Ảnh minh họa
Chính phủ Nigeria đang thúc đẩy kế hoạch đóng cửa các kênh nhập khẩu gạo sau khi một cuộc rà soát chính sách cho thấy lượng gạo dư thừa hiện nay chủ yếu đến từ nhập khẩu, thay vì tăng năng lực sản xuất trong nước. Động thái này được xem là bước đi nhằm giảm áp lực lên nông dân và củng cố an ninh lương thực dài hạn.
Quyết định được đưa ra tại cuộc họp chu kỳ thứ hai của Đơn vị Điều phối Hệ thống Lương thực trực thuộc Phủ Tổng thống, tổ chức ở Abuja. Các thành viên tham dự cho biết lạm phát lương thực đã giảm xuống dưới 14%, do đó không còn cơ sở để tiếp tục duy trì nhập khẩu gạo khẩn cấp như giai đoạn trước.
Theo thông cáo chính thức, cán cân lương thực quốc gia đến tháng 12/2025 ghi nhận thặng dư khoảng 1,1 triệu tấn gạo. Tuy nhiên, phần lớn lượng dư này được tạo ra nhờ nhập khẩu, thay vì mở rộng sản xuất nội địa. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng thị trường đang bị “ảo thặng dư”, trong khi nền tảng sản xuất trong nước suy yếu.
Khảo sát thực địa với hơn 33.500 nông dân tại 13 bang cho thấy người trồng lúa và ngô chịu thua lỗ trong vụ mùa mưa năm 2025. Chi phí đầu vào như phân bón, nhiên liệu và vận chuyển vẫn ở mức cao, trong khi giá bán trên thị trường giảm mạnh sau khi các cửa nhập khẩu được mở rộng.
Báo cáo đánh giá chỉ ra rằng hoạt động nhập khẩu thời gian qua không đi kèm cơ chế bảo vệ giá cho nông dân. Việc thiếu một mức giá tối thiểu được đảm bảo khiến nông dân phải đối mặt với rủi ro khi giá nông sản xuống dưới chi phí sản xuất. Hệ quả là nhiều hộ đã chuyển sang trồng các loại cây khác có lợi nhuận ổn định hơn.
Dữ liệu mùa mưa cho thấy sản lượng ngô, lúa và lúa miến đều giảm, trong khi sản lượng đậu tương tăng mạnh. Dự báo cho mùa khô sắp tới cũng cho thấy hơn 10% nông dân trồng lúa có kế hoạch tiếp tục thu hẹp diện tích gieo trồng. Các bên liên quan cảnh báo xu hướng này có thể dẫn tới thiếu hụt nguồn cung nội địa trong tương lai nếu không có biện pháp điều chỉnh kịp thời.
Để ổn định thị trường, cuộc họp đã thống nhất kích hoạt Kho Dự trữ Lương thực Quốc gia với vai trò điều tiết cung – cầu. Đồng thời, chính phủ dự kiến áp dụng cơ chế mức giá tối thiểu nhằm ổn định giá bán và bảo vệ thu nhập cho nông dân.
Về mặt chính sách, một bản ghi nhớ kỹ thuật sẽ được trình lên Hội đồng Quốc gia về Nông nghiệp và An ninh Lương thực, sau đó chuyển tiếp tới Hội đồng Kinh tế Quốc gia, trong đó đề xuất chính thức đóng cửa các cửa nhập khẩu gạo. Cơ chế Chính sách Nông nghiệp Quốc gia tiếp tục được xác định là nền tảng điều phối sản xuất, dự trữ, nhập khẩu và xuất khẩu lương thực theo mùa, dựa trên hệ thống dữ liệu thống nhất.
Khuyến nghị siết nhập khẩu được đưa ra trong bối cảnh Nigeria đã chi hơn 1.000 tỷ Naira để nhập khẩu khoảng 2,4 triệu tấn gạo trong năm 2025. Theo giá tham chiếu quốc tế, nếu tính theo mức 370 USD/tấn của gạo trắng 5% tấm Thái Lan, tổng kim ngạch ước khoảng 888 triệu USD, tương đương hơn 1,26 nghìn tỷ Naira theo tỷ giá NFEM của Ngân hàng Trung ương Nigeria ngày 26/1. Trong khi đó, với giá khoảng 347 USD/tấn của Ấn Độ, con số này vào khoảng 832,8 triệu USD, tương đương gần 1,18 nghìn tỷ Naira. Dù chỉ mang tính tham khảo, các ước tính cho thấy áp lực đáng kể lên nguồn ngoại hối.
Việc thu hẹp nhập khẩu gạo được xem là nỗ lực tái cân bằng thị trường, giảm phụ thuộc bên ngoài và khôi phục động lực sản xuất trong nước. Tuy nhiên, hiệu quả chính sách sẽ phụ thuộc lớn vào khả năng triển khai đồng bộ các biện pháp hỗ trợ giá, dự trữ và nâng cao năng suất nông nghiệp trong thời gian tới.