Động thái này làm dấy lên nhận định rằng Tehran đang thiết lập một “luồng di chuyển được phê duyệt” trong khi siết chặt quyền kiểm soát tuyến hàng hải chiến lược này.
Theo dữ liệu theo dõi tàu, con tàu mang tên Karachi, có thể chở khoảng 50.000 tấn khí đốt, đã đi qua một khoảng hẹp giữa hai đảo Larak và Qeshm của Iran vào ngày 15/3, trước khi men theo bờ biển tiến ra Vịnh Oman. Đáng chú ý, con tàu này vẫn bật tín hiệu định vị công khai, trái ngược với nhiều tàu khác trong khu vực thường tắt thiết bị để tránh bị phát hiện.
Ngay sau đó, 2 tàu hàng rời từng cập cảng Iran cũng đi theo lộ trình tương tự vào sáng ngày 16/3, tiếp tục phát tín hiệu hành trình. Trước đó, 2 tàu chở khí đốt tự nhiên hóa lỏng treo cờ Ấn Độ cũng rời eo biển Hormuz theo hướng tương tự, trong khi một tàu hàng treo cờ Gambia đã đi qua khu vực vào ngày 17/3. Dữ liệu định vị cho thấy các tàu này đều xuất hiện gần đảo Larak, dù toàn bộ hành trình không thể xác định rõ do nhiễu tín hiệu điện tử trong khu vực.
Giới phân tích cho rằng nếu tuyến đường này tiếp tục được sử dụng, thì rất có thể Iran đang áp đặt một dạng “hệ thống kiểm soát giao thông hàng hải” tại eo Hormuz.
Theo Harrison Prétat, phó giám đốc kiêm nghiên cứu viên tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, Tehran có thể đang tấn công hoặc rải thủy lôi tại tuyến đường truyền thống, đồng thời duy trì một hành lang an toàn cho các tàu được họ cho phép đi qua.
Ông nói thêm: “Việc sử dụng tuyến đường này cho thấy Iran có thể đang phê duyệt cụ thể từng con tàu được phép quá cảnh. Điều này hợp lý vì khu vực gần bờ sẽ dễ kiểm soát hơn.”
Kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran hơn 2 tuần trước, Tehran đã đáp trả bằng cách tấn công nhiều tàu thuyền trong và xung quanh eo Hormuz, khiến tuyến đường gần như bị tê liệt. Hệ quả là nhiều tàu bị mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư, trong khi các tàu khác không thể tiến vào khu vực.
Trong bối cảnh đó, một số quốc gia đã phải tìm cách thương lượng với Iran để đảm bảo ít nhất một phần hàng hóa có thể lưu thông. Quan chức từ Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ cho biết họ đã nhận được tín hiệu “bật đèn xanh” cho tàu của mình, dù Pakistan chưa bình luận về hành trình của tàu Karachi.
Các nhà phân tích của JPMorgan cho rằng tình hình hiện tại đang tạo ra một trạng thái đặc biệt đó là eo biển Hormuz không chính thức bị đóng cửa, nhưng việc đi qua ngày càng phụ thuộc vào sự chấp thuận mang tính chính trị từ Tehran.
Trong điều kiện bình thường, các tàu thương mại hiếm khi đi sát bờ Iran do rủi ro an ninh cao. Thay vào đó, tuyến hàng hải tiêu chuẩn sẽ nằm về phía đối diện của eo biển. Tuy nhiên, chính tuyến truyền thống này đã trở nên nguy hiểm khi một số tàu đi qua đã bị tấn công trong tuần trước.
Hiện Ấn Độ đang tìm cách đảm bảo lối đi an toàn cho thêm 6 tàu chở dầu đang mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư, nhưng chưa rõ các tàu này sẽ sử dụng tuyến đường nào để rời khu vực.
Một số chuyên gia nhận định Iran có thể đang triển khai một cơ chế “xác minh” mới, yêu cầu tàu thuyền phải được phê duyệt trước khi đi qua eo Hormuz, đặc biệt tại khu vực giữa hai đảo Larak và Qeshm.
Dù những chuyến đi thành công mang lại chút hy vọng cho thị trường dầu mỏ, số lượng tàu vượt qua eo biển theo cách này vẫn chỉ là một phần rất nhỏ so với lưu lượng thông thường. Hơn nữa, việc đi sát lãnh hải Iran vẫn khiến các công ty bảo hiểm và ngân hàng tài trợ thương mại lo ngại, do rủi ro pháp lý và an ninh gia tăng.
Prétat cho hay: “Những chuyến tàu được Iran thông qua như thế này vẫn chưa thể khôi phục dòng chảy năng lượng bình thường từ khu vực.”
Theo Financial Post
