tế tuần hoàn tại khu vực này cũng là minh chứng điển hình cho việc áp dụng Lagom vào quản trị tài nguyên. Thụy Điển đã biến rác thải thành một nguồn lợi kinh tế thay vì gánh nặng môi trường, với tỷ lệ tái chế đạt ngưỡng tiệm cận sự hoàn hảo. Những tập đoàn đa quốc gia như IKEA hay Volvo không còn đơn thuần bán sản phẩm, họ đang bán một tư duy tiêu dùng có trách nhiệm, nơi sự bền vững được ưu tiên hơn lợi nhuận ngắn hạn.
Tuy nhiên, mô hình này không phải không có những thách thức, khi sự già hóa dân số và áp lực từ toàn cầu hóa đang đòi hỏi những điều chỉnh linh hoạt hơn để duy trì sự cân bằng tinh tế giữa phúc lợi và khả năng cạnh tranh.
Dù vậy, bài học từ Bắc Âu vẫn là một lời gợi mở đầy giá trị cho thế giới: một xã hội hạnh phúc không phải là hệ quả của một nền kinh tế giàu có, mà chính sự hạnh phúc và lòng tin mới là động lực bền bỉ nhất để kiến tạo nên sự giàu có thực sự. Những quốc gia nhỏ bé này đã chứng minh cho cả thế giới thấy rằng việc đầu tư vào sự an tâm của con người chính là khoản đầu tư sinh lời cao nhất trong lịch sử kinh tế hiện đại.
Theo: The Economist, Finantial Times
