Tập trung hoá toàn bộ sức mạnh không người lái
Trong nhiều năm, các lực lượng vũ trang Nga liên tục tăng tốc phát triển UAV khi chiến trường Ukraine chứng minh đây là yếu tố sống còn. Từ các dòng UAV siêu nhẹ, máy bay cỡ trung đến UAV trinh sát tầm xa, cũng như robot mặt đất và xuồng không người lái, số lượng và chủng loại tăng nhanh tới mức Chính phủ buộc phải xem xét một mô hình tổ chức hoàn toàn mới.
Tại cuộc họp của Bộ Quốc phòng cuối năm 2024, Tổng tư lệnh Quân đội Nga đã yêu cầu thành lập Lực lượng Binh chủng Hệ thống Không người lái (VBS). Chỉ trong chưa đầy một năm, Nga đã xây dựng xong hệ thống quản lý, cơ cấu chỉ huy và mạng lưới đơn vị từ cấp quân khu đến cấp tiểu đoàn, đồng thời hoàn tất bộ nhận diện với huy hiệu riêng.
Lực lượng mới hợp nhất tất cả đơn vị vận hành UAV và robot thuộc nhiều binh chủng trước đây. Việc gom lại dưới một bộ chỉ huy duy nhất được Moskva đánh giá là tạo "bước nhảy vọt về hiệu quả", bởi các đơn vị sẽ không còn phải tự xoay sở mua sắm, bảo đảm hậu cần hay huấn luyện rời rạc như trước.
Cơ chế mới cho phép VBS phối hợp liền mạch với lục quân, hải quân và không quân. UAV trinh sát có thể dẫn bắn cho pháo binh, drone cảm tử hỗ trợ xe tăng đột kích, robot mặt đất xử lý mục tiêu trong môi trường đô thị, trong khi xuồng không người lái hộ tống các đội hình tác chiến ven bờ. Tất cả tạo thành một mạng lưới cảm biến và hoả lực khép kín, mà Nga khẳng định là "xương sống của chiến tranh thế hệ mới".
Tổ chức, huấn luyện và thực chiến
Theo Phó tư lệnh VBS, đại tá Sergey Ishtuganov, lực lượng mới đã hình thành đầy đủ cơ quan chỉ huy các cấp, cùng nhiều trung đoàn và tiểu đoàn chuyên trách. Moskva đặt kế hoạch mở rộng quy mô trong thời gian tới, nhất là các đơn vị chuyên sâu về tác chiến tự động hoá.
Hệ thống đào tạo hiện tại được xây dựng dựa trên mạng lưới các học viện quân sự, trung tâm mô phỏng, thậm chí cả doanh nghiệp và tổ chức dân sự có kinh nghiệm phát triển UAV. Các khoá huấn luyện thực hành diễn ra liên tục tại thao trường các quân khu và khu vực phía sau chiến tuyến.
Nga cũng đang tổng hợp kinh nghiệm chiến đấu từ mặt trận Ukraine để điều chỉnh chiến thuật. Những dữ liệu thực địa như tần suất xuất hiện của mục tiêu, điểm yếu của hệ thống phòng vệ đối phương hay cách vận hành drone trong môi trường tác chiến điện tử đều được cập nhật vào giáo trình.
Một bước đi đáng chú ý là kế hoạch thành lập Học viện UAV đầu tiên trong lịch sử Nga, dự kiến mở cửa vào tháng 9/2027. Đây sẽ là "trung tâm chất xám" đào tạo sĩ quan, kỹ sư và tiến hành nghiên cứu chiến thuật - chiến lược cho toàn bộ lực lượng VBS, giảm gánh nặng cho các trường hiện có và tạo chuẩn hoá trong huấn luyện.
Thực tế chiến trường cho thấy tần suất hoạt động của VBS đang tăng mạnh. Đại tá Ishtuganov tiết lộ rằng, các hệ thống không người lái của Nga mỗi ngày tiêu diệt khoảng 300 mục tiêu của Ukraine, từ xe cơ giới, công sự đến vị trí pháo. Song song, drone trinh sát cũng cung cấp lượng dữ liệu khổng lồ để dẫn đường cho pháo binh và tên lửa, giúp nâng cao độ chính xác của đòn đánh tầm xa.
Tầm nhìn của Moskva
Việc thành lập một binh chủng riêng cho UAV được xem là quyết định chiến lược, phản ánh rõ hướng đi của Moskva trong giai đoạn xung đột kéo dài. Nga tin rằng drone sẽ không chỉ là vũ khí hỗ trợ mà sẽ trở thành lớp lực lượng tác chiến chủ lực, thay đổi cách triển khai hoả lực, trinh sát và cơ động.
Ở mọi cấp độ, từ một đội hình nhỏ cho tới chiến dịch quy mô lớn, sự hiện diện của UAV - robot mặt đất - tàu không người lái đang trở thành yêu cầu bắt buộc. Đó cũng là lý do Nga sớm chuyển từ mô hình phân tán sang tập trung hoá, nhằm đồng bộ hoá sản xuất, tiêu chuẩn trang bị, bảo trì và học thuyết tác chiến.
Trong bối cảnh công nghệ drone tiếp tục tăng tốc, Moskva dự đoán sau khi xung đột kết thúc, UAV sẽ còn đóng vai trò quan trọng hơn trong quân đội. Ưu thế về số lượng, chất lượng và cơ chế vận hành có thể quyết định thắng lợi trong các cuộc chiến tương lai, nơi chiến trường được bao phủ bởi cảm biến, dữ liệu thời gian thực và đòn đánh chính xác từ hệ thống không người lái.
Sự ra đời của VBS vì thế không chỉ là phản ứng trước nhu cầu chiến trường Ukraine, mà còn là bước chuẩn bị dài hạn cho khái niệm tác chiến mới. Khi binh chủng này đi vào ổn định, Nga sẽ có nền tảng để phát triển thế hệ UAV mạnh hơn, thông minh hơn và được tích hợp sâu vào mọi hoạt động quân sự.