Tiêm kích bom Su-34 của Nga hiện là dòng máy bay chiến đấu chiến thuật có tầm hoạt động xa nhất thế giới. Với khả năng bay bền bỉ tương đương nhiều loại oanh tạc cơ chiến lược, Su-34 mang lại sự linh hoạt vượt trội trong tác chiến, đáp ứng đa dạng yêu cầu nhiệm vụ từ tuần tra kéo dài đến các đòn tấn công thâm nhập sâu vào lãnh thổ đối phương.
Khác với các dòng tiêm kích phương Tây, máy bay Nga hiếm khi xuất hiện cùng các thùng nhiên liệu phụ gắn ngoài. Nhờ tầm bay vốn đã rất lớn bằng lượng nhiên liệu trong thân, chúng có thể hoạt động hiệu quả ở khoảng cách xa mà không phải chịu lực cản bổ sung, không làm giảm tỷ lệ lực đẩy/trọng lượng hay hạn chế số lượng giá treo vũ khí.
Tuy nhiên, hình ảnh hiếm hoi về một chiếc Su-34 mang theo ba thùng dầu phụ PTB-3000 (loại 3.000 lít mỗi thùng) đã cho thấy khả năng độc nhất vô nhị của dòng máy bay này: cấu hình cho các hoạt động ở tầm xa thực sự mang tính liên lục địa.
Từ di sản của Su-27 đến "pháo đài bay" tầm xa
Su-34 được phát triển dựa trên nền tảng tiêm kích chiếm ưu thế trên không Su-27 của Liên Xô – mẫu tiêm kích có tầm bay xa nhất trong biên chế Không quân Liên Xô cũng như bất kỳ lực lượng không quân phương Tây nào trong thế kỷ 20. Mẫu máy bay mới này nặng hơn Su-27 khoảng 50%, trong khi bản thân Su-27 vốn đã là tiêm kích lớn nhất của Nga và khối NATO.
Kích thước tăng lên, kết hợp với việc tích hợp động cơ AL-31FM2 tiết kiệm nhiên liệu hơn và sử dụng rộng rãi vật liệu composite giúp tối ưu hóa thiết kế, đã tạo tiền đề cho tầm bay vượt trội. Trong khi Su-27 có tầm bay chuyển sân tối đa khoảng 4.000 km bằng nhiên liệu nội thân, thì con số này ở Su-34 ước tính rơi vào khoảng 4.800 đến 5.000 km. Với định nghĩa tầm liên lục địa là trên 5.500 km, Su-34 đã tiến rất gần đến việc cán mốc quan trọng này.
Khả năng xuyên lục địa và giới hạn tác chiến
Khi mang theo ba thùng dầu phụ 3.000 lít, tầm bay chuyển sân của Su-34 có thể tăng lên mức ước tính 8.000 km (sau khi đã trừ đi các hao tổn do trọng lượng và lực cản của thùng dầu). Khoảng cách này cho phép máy bay bay thẳng từ Moscow đến Washington D.C. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng tầm bay chuyển sân này giả định một lộ trình bay tối ưu, không thực hiện các thao tác vận động mạnh và không mang theo vũ khí – những yếu tố vốn sẽ làm tăng đáng kể mức tiêu thụ nhiên liệu.
Do đó, dù Su-34 có thể bay qua những khoảng cách liên lục địa mà không cần tiếp dầu trên không theo cách mà các tiêm kích phương Tây không thể làm được, nó vẫn chưa thể thực hiện điều này trong các nhiệm vụ chiến đấu đầy đủ.
Dẫu vậy, máy bay vẫn duy trì được giá trị vận hành nhất định ở tầm xa này nhờ khả năng tích hợp nhiều loại thiết bị trinh sát điện tử, radar và ảnh thám, cho phép nó đóng vai trò quan trọng ngay cả khi không mang theo vũ khí.
Tương lai của Su-34 và sự cạnh tranh từ thế hệ thứ sáu
Vị thế tiêm kích tầm xa nhất thế giới của Su-34 dự kiến sẽ bị thách thức khi dòng tiêm kích thế hệ thứ sáu của Trung Quốc do Tập đoàn Máy bay Thành Đô phát triển đi vào hoạt động. Mẫu máy bay mới của Trung Quốc dường như cũng sẽ vượt qua Su-34 về kích thước và được tối ưu hóa cho các hoạt động tầm cực xa với khả năng tàng hình tiên tiến.
Mặc dù vậy, năng lực tác chiến tầm xa của chính Su-34 vẫn đang tiếp tục được cải thiện thông qua việc tích hợp các loại tên lửa mới. Đáng chú ý là biến thể thu nhỏ của tên lửa hành trình Kh-101/102 (tầm bắn 5.500 km) được cho là đã đưa vào sử dụng từ năm 2024 mà không làm giảm tầm bắn so với nguyên bản.
Với tốc độ mở rộng biên chế Su-34 tăng mạnh – sản lượng đã tăng hơn gấp đôi kể từ đầu năm 2022 để đạt mức bàn giao khoảng 30 chiếc mỗi năm – phạm vi nâng cấp và các loại vũ khí mới sẽ tiếp tục được mở rộng, giúp máy bay tấn công mục tiêu cách căn cứ hàng nghìn km.
Bước đột phá từ động cơ AL-51F
Một khả năng đáng chú ý đã được đề cập trước đây là việc tích hợp động cơ AL-51F (vốn phát triển cho tiêm kích thế hệ thứ năm Su-57) lên Su-34. Ngoài việc cải thiện hiệu suất bay và giảm nhu cầu bảo trì, động cơ này còn mang lại hiệu suất nhiên liệu cao hơn nhiều, tiềm năng biến Su-34 thành một khí tài thực hiện các nhiệm vụ chiến lược liên lục địa thực thụ.
Sự kết hợp giữa động cơ mới, các loại tên lửa tân tiến và sự hỗ trợ từ mạng lưới tiếp dầu trên không mở rộng có thể cho phép Su-34 đảm nhận những vai trò hoàn toàn mới trong Lực lượng Không quân Vũ trụ Nga. Thậm chí, nó có thể được triển khai dưới sự điều động của Bộ Tư lệnh Hàng không Tầm xa – đơn vị chịu trách nhiệm về hạm đội máy bay chiến lược. Việc nâng cấp tầm với của Su-34 không chỉ có ý nghĩa quan trọng với Nga mà còn với Algeria – quốc gia dự kiến bắt đầu nhận máy bay này vào năm 2026 – cũng như các khách hàng xuất khẩu tiềm năng khác.