Bộ Chỉ huy Trung tâm Hoa Kỳ xác nhận một tiêm kích tàng hình đã buộc phải hạ cánh khẩn cấp trong khi thực hiện nhiệm vụ chiến đấu trên bầu trời Iran.
Theo các nhà phân tích Trung Quốc, vụ việc tiêm kích thế hệ thứ năm F-35 lần đầu tiên ghi nhận bị hư hại trong thực chiến—nhiều khả năng do một cuộc tấn công từ phía Iran—cho thấy các dòng máy bay tàng hình hoàn toàn có thể bị phát hiện bởi hệ thống cảm biến quang - điện tử/hồng ngoại (EO/IR).
Trước đó, Bộ Chỉ huy Trung tâm Hoa Kỳ (CENTCOM) báo cáo rằng một chiếc tiêm kích tàng hình đã buộc phải hạ cánh khẩn cấp sau khi thực hiện nhiệm vụ chiến đấu trên không phận Iran.
Mặc dù các chi tiết cụ thể và mốc thời gian chính xác chưa được xác nhận, nhưng sự cố này có thể đánh dấu lần đầu tiên Iran gây hư hại cho một máy bay chiến đấu của Mỹ kể từ khi các cuộc không kích chung giữa Mỹ và Israel làm bùng phát xung đột vào ngày 28/2.
Quân đội Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cũng đưa ra một tuyên bố riêng biệt, khẳng định đã nhắm mục tiêu vào một máy bay Mỹ trên vùng trời miền Trung Iran.
Huyền thoại "vô hình" bị thách thức
F-35 là dòng tiêm kích đa năng thế hệ thứ năm hàng đầu thế giới do Lockheed Martin phát triển. Điểm mạnh nhất của nó là khả năng siêu tàng hình với diện tích phản xạ radar (RCS) cực thấp nhờ thiết kế đặc biệt, khoang vũ khí trong thân và các lớp vật liệu hấp thụ sóng radar.
Dù không hoàn toàn "vô hình", F-35 được tối ưu hóa cao độ để duy trì khả năng bộc lộ thấp—thường khó bị phát hiện hơn từ 20 đến 100 lần so với các dòng tiêm kích không tàng hình như Rafale của Pháp—cho phép nó hoạt động trong các vùng không phận bị tranh chấp gay gắt.
Hiện nay, F-35 đang được 20 quốc gia vận hành (phần lớn là đồng minh của Mỹ, bao gồm Israel) với các nhiệm vụ tấn công tàng hình, thu thập tình báo và tác chiến mạng tập trung.
Ông Yue Gang, cựu đại tá Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) và là nhà bình luận quân sự uy tín, nhận định chiếc F-35 nói trên có thể "chỉ bị hư hỏng nhẹ nhưng vẫn duy trì được một số chức năng cơ bản".
Dẫn chứng từ các hình ảnh hồng ngoại về vụ tấn công do Tehran công bố, ông Nhạc suy đoán rằng pháo phòng không mặt đất khó có thể là tác nhân gây ra vụ việc. Ngoài ra, việc máy bay vẫn có khả năng hạ cánh khẩn cấp cho thấy nó không bị trúng đạn từ các hệ thống phòng không quy ước như S-300 do Nga sản xuất.
"Nếu đó là một hệ thống phòng không tiêu chuẩn, nó sẽ sử dụng dẫn đường bằng radar thay vì hồng ngoại. Tên lửa từ các hệ thống này có sức công phá rất lớn; nếu trúng đích, máy bay thường không có cơ hội quay về," ông Yue phân tích trên SCMP. "Tôi dự đoán tên lửa tấn công chiếc F-35 có thể là một loại tên lửa không đối không đã qua cải tiến, sử dụng đầu dò dẫn đường bằng hồng ngoại."
Có thông tin cho rằng Iran đã nhập khẩu tên lửa không đối không R-27T từ Nga vào khoảng thập niên 1990, cùng thời điểm họ tiếp nhận các tiêm kích MiG-29. R-27T nổi tiếng với đường kính nhỏ (chỉ 0,23 mét) và sức mạnh tương đối thấp, nhưng tốc độ có thể đạt mức Mach 5—vượt xa tốc độ của nhiều dòng tiêm kích tàng hình.
Lỗ hổng từ bức xạ nhiệt
Theo ông Yue, khả năng tàng hình siêu việt của F-35 chủ yếu nhằm đối phó với sự phát hiện của radar điện từ. Tuy nhiên, khả năng "ẩn mình" trước các hệ thống dò tìm hồng ngoại (EO/IR) lại yếu hơn, bởi các hệ thống này thu nhận nhiệt lượng tỏa ra từ quá trình vận hành của máy bay. Dù vậy, ông cũng lưu ý rằng phạm vi phát hiện của cảm biến hồng ngoại hẹp hơn nhiều so với radar điện từ.
Đồng quan điểm, ông Song Zhongping, nhà phân tích quân sự và cựu giảng viên PLA, cho rằng Iran có thể đã sử dụng các cảm biến EO/IR để phát hiện F-35. Các cảm biến này "không phát ra sóng điện từ và hoàn toàn thụ động".
"Điều này khiến phía Mỹ khó phát hiện việc mình bị theo dõi, giải thích tại sao máy bay không bị tiêu diệt trong các đợt tấn công trước đó. Hơn nữa, chính phi công cũng gặp khó khăn trong việc nhận biết máy bay đang bị khóa mục tiêu," ông Song nói. "Khả năng bộc lộ thấp của F-35 không có nghĩa là nó hoàn toàn không thể bị phát hiện, đó chỉ là một huyền thoại... Trung Quốc hiện sở hữu radar quang - điện tử tiên tiến hơn và một hệ thống phát hiện mục tiêu tàng hình rất hoàn thiện, tạo thành các mạng lưới cảnh báo sớm."
Sự cố nói trên cũng đánh dấu lần đầu tiên dòng tiêm kích tàng hình này bị hư hại trong chiến đấu thực tế. Mặc dù F-35 đã được triển khai thực chiến từ năm 2018, nhưng chưa từng có trường hợp nào được xác nhận bị trúng hỏa lực đối phương cho đến nay.
Vụ việc này nối dài danh sách tổn thất khí tài của quân đội Mỹ kể từ khi cuộc chiến với Iran bắt đầu. Các báo cáo cho thấy lực lượng Mỹ đã mất khoảng 12 máy bay không người lái MQ-9 Reaper, trong khi 5 máy bay tiếp dầu KC-135 bị hư hại tại Ả Rập Xê Út mà chưa rõ nguyên nhân. Trước đó, vào ngày 1/3, ba tiêm kích F-15E Strike Eagle của Mỹ cũng đã bị bắn hạ trong một sự cố "quân ta bắn quân mình" tại Kuwait.
Ông Yue cho rằng việc thiếu ưu thế trên không có thể đã thúc đẩy Iran cải tiến các tên lửa không đối không lắp động cơ đẩy rocket và đầu dò hồng ngoại thành các hệ thống phòng không phóng từ mặt đất.
