Hành trình hồi hương đầy kỳ vọng
Tháng 11/2025, 12 cá thể thằn lằn cá sấu (Shinisaurus crocodilurus) đã được đưa từ Đức về Việt Nam sau khi hoàn tất các thủ tục pháp lý giữa hai quốc gia.
Đây là kết quả hợp tác giữa Viện Sinh học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) và Vườn thú Cologne trong khuôn khổ chương trình "Việt Nam kỳ thú - Vietnamazing" của Hiệp hội các vườn thú và thủy cung châu Âu (EAZA).
Ít ai biết rằng, những cá thể này có nguồn gốc từ chính Việt Nam, nhưng từng bị buôn bán trái phép ra nước ngoài. Tại Đức, Vườn thú Cologne đã tiếp nhận, cứu hộ và gây nuôi thành công, tạo ra hơn 20 cá thể thế hệ F1 từ những cặp bố mẹ ban đầu.
Việc nhân nuôi này không chỉ giúp duy trì quần thể trong điều kiện nuôi nhốt mà còn tạo nguồn cá thể hợp pháp cho các chương trình tái thả về tự nhiên. Trong số đó, 12 cá thể đủ điều kiện đã được lựa chọn để "hồi hương" – đánh dấu một bước tiến quan trọng trong hợp tác quốc tế về bảo tồn động vật hoang dã.
Sau hành trình dài hơn 12.000 km, những "vị khách đặc biệt" đã được chuyển về Trung tâm Đa dạng sinh học Mê Linh – cơ sở nghiên cứu thực nghiệm ngoài trời của Viện Sinh học.
Tái tạo "ngôi nhà" bán hoang dã
Tại Trung tâm Mê Linh, các cá thể thằn lằn cá sấu trải qua quá trình kiểm dịch nghiêm ngặt trước khi được chuyển sang khu nuôi bán hoang dã. Đây là môi trường được thiết kế mô phỏng gần nhất với sinh cảnh tự nhiên của loài: nhiệt độ, độ ẩm, nguồn nước và thảm thực vật đều được kiểm soát chặt chẽ.
Ảnh Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam.
Đặc biệt, trong suốt quá trình chăm sóc, các cán bộ của Trung tâm đã nhận được sự hỗ trợ kỹ thuật trực tiếp từ các chuyên gia của Vườn thú Cologne. Từ chế độ dinh dưỡng, vệ sinh chuồng trại đến theo dõi tập tính sinh học – tất cả đều được chuẩn hóa nhằm đảm bảo điều kiện tối ưu cho loài bò sát quý hiếm này thích nghi và phát triển.
Những nỗ lực âm thầm ấy chính là nền tảng cho một cột mốc quan trọng sau đó.
Ngày 23/02/2026, điều mà các nhà bảo tồn mong đợi đã trở thành hiện thực: 6 cá thể thằn lằn cá sấu con đầu tiên được sinh ra tại Trung tâm Mê Linh.
Các cá thể sơ sinh được tách riêng, nuôi trong khu chăm sóc đặc biệt và theo dõi hàng ngày. Theo ghi nhận, đến nay tất cả đều khỏe mạnh, phát triển ổn định – một tín hiệu tích cực cho thấy loài đã thích nghi tốt với điều kiện nuôi dưỡng trong nước.
Đây được xem là một "kỳ tích nhỏ" nhưng mang ý nghĩa lớn trong công tác bảo tồn. Bởi lẽ, thằn lằn cá sấu là loài có giá trị sinh học cao, phân bố hẹp, số lượng ngoài tự nhiên suy giảm nghiêm trọng do mất sinh cảnh và săn bắt trái phép.
Mở ra hy vọng phục hồi ngoài tự nhiên
Thành công bước đầu tại Trung tâm Mê Linh không chỉ dừng lại ở việc nhân nuôi. Quan trọng hơn, nó mở ra triển vọng xây dựng một quần thể dự phòng ổn định, đảm bảo đa dạng di truyền – yếu tố then chốt trong các chương trình phục hồi loài.
Trong tương lai, những cá thể sinh sản tại đây sẽ trở thành nguồn con giống quan trọng để tái thả về tự nhiên, từng bước khôi phục quần thể thằn lằn cá sấu tại các khu vực phân bố nguyên thủy ở Việt Nam.
Kết quả này cũng góp phần hiện thực hóa các mục tiêu trong Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học (Quyết định 149/QĐ-TTg) và Chương trình bảo tồn các loài động vật hoang dã nguy cấp, quý hiếm được ưu tiên bảo vệ (Quyết định 49/QĐ-TTg).
Thằn lằn cá sấu (Shinisaurus crocodilurus), ảnh: Shuttertock.
Hành trình hồi sinh của thằn lằn cá sấu không chỉ là câu chuyện khoa học, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm của con người trước thiên nhiên. Từ việc bị buôn bán trái phép đến khi được hồi hương và sinh sản thành công, mỗi cá thể là minh chứng sống động cho giá trị của hợp tác quốc tế và nỗ lực bền bỉ của các nhà bảo tồn.
Trong bối cảnh nhiều loài hoang dã đang đứng trước nguy cơ biến mất, những tín hiệu tích cực như tại Trung tâm Mê Linh mang lại niềm tin rằng: nếu được bảo vệ đúng cách, thiên nhiên vẫn có cơ hội tự chữa lành.
