Trong thời gian gần đây tại Trung Quốc, những câu chuyện về người có học vấn cao nhưng làm các công việc phổ thông như giao đồ ăn liên tục trở thành chủ đề gây tranh luận. Không ít video sử dụng các cụm từ như “cử nhân Bắc Đại”, “thạc sĩ Oxford”, “tiến sĩ đi giao hàng” để thu hút sự chú ý, đánh vào tâm lý tò mò của người xem. Tuy nhiên, thực tế phía sau những nội dung này không phải lúc nào cũng giống như những gì được thể hiện trên mạng.
Ngày 18/3 vừa qua, tài khoản chính thức của Meituan - siêu ứng dụng giao đồ ăn và cung cấp dịch vụ đời sống hàng đầu tại Trung Quốc mang tên “Tiểu Đoàn có lời muốn nói” cho biết đã ghi nhận video lan truyền với nội dung “tốt nghiệp Bắc Đại đi giao đồ ăn” và nhanh chóng tiến hành kiểm tra tại điểm giao nhận Wanliu (quận Hải Điến, Bắc Kinh).
Kết quả xác minh cho thấy, đúng là có một tài xế giao hàng tự do tên Tao Moujun đăng ký tài khoản vào đầu tháng 12/2025. Tuy nhiên, người này chỉ hoàn thành 5 đơn hàng trong ngày 9/12, sau đó không có thêm bất kỳ hoạt động giao hàng nào.
(Ảnh: Sohu)
Phía Meituan cũng nhấn mạnh rằng quy trình đăng ký tài xế trên nền tảng rất đơn giản, không yêu cầu cung cấp bằng cấp hay chứng chỉ học vấn. Vì vậy, cả trạm giao nhận lẫn nền tảng đều không nắm được thông tin về trình độ học vấn của tài xế, cũng như không thể xác minh các tuyên bố cá nhân liên quan đến bằng cấp.
Đáng chú ý, Meituan dẫn lại trường hợp từng gây xôn xao trước đó là “Ding Mouzhao - tốt nghiệp Thanh Hoa đi giao đồ ăn”. Theo kết quả kiểm tra, trong hơn 4 tháng hoạt động trên nền tảng, người này chỉ hoàn thành 34 đơn hàng, khác xa so với con số “hàng nghìn đơn” mà chính anh từng chia sẻ.
Trên tài khoản video ngắn mang tên “Kênh Ding Mouzhao”, người này tự giới thiệu 39 tuổi, từng tham gia kỳ thi đại học năm 2004, sở hữu bằng cử nhân Đại học Thanh Hoa, bằng thạc sĩ tại Đại học Bắc Kinh và Đại học Oxford, bằng tiến sĩ từ Đại học Công nghệ Nanyang, từng làm nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đại học Quốc gia Singapore và hiện đang làm nghề giao đồ ăn.
Tài khoản này đã đăng tổng cộng 49 video, trong đó có 19 video xuất hiện trong trang phục tài xế Meituan (7 video thuộc khu vực trả phí). Nhiều video sử dụng tiêu đề nổi bật như “Tiến sĩ 39 tuổi, tốt nghiệp Thanh Hoa, Bắc Đại, Oxford” nhằm thu hút người xem. Hai video được ghim đầu trang với chủ đề “Giữ tâm lý ổn định khi thi đại học” và “Phản hồi tranh cãi về học vấn” đều đạt hơn 100.000 lượt chia sẻ. Sau khi Meituan công bố kết quả xác minh, Ding Mouzhao đã chủ động xóa các video có hình ảnh mặc đồng phục giao hàng khỏi tài khoản cá nhân.
Trường hợp từng gây xôn xao trước đó là “Ding Mouzhao – tốt nghiệp Thanh Hoa đi giao đồ ăn”. (Ảnh: Sohu)
Bên cạnh đó, trước những tin đồn lan truyền như “Meituan tại Quảng Châu đã đủ người, lần đầu tiên trong lịch sử tỉ lệ cử nhân gần 30%” hay “70.000 thạc sĩ, 300.000 cử nhân đang giao đồ ăn trên Meituan”, nền tảng này khẳng định các thông tin trên đều không có cơ sở.
Theo Meituan, việc xác minh học vấn yêu cầu cá nhân cung cấp giấy tờ và đối chiếu qua các hệ thống chính thức như Học tín (Trung Quốc), Trung tâm dịch vụ du học thuộc Bộ Giáo dục hoặc website của các trường đại học nước ngoài. Do đó, mọi số liệu tổng hợp về trình độ học vấn của tài xế lan truyền trên mạng đều chỉ là suy diễn nhằm thu hút sự chú ý.
Meituan cho biết họ hiểu sự quan tâm của dư luận đối với vấn đề việc làm, đặc biệt trong bối cảnh áp lực nghề nghiệp ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, nền tảng này cũng kêu gọi người dùng giữ thái độ tỉnh táo, thận trọng trước những nội dung sử dụng “mác học vấn cao” để câu kéo lượt xem.
Từ câu chuyện trên, có thể thấy trong môi trường mạng xã hội, học vấn đang dần bị “đóng khung” thành một dạng nhãn mác dễ khai thác để tạo hiệu ứng chú ý. Những cụm từ như “Bắc Đại”, “Thanh Hoa”, “Oxford” hay “tiến sĩ” không chỉ còn mang ý nghĩa học thuật, mà đôi khi bị biến thành công cụ để tăng lượt xem, kéo tương tác. Khi đó, giá trị thực của học vấn dễ bị che lấp bởi cách kể chuyện giật gân, thậm chí sai lệch.
Với học sinh, sinh viên, những người đang trong quá trình định hình tư duy và con đường nghề nghiệp, đây là lời nhắc quan trọng về cách tiếp nhận thông tin. Không phải câu chuyện nào lan truyền mạnh cũng phản ánh đúng thực tế và không phải “profile ấn tượng” nào trên mạng cũng đáng tin tuyệt đối. Việc giữ thói quen kiểm chứng, đặt câu hỏi và nhìn nhận đa chiều sẽ giúp người trẻ tránh bị cuốn theo những hình ảnh hào nhoáng nhưng thiếu cơ sở.
Quan trọng hơn, câu chuyện cũng gợi mở cách nhìn đúng đắn hơn về học vấn. Giá trị của việc học không nằm ở việc gắn bao nhiêu danh xưng hay theo đuổi những cái “mác” nổi bật, mà nằm ở năng lực thực sự, tư duy độc lập và khả năng thích nghi với cuộc sống. Một tấm bằng có thể mở ra cơ hội, nhưng cách mỗi người sử dụng kiến thức, ứng xử trước thông tin và xây dựng con đường riêng mới là yếu tố quyết định giá trị lâu dài.
Trong bối cảnh mạng xã hội ngày càng chi phối cách nhìn nhận thành công, việc giữ được sự tỉnh táo, không đồng nhất bản thân với những “hình mẫu viral” và kiên định với mục tiêu cá nhân có lẽ là điều mà người trẻ cần học ngay từ bây giờ.
