Thêm SOHA trên Google
Một người giơ khẩu súng trường AK-47 trong cuộc tập trung do Houthi tổ chức để ăn mừng việc chiếm được đảo Mayun tại eo biển Bab el-Mandeb ngày 11/9. (Ảnh: AP)
Tiến quân thần tốc
“Houthi đã tung ra tất cả những gì họ có hết đợt này đến đợt khác, với các tay súng cùng số tên lửa đạn đạo và vũ khí sẵn có”, một nguồn tin quân sự cấp cao của Yemen nói với CNN về tình hình ngày 10/9.
Nguồn tin này cho biết ông đã liên lạc với Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) và được thông báo rằng Mỹ đang “theo dõi sát tình hình và lực lượng không quân Ả-rập Xê-út đang trên đường tới”.
“Nhưng lực lượng không quân Ả-rập Xê-út không xuất hiện. Và giờ đây, Mocha đã thất thủ”, nguồn tin nói.
Một ngày sau, Houthi chiếm thêm vị trí ven biển then chốt khác là đảo Perim - nằm tại cửa ngõ Biển Đỏ. Hòn đảo chia đôi eo biển Bab al-Mandeb, từ đó trao cho Tehran quyền kiểm soát trên thực tế ở một tuyến hàng hải quan trọng khác.
Cuộc tiến công thần tốc của Houthi đã tạo nên diễn biến đáng kinh ngạc chỉ trong vòng 36 giờ, trong cuộc xung đột hầu như phần lớn bị đóng băng suốt nhiều năm. Tuy nhiên, những mồi lửa cho một cuộc giao tranh mới đã được chuẩn bị trong nhiều tháng, giữa lúc xung đột Mỹ - Iran diễn ra và Tehran tìm cách sử dụng giá dầu làm đòn bẩy.
Giờ đây, Yemen và Biển Đỏ thực sự có nguy cơ trở thành mặt trận thứ hai trong cuộc chiến Iran.
Tình trạng Iran kiểm soát eo biển Hormuz, cộng với việc ngày càng siết chặt kiểm soát eo biển Bab al-Mandeb, đe dọa đẩy giá dầu lên cao hơn nữa, chỉ vài tuần trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 tại Mỹ.
Mặc dù eo biển Bab al-Mandeb – cửa ngõ dẫn vào tuyến vận tải qua kênh đào Suez, không quan trọng với thị trường năng lượng toàn cầu như Hormuz, nhưng đó là nơi vận chuyển những mặt hàng thiết yếu đi khắp thế giới, trong đó có hàng triệu thùng dầu mỗi ngày.
Eo biển này ngày càng trở nên quan trọng kể từ khi chiến tranh Iran bắt đầu, khi Ả-rập Xê-út chuyển hướng một phần hoạt động xuất khẩu qua tuyến đường thủy này để tránh eo biển Hormuz.
“Houthi không cần sử dụng vũ khí hiện đại để đóng cửa Bab al-Mandeb. Họ chỉ cần một khẩu pháo đặt trên ô tô”, ông Amr Al-Bidh, quan chức hàng đầu của Hội đồng Chuyển tiếp miền Nam Yemen (STC), nói.
STC từng chiến đấu chống cả Houthi và lực lượng được Ả-rập Xê-út hậu thuẫn, vì muốn thành lập nhà nước độc lập ở miền nam Yemen.
“Đó là đòn bẩy mà họ có mà không cần sử dụng vũ khí hiện đại, và họ sẽ giữ nó”, ông Al-Bidh nói với CNN.
Chỉ trích và đổ lỗi
Thái tử Ả-rập Xê-út Mohammed bin Salman đã hai lần nói chuyện với Tổng thống Mỹ Donald Trump trong ngày 10/9 để thúc giục ông chỉ đạo không kích Houthi, nhưng nhà lãnh đạo Mỹ từ chối can thiệp, các nguồn tin cho biết.
“Ưu tiên của Mỹ là bảo vệ các lợi ích cốt lõi về an ninh quốc gia, như đảm bảo tự do hàng hải ở Biển Đỏ, đồng thời trao quyền cho các đối tác trong khu vực đi đầu trong việc quản lý và giải quyết các thách thức an ninh khu vực. Chúng tôi liên tục đối thoại với Ả-rập Xê-út và chính phủ Yemen về sự ổn định của khu vực”, Nhà Trắng khẳng định.
