Chiếc xe phát nổ trên đường cao tốc ở Tecamac, Mexico, khiến ông trùm Francisco "El Payin" Baltran - thành viên cấp trung của băng đảng Sinaloa, thiệt mạng. (Ảnh: X)
Đầu mùa xuân năm nay, một vụ nổ bí ẩn đã phá hủy chiếc ô tô chở thành viên của băng đảng ma túy ngay giữa ban ngày, trên tuyến cao tốc đông đúc nhất Mexico, ngay bên ngoài thủ đô.
Francisco Beltran thiệt mạng tại chỗ cùng tài xế, thi thể của họ được tìm thấy gục trên ghế sau vụ nổ. Video và hình ảnh về vụ tấn công ngày 28/3 cho thấy quầng lửa bùng lên nhanh chóng trong khi chiếc xe vẫn tiếp tục lao về phía trước rồi trượt khỏi đường cao tốc.
Được biết đến với biệt danh “El Payin”, Beltran được cho là thành viên cấp trung của băng ma túy Sinaloa - một trong những tổ chức buôn bán ma túy khét tiếng nhất Mexico, các nhà phân tích an ninh Mexico và nguồn tin am hiểu hoạt động của ông ta tiết lộ.
Giới chức Mexico giữ bí mật tuyệt đối về vụ nổ, nhưng nhiều nguồn tin nói với CNN rằng đây là vụ ám sát có chủ đích, được hỗ trợ bởi các sĩ quan tác chiến của CIA. Tổng chưởng lý bang Mexico cho biết thiết bị nổ đã được giấu bên trong phương tiện.
Chiến dịch nhằm vào Beltran là một phần trong chiến dịch mở rộng chưa từng được công bố trước đây của CIA tại Mexico, do Ground Branch - đơn vị tinh nhuệ và cực kỳ bí mật của cơ quan này, dẫn đầu, nhằm triệt phá các mạng lưới cartel đã ăn sâu bám rễ.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa nhiều nhóm trong số đó vào danh sách tổ chức khủng bố nước ngoài và đang trong tình trạng chiến tranh với Mỹ.
Các nguồn tin cho biết kể từ năm ngoái, các đặc vụ CIA tại Mexico đã trực tiếp tham gia nhiều vụ tấn công gây chết người nhằm vào các thành viên cartel, chủ yếu ở cấp trung.
“Mức độ sát thương trong các chiến dịch của họ đã được nâng lên đáng kể. Đây là sự mở rộng đáng kể so với những gì CIA từng sẵn sàng thực hiện tại Mexico”, một người được báo cáo về chiến dịch cho biết.
Theo các nguồn tin, mức độ tham gia của CIA khác nhau tùy chiến dịch, từ chia sẻ tình báo, hỗ trợ hậu cần cho tới trực tiếp tham gia các vụ ám sát.
CIA từ chối bình luận. Sau khi bài báo của CNN được đăng tải, người phát ngôn CIA Liz Lyons ra tuyên bố : “Đây là bài viết sai sự thật và giật gân, không khác gì một chiến dịch PR cho các cartel và gây nguy hiểm cho sinh mạng người Mỹ”, nhưng không nêu cụ thể phần nào là sai.
Vụ tấn công Beltran được đánh giá là táo bạo, kể cả theo tiêu chuẩn bạo lực cartel vốn rất khốc liệt ở Mexico. Các nhà phân tích Mexico sau đó tranh luận liệu đây có phải là dấu hiệu cho thấy một chiều hướng mới, tinh vi và đáng lo ngại trong cuộc chiến giữa các cartel hay không.
“Chúng ta đã sống trong tình trạng chiến tranh vô chính phủ nhiều tháng qua ở Sinaloa. Nhưng những vụ tấn công như thế này, nếu được xác nhận, ngay gần thủ đô đất nước, thì tôi chưa từng nghe thấy điều gì tương tự”, nhà báo Mexico Jose Cardenas nói trên chương trình truyền hình của Grupo Fórmula vài ngày sau vụ việc.
Một cựu sĩ quan bán quân sự của CIA nói với CNN rằng với cách thức hoạt động của cơ quan này, “họ chắc chắn muốn vụ việc khiến mọi người tự hỏi: ‘Ai đã làm điều này?’”
Khung xe cháy rụi trên tuyến đường ở Guadalajara, Mexico, khiến ông trùm băng đảng Jalisco New Generation thiệt mạng ngày 23/2. (Ảnh: AP)
Triệt phá toàn bộ mạng lưới cartel
Vai trò của CIA trong các chiến dịch nhắm vào những thủ lĩnh cartel nổi tiếng như Nemesio “El Mencho” Oseguera Cervantes từng được đề cập công khai, dù phần lớn được mô tả là chia sẻ tình báo.
Tuy nhiên, các nguồn tin cho biết hoạt động bí mật của CIA ở Mexico vượt xa những vụ việc gây chú ý quốc tế và có mức độ tham gia trực tiếp lớn hơn nhiều.
Chiến lược của CIA là phá hủy toàn bộ mạng lưới cartel, không chỉ loại bỏ các ông trùm đứng đầu mà còn xác định điểm yếu trong tổ chức và có hệ thống nhắm vào các mắt xích cấp thấp hơn nhưng giữ vai trò quan trọng trong đường dây buôn bán ma túy.
Những chiến dịch này thường ít thu hút sự chú ý bên ngoài Mexico, thậm chí ngoài khu vực xảy ra vụ việc, bởi mục tiêu không phải những nhân vật nổi tiếng. Điều đó giúp vai trò của CIA phần lớn vẫn được giữ bí mật.
