Trong ba năm qua, cuộc chiến Nga-Ukraine được định hình bởi các công nghệ máy bay không người lái (drone) và chống drone, trong đó bên nào triển khai được hệ thống vượt trội hơn sẽ giành được lợi thế chiến thuật trên chiến trường.
Tuy nhiên, cuộc đua giành ưu thế trên không bằng drone đã rơi vào bế tắc, do cả hai bên đều sử dụng các hệ thống tác chiến điện tử tiên tiến, làm hạn chế đáng kể khả năng hoạt động của drone đối phương.
Theo Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), Nga hiện đã phá vỡ thế giằng co này bằng cách đưa vào sử dụng các công nghệ drone mới ít bị ảnh hưởng bởi tác chiến điện tử hơn. Khi Nga tận dụng lợi thế này để giành các thắng lợi chiến thuật, Ukraine đang đáp trả bằng cách tăng cường tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) vào các drone của mình, đặc biệt là những loại được thiết kế cho nhiệm vụ chống drone. Nỗ lực này gần đây đã được thúc đẩy mạnh mẽ nhờ một sáng kiến từ Mỹ nhằm cung cấp cho Ukraine 33.000 bộ kit drone SkyNode S.
Bộ kit drone SkyNode S
Các bộ kit drone SkyNode S là một phần của hợp đồng trị giá 50 triệu USD được ký kết với Auterion, một công ty quốc phòng Mỹ-Đức. Hệ thống này cho phép tích hợp mạng nơ-ron và khả năng xử lý hình ảnh theo thời gian thực để nhận dạng, theo dõi mục tiêu và điều hướng dựa trên hình ảnh, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào tín hiệu GPS và các tín hiệu điều khiển từ bên ngoài.
Theo các báo cáo, mô-đun SkyNode S cho phép drone theo dõi các mục tiêu di động ở khoảng cách lên tới 1 km, với xác suất 90% bắn trúng mục tiêu, ngay cả khi bị gây nhiễu.
Mỗi bộ kit tấn công thực chất là một máy tính nhiệm vụ tích hợp nhỏ gọn, mang AI và thị giác máy tính tiên tiến lên các drone cỡ nhỏ. Hệ thống chỉ bao gồm một bảng mạch với bộ tản nhiệt, có kích thước khoảng 49×39×21 mm và nặng khoảng 38 g, hỗ trợ tối đa tám động cơ hoặc động cơ servo.
Kích thước nhỏ gọn và tính linh hoạt cao giúp nó dễ dàng được trang bị cho nhiều loại drone của Ukraine, từ máy bay bốn cánh quạt FPV (góc nhìn thứ nhất) đến các máy bay không người lái (UAV) cánh cố định cỡ trung.
Những hệ thống này sẽ nâng cao năng lực triển khai các tính năng AI trên toàn bộ phi đội drone của Ukraine, với trọng tâm ban đầu là đối phó với mối đe dọa từ drone tấn công của Nga. Việc bàn giao dự kiến sẽ hoàn tất vào cuối năm 2025, cho thấy sự cấp bách của Washington trong việc trang bị cho Kyiv để đối phó với năng lực drone và tác chiến điện tử ngày càng gia tăng của Nga.
Tác động của bộ kit SkyNode S trên chiến trường Nga-Ukraine
Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) nhận định, công nghệ drone của Nga gần đây đã có những bước tiến vượt bậc, mang lại cho Moscow lợi thế chiến thuật rõ rệt trong chiến dịch tấn công mùa hè.
Những tiến bộ này bao gồm việc sử dụng ngày càng nhiều drone điều khiển bằng cáp quang và tích hợp AI ở mức độ hạn chế vào phần mềm điều khiển. Báo cáo cũng nhấn mạnh rằng Nga đã đạt được khả năng "ngăn chặn đường không trên chiến trường" – một năng lực mà trước đây họ chưa từng thể hiện trong cuộc chiến.
Lực lượng Nga giờ đây có thể tấn công hiệu quả các tuyến đường bộ, đường sắt và cầu dùng cho hậu cần, cũng như các kho cung ứng, sở chỉ huy và khu vực tập kết quân. Mục tiêu của việc tấn công các vị trí này ở hậu phương gần tiền tuyến là nhằm làm gián đoạn hệ thống phòng thủ của Ukraine trong ngắn hạn, tạo điều kiện cho các đợt tấn công của Nga.
Trên khắp mặt trận, với sự yểm trợ của drone, lực lượng Nga đang tiếp tục mở rộng vùng kiểm soát. Drone Nga hiện kiểm soát hoàn toàn một số tuyến đường huyết mạch tiếp tế cho binh sĩ quanh Pokrovsk, tạo đà cho những bước tiến lớn tại đây sau nhiều tháng giao tranh ác liệt.
Quanh Lyman và Siversk, các loại drone cáp quang mới của Nga đang liên tục tấn công các đơn vị Ukraine, giúp Nga giành thêm lãnh thổ. Tại tỉnh Sumy, drone trang bị đầu đạn nhiệt áp đã được sử dụng để phá hủy các công sự và vị trí phòng thủ của Ukraine.
Quân đội Nga cũng dùng drone để xác định vị trí các trung tâm huấn luyện, tuyển quân và nhà máy quốc phòng gần tiền tuyến, sau đó dùng tên lửa và pháo binh để phá hủy.
Ukraine đang đứng trước yêu cầu cấp bách phải nhanh chóng phát triển và triển khai các hệ thống vũ khí mới có khả năng ngăn chặn drone của Nga. Dù Kyiv đang sử dụng các loại đạn súng trường chống drone mới để vô hiệu hóa các drone nhỏ, bay thấp, họ vẫn cần những phương pháp hiệu quả hơn để đối phó với các mẫu drone lớn và nhanh hơn.
SkyNode S sẽ đóng vai trò trung tâm trong nỗ lực này. Ukraine có thể tích hợp mô-đun này vào nhiều loại drone hiện có, lập trình chúng để theo dõi và tiêu diệt các drone tấn công của Nga ở khoảng cách lên tới 1 km.
Ngay cả khi drone Nga sử dụng hệ thống gây nhiễu hay các biện pháp đối phó khác, SkyNode S vẫn giúp drone săn mồi giữ được hiệu quả. Năng lực sản xuất drone tốc độ cao của Ukraine, kết hợp với việc tiếp nhận nhanh chóng các mô-đun này, sẽ cho phép họ triển khai các giải pháp một cách kịp thời.
Trong một chiến lược rộng lớn hơn, Ukraine có thể tích hợp bộ kit SkyNode S vào chính các drone tấn công của mình. Điều này sẽ cho phép lực lượng Ukraine vượt qua các hệ thống tác chiến điện tử của Nga và tự mình thực hiện các nhiệm vụ ngăn chặn đường không trên chiến trường.
Khi đó, họ có thể nhắm vào chuỗi cung ứng, sở chỉ huy và các điểm tập kết quân của Nga, làm gián đoạn chiến dịch tấn công hiện tại của đối phương. SkyNode S không chỉ giúp làm suy giảm lợi thế về drone của Nga, mà còn có thể giúp Ukraine giành được ưu thế trên không và các lợi ích chiến thuật đi kèm. Tuy nhiên, lợi thế này có thể chỉ là tạm thời, cho đến khi Nga tung ra thế hệ công nghệ tiếp theo, trong bối cảnh cuộc chiến giành ưu thế về drone vẫn chưa có hồi kết.