Thêm SOHA trên Google
Một đứa trẻ 3 tuổi đang chơi chân trần trên nền nhà. Người mẹ thấy trời chưa lạnh, con vẫn thoải mái nên để bé tiếp tục chơi. Bà nội lại cầm đôi tất dày, nhất quyết yêu cầu cháu đi vào vì lo “lạnh bắt đầu từ chân”.
Mẹ cho rằng không cần thiết, bà khẳng định kinh nghiệm của mình mới đúng. Từ chuyện nhỏ như đôi tất, cuộc trao đổi nhanh chóng trở thành tranh cãi về cách nuôi trẻ.
Đây là tình huống quen thuộc trong nhiều gia đình có ông bà giúp chăm cháu. Cho trẻ ăn bao nhiêu, mặc thế nào, có nên bế khi con khóc, xử lý ra sao khi trẻ mắc lỗi… đều có thể khiến hai thế hệ bất đồng.
Để gia đình hòa thuận, không nhất thiết ông bà phải nghe theo con cái mọi việc, cũng không thể yêu cầu bố mẹ làm theo toàn bộ kinh nghiệm của người lớn tuổi. Điều cần thiết là cùng xác định những nguyên tắc quan trọng, đồng thời linh hoạt với các khác biệt nhỏ trong sinh hoạt.
1. Giới hạn về sức khỏe: Tình thương cần đi cùng cách chăm sóc phù hợp
Một trong những bất đồng phổ biến nhất là chuyện ăn uống. Ông bà sợ cháu đói, sợ nhẹ cân nên thường cố đút thêm dù trẻ đã lắc đầu, quay mặt hoặc nói không muốn ăn nữa. “Miếng cuối cùng thôi” có khi được lặp lại nhiều lần trong một bữa.
Sự sốt ruột ấy xuất phát từ tình thương, nhưng ăn nhiều không mặc nhiên đồng nghĩa với khỏe mạnh. Bữa ăn kéo dài trong cảnh người lớn đuổi theo, trẻ né tránh cũng khiến cả hai bên mệt mỏi.
Chuyện mặc quần áo tương tự. Có người lớn luôn thấy cháu lạnh, muốn mặc thêm áo, đi thêm tất, trong khi trẻ đang vận động và đã toát mồ hôi. Cảm giác của người chăm sóc cần được đối chiếu với thời tiết, hoạt động và biểu hiện thực tế của trẻ.
Bên cạnh đó, chăm sóc quá kỹ đôi khi khiến trẻ ít có cơ hội tự làm những việc phù hợp với khả năng. Trẻ có thể tập xúc ăn nhưng người lớn vẫn đút để nhanh hơn; trẻ đã đi vững nhưng thường xuyên được bế vì sợ ngã. Lâu dần, ông bà thêm vất vả, còn cháu thiếu cơ hội rèn luyện.
Để thống nhất cách chăm sóc, bố mẹ nên trao đổi cụ thể thay vì chỉ nói “ông bà làm thế là sai”. Có thể cùng ông bà hỏi bác sĩ khi đưa trẻ đi khám, tham gia buổi tư vấn dinh dưỡng hoặc tìm hiểu hướng dẫn chăm sóc phù hợp với độ tuổi.
Khi có căn cứ rõ ràng và được trao đổi bằng thái độ tôn trọng, người lớn tuổi thường dễ tiếp nhận hơn so với việc bị phủ nhận toàn bộ kinh nghiệm. Mục tiêu chung là giúp trẻ khỏe mạnh, đồng thời giảm những thao tác chăm sóc không cần thiết.
2. Giới hạn về giáo dục: Thương cháu nhưng không bênh mọi lỗi sai
Một đứa trẻ giành đồ chơi của bạn. Thay vì ngăn lại, người lớn đứng cạnh còn cười, cho rằng cháu mạnh dạn, không chịu thua ai. Nhưng khi trẻ bị bạn phản ứng, người lớn lập tức bênh vực và trách phía bên kia.
Nếu những tình huống như vậy lặp lại, trẻ sẽ khó hiểu hành vi nào được chấp nhận. Con có thể nghĩ rằng mình được quyền giành phần hơn, còn người khác phải nhường nhịn.
Ông bà thường không nỡ nghiêm khắc, nhất là khi bố mẹ trẻ bận rộn hoặc đi làm xa. Tuy nhiên, sự thương yêu vẫn cần đi cùng việc hướng dẫn cháu cư xử đúng.
Giành đồ chơi thì cần trả lại và học cách hỏi mượn. Làm người khác đau thì phải dừng lại, hỏi han và xin lỗi. Làm hỏng đồ cần cùng người lớn khắc phục trong khả năng. Những việc ấy giúp trẻ hiểu rằng hành động của mình có ảnh hưởng đến người khác.