Những hoạt động này có thể vi phạm luật pháp Mexico. Theo Hiến pháp Mexico, nếu không được chính phủ liên bang cho phép rõ ràng, các đặc vụ nước ngoài bị cấm tham gia hoạt động thực thi pháp luật.
“Mọi chuyện hoàn toàn không rõ ràng rằng tất cả các nhiệm vụ của họ đều được phối hợp với chính phủ Mexico”, một nguồn tin nói.
CNN đã liên hệ Văn phòng Tổng thống Mexico và Bộ Ngoại giao nước này nhưng không nhận được phản hồi trước khi công bố bài viết.
Sau khi bài báo được đăng, Bộ trưởng An ninh Mexico Omar Garcia Harfuch viết trên mạng xã hội X rằng: “Chính phủ Mexico bác bỏ hoàn toàn mọi thông tin nhằm bình thường hóa, biện minh hoặc ám chỉ sự tồn tại của các chiến dịch sát thương, bí mật hay đơn phương của các cơ quan nước ngoài trên lãnh thổ quốc gia.”
CIA cũng tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong các chiến dịch phi sát thương, cung cấp tình báo giúp lực lượng Mexico bắt giữ ít nhất một nhân vật cartel cấp trung đến cấp cao trong những tháng gần đây.
Mở rộng dưới thời Tổng thống Trump
Các nguồn tin cho biết số lượng sĩ quan CIA hoạt động tại Mexico thay đổi trong vài tháng qua nhưng nhìn chung vẫn là một lực lượng nhỏ. Tuy nhiên, hiện diện của CIA vẫn còn khả năng mở rộng và cơ quan này chưa triển khai “toàn bộ hệ sinh thái” tài sản của Ground Branch.
Dấu hiệu đầu tiên về sự hiện diện bí mật của CIA tại Mexico xuất hiện cuối tháng trước, khi 2 quan chức Đại sứ quán Mỹ đồng thời là điệp viên CIA thiệt mạng trong vụ tai nạn xe hơi tại bang Chihuahua.
Vài giờ trước đó, họ cùng hai đặc vụ CIA khác tham gia cuộc đột kích vào phòng thí nghiệm ma túy đá do Giám đốc Cơ quan điều tra bang Chihuahua dẫn đầu.
Bốn đặc vụ CIA đó mặc thường phục và che một phần khuôn mặt, đều thuộc Ground Branch. Chính phủ liên bang Mexico sau đó nói rằng họ không hề cấp phép cho sự hiện diện này.
Chính quyền Tổng thống Trump đã chuẩn bị cho sự hiện diện mở rộng và mang tính sát thương hơn của CIA tại Mexico ngay từ những ngày đầu nhiệm kỳ hai của ông Trump.
Giám đốc CIA John Ratcliffe được cho là tập trung mở rộng vai trò của cơ quan này trong các chiến dịch chống cartel và hoạt động bí mật liên quan.
Ngay sau khi nhậm chức, ông Trump đã liệt các cartel lớn của Mexico như Sinaloa, Jalisco và Nueva Familia Michoacána vào danh sách tổ chức khủng bố nước ngoài, tạo cơ sở pháp lý cho các quyền hạn tình báo bổ sung của Mỹ.
CIA sau đó xem xét các lựa chọn pháp lý để sử dụng vũ lực gây chết người chống cartel ở Mexico và các nơi khác, đồng thời tăng số lượng máy bay không người lái giám sát trên bầu trời Mexico.
Khoảng thời gian đó, ông Ron Johnson - cựu sĩ quan bán quân sự CIA, được bổ nhiệm làm Đại sứ Mỹ tại Mexico, đưa một quan chức có kinh nghiệm sâu rộng về tình báo Mỹ vào vị trí then chốt trong quan hệ với giới chức Mexico.
Lo ngại leo thang và thái độ của Mexico
Các nguồn tin cho biết chiến dịch của CIA tại Mexico tiềm ẩn rủi ro rất lớn, có thể dẫn tới trả đũa từ cartel - những tổ chức thường xuyên hoạt động xuyên biên giới Mỹ - Mexico.
“Mối lo ngại rõ ràng là mọi chuyện có thể lan sang lãnh thổ Mỹ”, một cựu quan chức CIA nói.
Dù nhiều nguồn tin cho rằng không phải mọi cơ quan trong chính phủ Mexico đều được thông báo về các chiến dịch, họ cũng nhấn mạnh CIA hiếm khi hành động hoàn toàn đơn phương.
“Họ đang đẩy giới hạn đi xa hơn. Điều đó rất nguy hiểm. Luôn phải cảnh giác”, một cựu quan chức cấp cao Mỹ nhận định.
Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum cho biết bà không được thông báo trước về sự tham gia của CIA trong vụ đột kích phòng thí nghiệm ma túy ở Chihuahua và tỏ ra giận dữ sau vụ việc.
Theo luật an ninh quốc gia được Mexico thông qua năm 2020, mọi đặc vụ nước ngoài phải khai báo vị trí với chính phủ liên bang và nộp báo cáo hoạt động hàng tháng.
“Không thể có chuyện các đặc vụ của bất kỳ cơ quan nào thuộc Chính phủ Mỹ hoạt động trên thực địa tại Mexico”, bà phát biểu trong một cuộc họp báo.
Bà Sheinbaum cho rằng sự hiện diện của CIA ở Chihuahua có thể đã vi phạm luật này.
“Hy vọng đây chỉ là trường hợp ngoại lệ. Và hy vọng điều như vậy sẽ không bao giờ xảy ra nữa", bà nói.
