Vũ khí vẫn chưa chịu khuất phục
Lực lượng Hàng không Vũ trụ Nga vào ngày 24/1 đã lần đầu tiên sử dụng tên lửa hành trình Kh-22 - biệt danh "hung thần diệt tàu sân bay" - để tấn công thủ đô Kiev của Ukraine, với 12 quả đạn được ghi nhận đã phóng vào các mục tiêu trong thành phố.
Loại tên lửa này chỉ được triển khai bởi máy bay ném bom chiến lược Tu-22M3, do trọng lượng lên tới 6.000 kg khiến chúng quá lớn đối với các loại máy bay chiến đấu thông thường. Kh-22 đã được sử dụng rộng rãi kể từ khi xung đột toàn diện bùng nổ vào tháng 2/2022, một phần nhờ vào kho dự trữ khổng lồ từ thời Liên Xô mà Nga vẫn duy trì trong tình trạng tốt. Do những tên lửa này đã có tuổi đời cao và sắp đến hạn loại biên, việc sử dụng chúng trong thực chiến được xem là giải pháp mang lại hiệu quả kinh tế cao thay vì phải tốn kém chi phí tiêu hủy.
Trước đó, người phát ngôn Bộ Tư lệnh Không quân Ukraine, ông Yury Ignat, từng đặc biệt nhấn mạnh về uy lực của tên lửa Kh-22, thừa nhận rằng hệ thống phòng không Ukraine liên tục thất bại trong việc đánh chặn loại vũ khí này. "Tôi nhấn mạnh rằng không thể bắn hạ tên lửa Kh-22 bằng các phương tiện hiện có trong kho vũ khí của chúng tôi", ông Ignat nhận định, đồng thời chỉ ra tốc độ cực lớn của tên lửa là nguyên nhân chính.
Tính đến cuối năm 2023, chỉ trong chưa đầy hai năm, Nga đã phóng khoảng 300 quả Kh-22 vào các mục tiêu trên khắp Ukraine mà phòng không nước này không đánh chặn được bất kỳ quả nào. Mặc dù phía Ukraine sau đó tuyên bố đã bắn hạ thành công loại tên lửa này, tính xác thực của thông tin vẫn còn là dấu hỏi, đặc biệt khi xét đến lịch sử các tuyên bố thiếu chính xác trước đó cũng như những hạn chế kỹ thuật của các hệ thống phòng không đang vận hành, trang Military Watch nhận định.
Vẫn chưa có đối thủ
Kh-22 chính thức đi vào biên chế tiền phương từ năm 1962, nhưng đến nay vẫn hiếm có đối thủ trên thế giới về hiệu suất bay. Được thiết kế cho nhiệm vụ chống hạm nhằm xuyên thủng hệ thống phòng không đa tầng của các nhóm tác chiến tàu sân bay Hải quân Mỹ, tên lửa này đạt được hiệu quả nhờ quỹ đạo bay phi quy tắc và tốc độ cận siêu vượt âm lên tới Mach 4.6.
Mặc dù Nga đã mở rộng năng lực sản xuất nhiều loại tên lửa hành trình và đạn đạo lên gấp nhiều lần so với mức trước năm 2022, sản lượng hiện tại vẫn khiêm tốn so với quy mô thời Liên Xô. Điều này đồng nghĩa với việc một khi kho dự trữ Kh-22 cạn kiệt, Nga khó có thể tái lập một kho tên lửa hành trình tầm xa phóng từ trên không với quy mô lớn tương tự.
Bất chấp sức mạnh vượt trội, khả năng thích ứng của Kh-22 đối với nhiệm vụ tấn công mặt đất vẫn gây nhiều tranh cãi. Hệ thống dẫn đường của nó được phát triển từ cuối thập niên 1950 để săn tìm tàu chiến địch, do đó khả năng phân biệt mục tiêu cụ thể giữa các nhiễu địa vật còn hạn chế.
Mặc dù lực lượng Ukraine có thể chưa bắn hạ được tên lửa Kh-22 nào, nhưng Không quân nước này đã thành công bắn rơi một máy bay ném bom Tu-22M3 vào tháng 4/2024. Các nguồn tin phương Tây và Ukraine cho rằng chiến công này thuộc về hệ thống phòng không S-200 thời Liên Xô.
Đáng chú ý, S-200 không có trong biên chế Ukraine khi xung đột nổ ra vào tháng 2/2022, nhưng được cho là đã được tái kích hoạt từ kho niêm cất hoặc nhận viện trợ từ Ba Lan - quốc gia vẫn dựa nhiều vào hệ thống này cho mục đích phòng thủ. Với tầm bắn 300km, S-200 là vũ khí hiếm hoi trên thế giới đủ khả năng nhắm vào các máy bay cỡ lớn, có giá trị chiến lược cao như Tu-22M3.