Bố mẹ và ông bà nên thống nhất một số quy tắc cơ bản, chẳng hạn không đánh người, không tự ý lấy đồ, không xúc phạm người khác. Cách nhắc nhở có thể khác nhau, nhưng nguyên tắc cần nhất quán.
Cũng cần tránh cảnh một người vừa nhắc trẻ, người còn lại lập tức gạt đi: “Có gì đâu mà mắng”, “Nó còn bé, biết gì”. Nếu chưa đồng tình với cách xử lý, người lớn có thể trao đổi riêng sau đó, thay vì tranh cãi ngay trước mặt trẻ.
Dạy trẻ chịu trách nhiệm không có nghĩa là quát mắng hay làm con xấu hổ. Sự bình tĩnh, rõ ràng và kiên trì giúp trẻ hiểu quy tắc tốt hơn việc lúc thì bỏ qua hoàn toàn, lúc lại nổi giận vì không chịu nổi.
3. Giới hạn về tình cảm: Đừng khiến trẻ phải chọn giữa ông bà và bố mẹ
“Bố mẹ suốt ngày đi làm, chỉ có bà thương cháu.”
“Mẹ cháu nghiêm khắc quá, bà chẳng nỡ mắng cháu bao giờ.”
Những câu nói ấy đôi khi được xem là lời yêu thương hoặc trách móc vu vơ. Nhưng nếu lặp lại thường xuyên, trẻ có thể hiểu rằng tình cảm của ông bà và bố mẹ đối lập nhau: Ai chiều mình mới là người thương mình.
Khi được bà chăm sóc hằng ngày, trẻ gần gũi và muốn ở bên bà là điều dễ hiểu. Không nên chỉ từ việc con quấn ông bà mà kết luận bố mẹ đã mất đi vị trí trong lòng con. Tuy nhiên, người lớn cần tránh những lời hạ thấp vai trò của nhau hoặc khiến trẻ thấy mình phải đứng về một phía.
Ông bà có thể nói: “Bố mẹ đang đi làm, chiều sẽ về với con” thay cho “Bố mẹ chẳng quan tâm đến con”. Khi trẻ buồn vì bị nhắc nhở, có thể giúp cháu bình tĩnh rồi giải thích, thay vì dùng việc ấy để khẳng định rằng chỉ ông bà mới thương cháu.
Ở chiều ngược lại, bố mẹ cũng cần chủ động dành thời gian cho con. Không thể giao toàn bộ sinh hoạt, chuyện trò, an ủi cho ông bà rồi mong sự gắn kết tự nhiên được duy trì. Dù bận rộn, những khoảng thời gian cùng ăn, đọc sách, trò chuyện hoặc đưa con đi chơi vẫn cần được giữ đều đặn.
Trẻ có thể yêu ông bà và yêu bố mẹ cùng lúc. Người lớn không cần giành vị trí “được thương nhất”, càng không nên dùng tình cảm của trẻ để chứng minh ai chăm sóc tốt hơn.
Chăm cháu là sự phối hợp, không phải cuộc tranh giành quyền quyết định
Ông bà sẵn lòng giúp chăm cháu là sự hỗ trợ đáng quý. Bố mẹ cần ghi nhận công sức ấy, quan tâm đến sức khỏe và thời gian nghỉ ngơi của người lớn tuổi, thay vì mặc nhiên coi việc chăm trẻ là trách nhiệm của ông bà.
Đồng thời, bố mẹ vẫn phải chịu trách nhiệm chính trong việc nuôi dạy con. Không nên giao hết mọi việc rồi chỉ xuất hiện để phê bình khi có vấn đề.
Hai thế hệ có thể thống nhất những nguyên tắc thiết yếu, phân chia công việc và chấp nhận một số khác biệt nhỏ. Không phải chuyện nào cũng cần tranh luận đến cùng. Nhưng những vấn đề ảnh hưởng đến sức khỏe, cách cư xử và cảm giác được yêu thương của trẻ cần được trao đổi rõ ràng.
Khi bất đồng xảy ra giữa vợ và mẹ, người chồng cũng cần chủ động tham gia. Sự phối hợp không thể chỉ dừng ở câu “hai người tự nói chuyện với nhau”. Cần cùng vợ xác định cách nuôi con, trao đổi với mẹ bằng thái độ tôn trọng và trực tiếp chia sẻ việc chăm sóc.
Giữ được ba giới hạn về sức khỏe, giáo dục và tình cảm sẽ giúp gia đình bớt những xung đột không cần thiết. Khi người lớn biết phối hợp, ông bà có thể chăm cháu nhẹ nhàng hơn, bố mẹ yên tâm hơn, còn trẻ được lớn lên trong sự yêu thương nhất quán.