Việc Mocha thất thủ nhanh chóng khi Houthi hầu như không gặp kháng cự đã dẫn đến những màn chỉ trích và đổ lỗi lẫn nhau giữa các đồng minh của Mỹ.
“Lần này, thất bại không nằm ở phía người Yemen. Đây là một thảm họa được tạo ra ở Washington, D.C. và Riyadh”, một nguồn tin khu vực nói với CNN.
Theo nguồn tin, đây là “thất bại hoàn toàn của giới lãnh đạo chính trị”, trong bối cảnh tranh cãi gay gắt ở Riyadh và các quyết định bị trì hoãn.
“Không có một cuộc không kích nào trong suốt ngày hôm qua (từ lực lượng hỗ trợ của Ả-rập Xê-út), mặc dù họ được cập nhật tình hình từng phút. Đó là một cú thất bại thảm hại ở quy mô khủng khiếp của Ả-rập Xê-út và Mỹ”, nguồn tin khu vực nói thêm.
Tuy nhiên, ông Mohammed al-Basha, người từng làm cố vấn cho chính phủ Mỹ và khu vực tư nhân về những rủi ro phát sinh từ bán đảo Ả-rập, cho rằng trách nhiệm cũng thuộc về các lãnh đạo Yemen, khi những chia rẽ nội bộ đã làm suy yếu khả năng phòng thủ.
“Điều này bắt nguồn từ một vấn đề sâu xa hơn trong liên minh chống Houthi. Không có sự thống nhất về chính trị. Tôi nghĩ tất cả mọi người đều biết Houthi đang tiến về bờ biển phía tây. Những dấu hiệu cảnh báo đã quá rõ ràng. Ở Yemen không có một hệ thống chỉ huy và kiểm soát thống nhất”, ông al-Basha nhận định.
Khi các tay súng Houthi tiến vào Mocha ngày 10/9, họ nhận thấy các tiểu đoàn Yemen đã bị suy yếu nghiêm trọng, với danh sách quân số có đầy những “binh sĩ ma” vẫn nhận lương, trong khi quân số thực tế của lực lượng chỉ bằng khoảng 20% con số trên giấy tờ, một nguồn tin phương Tây hiểu về chiến dịch cho biết.
Tình hình càng trở nên nghiêm trọng khi UAE – từng là thành viên của liên minh do Ả-rập Xê-út dẫn đầu tại Yemen, rút lực lượng còn lại khỏi nước này hồi tháng 1, sau mâu thuẫn với Ả-rập Xê-út. Ả-rập Xê-út cũng không đưa quân thay thế vào các doanh trại và căn cứ đó.
Quan chức cấp cao Yemen nói rằng ông đã “liên tục cảnh báo CENTCOM trong những ngày qua, rằng tình hình đang trở nên nghiêm trọng”.
Đô đốc Brad Cooper – người chỉ huy CENTCOM, có mặt tại Ả-rập Xê-út hôm 10/9 để tham dự các cuộc họp điều phối, các nguồn tin cho biết.
Theo các nguồn tin, quân đội Ả-rập Xê-út đã được đặt trong tình trạng báo động cao từ tuần trước, nhưng họ không điều các nhân sự chỉ huy không quân chủ chốt đến vị trí cần thiết.
Nguồn tin phương Tây am hiểu về trận chiến nói rằng Ả-rập Xê-út chưa bao giờ triển khai đủ người cần thiết để điều khiển và chỉ đạo máy bay chiến đấu, trong trường hợp xảy ra một cuộc tấn công nghiêm trọng.
“Ả-rập Xê-út đã đẩy người Yemen ra chịu trận”, nguồn tin phương Tây nói.
Khi được hỏi điều gì sẽ xảy ra tiếp theo, chuyên gia phân tích al-Basha nói: “Tôi nghĩ Houthi sẽ tiến về phía đông. Những gì chúng ta thấy hôm nay, thông qua vệ tinh và hình ảnh OSINT (tình báo nguồn mở)… là Houthi đang huy động lực lượng”.
Ngày 11/9, cố vấn của Lãnh tụ Tối cao Iran gọi cuộc tiến công của Houthi vào bờ biển phía tây Yemen là “chiến thắng rõ ràng”, rằng “người dân Mỹ và các đồng minh của Washington đang phải trả giá cho cuộc khủng hoảng kinh tế và tham vọng của ông Trump”.
