Israel lại tấn công S-300
Các đoạn phim do phía Israel vừa công bố cho thấy quân đội nước này đã thực hiện một cuộc tấn công chính xác vào các thành phần thuộc hệ thống phòng không tầm xa S-300PMU-2 của Iran. Hoạt động này nằm trong chiến dịch không kích quy mô lớn nhắm vào Iran kể từ ngày 28/2.
Đáng chú ý, vụ tấn công diễn ra sau khi hàng loạt nguồn tin phương Tây hồi tháng 10/2024 từng khẳng định rằng toàn bộ các hệ thống S-300PMU-2 của Iran đã bị tiêu diệt trong các đợt không kích của Israel vào thời điểm đó.
Tuy nhiên, giới chuyên gia đã đặt nghi vấn lớn về những tuyên bố này, cho rằng tốc độ hủy diệt "thần tốc" như vậy là phi thực tế và đây có thể chỉ là một đòn tâm lý nhằm tạo ra chiến thắng về mặt truyền thông cho Israel.
Việc lực lượng Israel tung bằng chứng cho thấy các tổ hợp S-300 vẫn đang hoạt động đã minh chứng rằng những báo cáo trước đây thực chất chỉ là sự phóng đại.
Bình luận về những tuyên bố "xóa sổ" mạng lưới S-300 của Iran vào tháng 10/2024, Abraham Abrams – chuyên gia về chương trình tiêm kích F-35 và là tác giả cuốn "F-35 Joint Strike Fighter: A Great and Terrible Program" – nhận định:
“Có nhiều yếu tố khiến tuyên bố về việc một phần trọng yếu và khổng lồ của mạng lưới phòng không Iran bị tiêu diệt chỉ trong vài giờ trở nên thiếu thuyết phục. Đó là do tính chất phức tạp, đa tầng của hệ thống này, tiềm năng tác chiến đã được khẳng định trong quá khứ, và thực tế là các tiêm kích F-35 lúc đó vẫn chưa có phần mềm Block 4 cũng như tên lửa diệt radar AGM-88G đi kèm.
Để so sánh một cách trực quan, Lực lượng Không quân Vũ trụ Nga đã phải chật vật trong suốt chiến dịch kéo dài gần ba năm mà vẫn chưa thể phá hủy hoàn toàn mạng lưới S-300PS/PT (từ thời Xô Viết) của Ukraine. Trong khi các tiêm kích F-35 của Israel tiên tiến hơn nhiều so với chiến đấu quân Nga như Su-34M, thì hệ thống S-300PMU-2 của Iran cũng tinh vi và khó khắc chế hơn nhiều, đồng thời được bảo vệ bởi nhiều lớp phòng không tầm ngắn hơn so với các hệ thống của Ukraine.”
S-300 của Iran vẫn hiện diện
Vào tháng 2, hình ảnh vệ tinh đã xác nhận việc Iran tái triển khai các hệ thống S-300PMU-2 đến các địa điểm phòng thủ gần thủ đô Tehran và thành phố lớn thứ hai Isfahan, trong bối cảnh Mỹ đang tăng cường lực lượng quy mô lớn xung quanh quốc gia này.
S-300PMU-2 là một trong hai loại tên lửa đất đối không thời hậu Chiến tranh Lạnh duy nhất mà Iran mua từ nước ngoài (loại còn lại là hệ thống tầm ngắn Tor-M2 mua từ những năm 2000 để đánh chặn tên lửa hành trình). Trước đó, Bộ Quốc phòng Iran từng đặt hàng các hệ thống S-300PMU-1 của Nga vào năm 2007, nhưng thỏa thuận này đã bị đình chỉ dưới áp lực từ phương Tây và Israel.
Đến năm 2016, trong bối cảnh căng thẳng Nga - phương Tây gia tăng, một thỏa thuận mới đã được ký kết để cung cấp phiên bản S-300PMU-2 hiện đại hơn. Phiên bản này tích hợp tên lửa đất đối không 48N6DM với khả năng chống tên lửa đặc biệt tiên tiến.
Để đối phó với thách thức này, từ giữa những năm 2010, Israel và nhiều thành viên NATO đã tích cực huấn luyện nhằm tìm cách vô hiệu hóa hệ thống, chủ yếu thông qua việc sử dụng các hệ thống S-300PMU-1 mà Hy Lạp sở hữu để mô phỏng năng lực của Iran.
Do số lượng hệ thống phòng không tầm xa trong biên chế rất hạn chế và thiếu các khí tài hàng không hiện đại hỗ trợ, khả năng thiết lập một hàng rào phòng thủ hiệu quả cho không phận bằng các tài sản dẫn đường bằng radar tầm xa của Iran đã bị thu hẹp đáng kể.
Thay vào đó, Tehran đang dựa dẫm nặng nề vào các hệ thống dẫn đường bằng hồng ngoại tầm ngắn để bắn hạ hơn hai mươi máy bay giá trị cao của Mỹ và Israel. Một yếu tố quan trọng khác làm hạn chế năng lực phòng không của Iran là việc một số hệ thống đã bị hư hại trong các cuộc đụng độ với Israel và Mỹ từ ngày 13 đến 24/6, khi các nhóm phiến quân được phương Tây hậu thuẫn tổ chức tấn công phá hoại ngay trên mặt đất.
