‘Mưa đầu đạn’ - cách Iran vượt qua phòng thủ nhiều tầng của Israel

Không chỉ là một bước tiến chiến thuật, cách đánh này còn có thể định hình lại tư duy phòng thủ tên lửa trong các cuộc xung đột tương lai, từ Trung Đông đến khu vực Thái Bình Dương.

Trong khoảng 5 tuần giao tranh, Iran đã phóng hơn 500 tên lửa đạn đạo vào Israel, trong đó ít nhất 30 quả mang đầu đạn chùm. Đây là loại đầu đạn lớn chứa nhiều đầu đạn nhỏ (thường là 20-30 quả đạn), có thể tách ra trong giai đoạn cuối của quỹ đạo bay.

Khác với đầu đạn đơn truyền thống, đầu đạn chùm của Iran được thiết kế để phát nổ ở độ cao lớn, khoảng 7 km hoặc hơn, trước khi rải hàng chục đầu đạn nhỏ xuống khu vực rộng tới hàng chục kilomet. Một số báo cáo cho thấy phạm vi rải có thể lên tới 27 km.

Các dòng tên lửa như Khorramshahr thậm chí có thể mang tới 80 đầu đạn con, mỗi quả chứa vài kilogram thuốc nổ, lao xuống với tốc độ cực cao, gây sát thương trên diện rộng.

Chuyên gia Mỹ gốc Iran Behnam Ben Taleblu, nghiên cứu viên cao cấp Quỹ Dân chủ quốc phòng (FDD), một viện nghiên cứu có trụ sở tại Washington, mô tả đây là “mưa đầu đạn” - nhiều loại đầu đạn nhỏ được thả xuống cùng lúc, mở rộng vùng tấn công thay vì tập trung vào một điểm.

Thách thức lớn cho phòng thủ tên lửa

Chiến thuật “mưa đầu đạn” đánh vào điểm yếu cốt lõi của hệ thống phòng thủ nhiều tầng. Khi đầu đạn chưa tách, đó là một mục tiêu duy nhất; sau khi tách, nó trở thành hàng chục mục tiêu nhỏ. Điều này khiến việc đánh chặn trở nên cực kỳ khó khăn.

Các hệ thống phòng thủ giai đoạn cuối như Patriot gần như “bó tay” nếu đầu đạn con đã được thả ở độ cao lớn. Ngay cả hệ thống David’s Sling cũng bị hạn chế bởi trần đánh chặn.

Tờ Haaretz của Israel từng đưa tin về một trường hợp trong đó các đầu đạn con từ một tên lửa đã đánh trúng bảy khu dân cư trong một khu vực rộng gần 27 km. Điều này cho thấy đầu đạn đã được giải phóng ở độ cao lớn hơn so với các trường hợp khác.

Việc giải phóng đầu đạn ở độ cao lớn hơn, ngay từ sớm trong giai đoạn cuối của quỹ đạo bay, về bản chất sẽ gây ra thách thức lớn hơn cho lực lượng phòng thủ khi cố gắng đánh chặn đầu đạn trước khi các đầu đạn con được tách ra. Một khi tải trọng đã phân tán, một mục tiêu lớn ban đầu lập tức biến thành hàng chục mục tiêu nhỏ hơn.

Tên lửa đánh chặn Stunner thuộc hệ thống phòng không David’s Sling được cho là có độ cao đánh chặn tối đa khoảng 15 km. Tuy nhiên, nhiều yếu tố khác nhau, đặc biệt là vị trí của bệ phóng so với đường bay của mục tiêu, ảnh hưởng đến khả năng hệ thống này có thể vươn tới giới hạn tối đa đó trong thực tế.

Những hệ thống tiên tiến hơn như THAAD , SM-3 hay SM-6 có thể can thiệp sớm hơn, nhưng vẫn phụ thuộc vào vị trí triển khai và thời gian phản ứng.

Một hệ quả nghiêm trọng khác là làm cạn kiệt kho tên lửa đánh chặn.

Các tên lửa đánh chặn giai đoạn giữa như SM-3 hay Arrow-3 có giá hàng triệu USD mỗi quả và cần nhiều năm để sản xuất. Khi Iran liên tục phóng tên lửa, Israel và các đồng minh buộc phải sử dụng các vũ khí đắt đỏ này để tiêu diệt mục tiêu trước khi đầu đạn tách ra.

Theo cựu đại tá Mỹ David Shank, đây là bài toán “chi phí-hiệu quả” cực kỳ bất lợi: dùng vũ khí đắt tiền để đánh chặn các mục tiêu rẻ hơn nhiều.

Khoảng cách ngắn giữa Iran và Israel khiến thời gian bay của tên lửa chỉ vài phút. Khi đối mặt đầu đạn chùm, thời gian phát hiện và phản ứng có thể chỉ còn 1-2 phút.

“Trong kịch bản đang diễn ra theo thời gian thực, nếu các tên lửa được phóng từ khu vực tây nam Iran nhằm vào các nước GCC (Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh trên bán đảo Ảrập), vốn là những mục tiêu gần nhất, thì thời gian bay chỉ tính bằng phút, khoảng 2-3-4 phút”, ông Shank cho biết.

Thời gian phản ứng còn bị rút ngắn hơn nữa khi phải đối mặt với các tên lửa mang đầu đạn phân tán. “Lúc đó, bạn chỉ còn lại 1-2 hai phút”, ông nói.

Việc phân biệt loại đầu đạn gần như không thể trước khi chúng tách ra. Điều này làm rối loạn quá trình ra quyết định: nên đánh chặn quả nào trước, hay tiết kiệm đạn?

Xu hướng mới: Đánh chặn từ sớm hoặc đánh trước khi phóng

Việc Iran sử dụng đầu đạn chùm phát nổ ở độ cao lớn không chỉ giúp họ xuyên thủng phòng thủ của Israel, mà còn phơi bày những lỗ hổng mang tính hệ thống của mô hình phòng thủ tên lửa hiện đại.

Trong bối cảnh các cường quốc đang chạy đua vũ trang, chiến thuật “mưa đầu đạn” có thể trở thành chuẩn mực mới, đẩy các hệ thống phòng thủ vào thế bị động, tốn kém và ngày càng khó đối phó.

Trước mối đe dọa “mưa đầu đạn”, giới quân sự nhấn mạnh hai hướng. Một là đánh chặn sớm - tiêu diệt tên lửa trước khi tách đầu đạn. Hai là phá hủy bệ phóng, chuỗi cung ứng hoặc hệ thống điều khiển trước khi tên lửa được phóng.

Ngoài ra, các hệ thống tương lai như mạng lưới phòng thủ tên lửa không gian “ Golden Dome ” (Vòm Vàng) của Mỹ đang được nhắc đến như một giải pháp dài hạn.

Đại tá Lục quân đã nghỉ hưu David Shank, người từng giữ chức Hiệu trưởng Trường Pháo binh Phòng không tại bang Oklahoma, và Tư lệnh Phòng thủ Tên lửa-Phòng không Lục quân số 10 tại châu Âu, nhấn mạnh rằng, mối đe dọa “mưa đầu đạn” đòi hỏi phải sử dụng các hệ thống phòng thủ cấp cao để đánh chặn, dù là trong hay ngoài khí quyển Trái Đất, trước khi các đầu đạn con được giải phóng.