Theo trang tin điều tra Bellingcat ngày 27/3 (theo giờ Việt Nam), các hình ảnh lan truyền trên mạng xã hội cho thấy nhiều vật thể nghi là mìn xuất hiện tại khu vực gần thành phố Shiraz. Các chuyên gia vũ khí được Bellingcat tham vấn nhận định đây là mìn chống tăng do Mỹ sản xuất, nhiều khả năng thuộc hệ thống Gator và được thả từ trên không.
Mìn chống tăng BLU-91/B được truyền thông Iran đăng tải. Nguồn: IRIB News.
Cùng ngày, báo Mỹ The Washington Post cũng đưa ra đánh giá tương tự khi phân tích các đoạn video và hình ảnh từ hiện trường. Tờ báo này dẫn lời các chuyên gia cho rằng, các vật thể được ghi lại có đặc điểm trùng khớp với mìn BLU-91/B, một loại đạn thuộc hệ thống rải mìn Gator của Mỹ.
Theo The Washington Post , khu vực phát hiện mìn nằm gần các cơ sở liên quan đến tên lửa của Iran, làm dấy lên giả thuyết rằng mục tiêu của hành động này là nhằm cản trở hoạt động của các bệ phóng di động.
Bellingcat đã định vị địa lý một số quả mìn tại làng Kafari của Iran. Video cho thấy ít nhất ba quả mìn nằm cách khoảng 2 km so với lối vào của địa điểm được cho là Căn cứ Tên lửa phía Nam Shiraz - một “thành phố tên lửa” của Iran. Bản đồ: Bellingcat.
Thương vong dân sự và cảnh báo khẩn cấp
Truyền thông Iran, bao gồm hãng tin Tasnim đưa tin, đã ghi nhận thương vong dân sự sau khi các vật thể lạ xuất hiện trên mặt đất. Ít nhất một người đã thiệt mạng và một số người bị thương khi tiếp xúc với các thiết bị nghi là mìn. Giới chức địa phương đã phát đi cảnh báo yêu cầu người dân tránh lại gần hoặc chạm vào những vật thể kim loại không xác định.
Các chuyên gia cho rằng, dù là mìn chống tăng, những thiết bị này vẫn tiềm ẩn rủi ro lớn đối với dân thường, đặc biệt khi chúng bị di chuyển hoặc xử lý không đúng cách. Ngoài ra, dù hệ thống Gator được thiết kế với cơ chế tự hủy sau một khoảng thời gian nhất định, các lỗi kỹ thuật có thể khiến một số quả mìn không phát nổ theo kế hoạch, kéo dài nguy cơ đối với khu vực bị rải.
Hai quả mìn xuất hiện trong đoạn video đã được Bellingcat định vị địa lý. Quả mìn bên phải có gắn bộ phận thích nghi khí động học, trong khi quả bên trái thì không. Nguồn: Reason2Resist.
Đến nay, phía Mỹ vẫn chưa đưa ra xác nhận chính thức. Theo The Washington Post ngày 28/3, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) từ chối bình luận về các thông tin liên quan. Sự im lặng này khiến vụ việc tiếp tục nằm trong vùng xám, dù các bằng chứng phân tích từ nguồn mở đang ngày càng củng cố nghi vấn về sự tham gia của Washington.
Hệ thống Gator rải mìn từ máy bay. Minh họa: Bellingcat.
Tác động chiến lược: Từ không kích sang kiểm soát chiến trường
Nếu được xác nhận, việc sử dụng mìn rải sẽ đánh dấu một bước chuyển đáng chú ý trong cách tiếp cận quân sự của Mỹ và các đồng minh trong xung đột với Iran.
Theo nhận định của The Washington Post , việc rải mìn tại khu vực gần các cơ sở tên lửa có thể nhằm hạn chế khả năng cơ động của các bệ phóng di động - một trong những yếu tố then chốt trong chiến lược răn đe của Iran.
Thay vì chỉ tập trung vào các cuộc không kích nhằm phá hủy mục tiêu, chiến thuật này hướng đến việc làm suy giảm khả năng vận hành chiến trường của đối phương, buộc họ phải di chuyển chậm hơn và dễ bị phát hiện hơn.
Đây là dấu hiệu cho thấy xung đột có thể đang chuyển sang giai đoạn mà việc kiểm soát không gian chiến trường trở nên quan trọng không kém các đòn đánh trực tiếp. Trong bối cảnh Iran phụ thuộc vào tính linh hoạt của lực lượng tên lửa, việc bị hạn chế cơ động có thể làm giảm đáng kể hiệu quả phản công.
Hệ thống mìn “SCATMINE” (mìn rải) Gator là một hệ thống mìn chống tăng và chống bộ binh do quân đội Mỹ phát triển vào những năm 1980, được triển khai bằng đường không. Hệ thống này sử dụng các bom chùm, cụ thể là CBU-78/B nặng 500 pound (của Hải quân) và CBU-89/B nặng 1.000 pound (của Không quân), để nhanh chóng rải các loại mìn chống tăng BLU-91/B và mìn chống bộ binh BLU-92/B.
Nguy cơ leo thang và tranh cãi pháp lý
Tuy nhiên, bước đi này cũng kéo theo nhiều hệ lụy. Theo Bellingcat ngày 28/3, việc sử dụng mìn rải, một loại vũ khí gây tranh cãi trong luật nhân đạo quốc tế, có thể làm gia tăng chỉ trích đối với Mỹ, đặc biệt nếu thương vong dân sự tiếp tục gia tăng.
Giới quan sát cảnh báo rằng, việc tái sử dụng các loại vũ khí như mìn có thể tạo tiền lệ nguy hiểm, khi các bên tham chiến khác cũng có thể áp dụng những biện pháp tương tự.
Điều này không chỉ làm gia tăng mức độ khốc liệt của xung đột mà còn khiến ranh giới giữa chiến tranh hiện đại và các hình thức chiến tranh bị hạn chế trước đây trở nên mờ nhạt hơn.
Mìn BLU-91/B được phát hiện kèm bộ phận thích nghi khí động học. Nguồn: Tasnim News.
Một bước leo thang khó đảo ngược
Trong tổng thể cuộc đối đầu giữa Iran và Mỹ/Israel, nghi vấn rải mìn cho thấy xung đột đang dần vượt ra khỏi khuôn khổ của các đòn tấn công chính xác, tiến tới những biện pháp kiểm soát và làm suy yếu dài hạn.
Dù quy mô còn hạn chế, động thái này mang ý nghĩa biểu tượng rõ rệt: chiến tranh không chỉ diễn ra trên bầu trời hay trong các cơ sở quân sự, mà đang lan xuống mặt đất, nơi ranh giới giữa mục tiêu quân sự và khu vực dân sự trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
