Doanh nghiệp Trung Quốc cạnh tranh phát triển vũ khí
Máy bay không người lái thế hệ mới, tên lửa liên lục địa, hệ thống laser… xuất hiện trong lễ duyệt binh ngày 3/9 tại trung tâm Bắc Kinh không chỉ cho thấy tốc độ hiện đại hóa quân sự của Trung Quốc, mà còn phản ánh sự tiến bộ của hệ sinh thái nghiên cứu và sản xuất phục vụ cho quá trình phát triển quân đội nước này.
Ít nhất năm loại tên lửa có khả năng mang đầu đạn hạt nhân đã được trình diễn – trong đó có ba loại được cho là có thể vươn tới lục địa Mỹ, một loại tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm và một loại tên lửa đạn đạo tầm xa phóng từ trên không.
Ngoài ra, nhiều dòng và biến thể máy bay không người lái mới cũng xuất hiện, bao gồm UAV trinh sát – tấn công (còn được gọi là “cánh tay trung thành”).
Các công ty nhà nước vẫn là xương sống của ngành công nghiệp quốc phòng Trung Quốc nhưng khu vực tư nhân đang đóng vai trò lớn hơn. Ảnh: Eugene Lee
Trong số toàn bộ các UAV mới được giới thiệu, chỉ có một chiếc GJ-11 nâng cấp được giới đam mê quân sự nhận diện chắc chắn, cho thấy sự đa dạng về thiết kế và công nghệ đang trong quá trình phát triển.
Ngành công nghiệp UAV tại Trung Quốc những năm gần đây chứng kiến sự bùng nổ thử nghiệm và cạnh tranh, khi cả doanh nghiệp nhà nước lẫn tư nhân đều tham gia phát triển.
Trong khi các tập đoàn quốc phòng lớn vẫn giữ vai trò chủ đạo trong phát triển vũ khí, các công ty tư nhân ngày càng góp mặt nhiều hơn nhờ chiến lược hợp nhất quân sự - dân sự, với sự hỗ trợ từ các viện nghiên cứu đại học và tiềm lực công nghiệp khổng lồ của Trung Quốc.
Chiến lược này là sáng kiến lớn của chính phủ Trung Quốc, khuyến khích sự tham gia của khu vực dân sự vào công nghiệp quốc phòng, đặc biệt trong các lĩnh vực UAV, trí tuệ nhân tạo và điện tử.
Theo truyền thống, vũ khí Trung Quốc chủ yếu do 10 tập đoàn nhà nước lớn sản xuất, trong đó có CASC, AVIC và Norinco – cung cấp tên lửa, máy bay chiến đấu và khí tài mặt đất cho quân đội.
Nhưng với cơ chế mới, bất kỳ công ty nào cũng có thể tham gia đấu thầu hợp đồng, thông tin được công khai trên các cổng mua sắm chính phủ.
Cách làm này nhằm khuyến khích sáng tạo, mở đường cho những “người chơi” mới, trong đó cạnh tranh khốc liệt nhất diễn ra ở mảng hệ thống không người lái – yếu tố then chốt trong chiến tranh thông tin.
Tất cả báo cáo với CMC
Một số quan sát cho rằng sự bùng nổ UAV dân dụng, kết hợp với kinh nghiệm chiến trường từ Ukraine, đã thúc đẩy các nhà sản xuất nhà nước đầu tư mạnh hơn vào UAV, gia tăng mức độ cạnh tranh trong toàn ngành quốc phòng.
Thậm chí, ngay cả các nhà sản xuất quốc phòng nhà nước cũng phải cạnh tranh với nhau để giành hợp đồng quân sự.
Ví dụ, trong năm qua đã xuất hiện ít nhất hai nguyên mẫu máy bay chiến đấu thế hệ thứ sáu: một do Tập đoàn Máy bay Thẩm Dương phát triển, một do Tập đoàn Công nghiệp Máy bay Thành Đô nghiên cứu.
Theo giới phân tích, dù có thể phục vụ những vai trò khác nhau, song hai nguyên mẫu này cũng phản ánh sự cạnh tranh trong nội bộ ngành công nghiệp.
Tất cả những hoạt động trên được đặt dưới sự giám sát của một cơ chế mua sắm quân sự tập trung, theo hướng chỉ đạo từ trên xuống do Cục Phát triển Trang thiết bị thuộc Quân ủy Trung ương Trung Quốc (CMC) điều hành.
Cơ quan này được thành lập đầu năm 2016 trong khuôn khổ cải cách quân sự quy mô lớn nhằm chuyên nghiệp hóa , giảm bớt tầng nấc chỉ huy và nâng cao khả năng phối hợp tác chiến.
Cục này có trách nhiệm điều phối, giám sát và thúc đẩy phát triển cũng như mua sắm công nghệ quân sự; báo cáo trực tiếp với CMC, đứng đầu là Chủ tịch Tập Cận Bình.
Nguyên tắc chung là: CMC kiểm soát toàn diện, bộ chỉ huy chiến trường đảm nhận chỉ huy tác chiến, còn từng quân chủng phụ trách chương trình phát triển và mua sắm riêng.
Các tập đoàn quốc phòng nhà nước Trung Quốc thường bao gồm hàng chục công ty con, viện nghiên cứu và nhà thầu phụ, tiếp tục giữ vai trò xương sống trong ngành công nghiệp vũ khí quốc gia.
Chẳng hạn, Norinco đã trình diễn nhiều hệ thống mặt đất trong lễ duyệt binh, trong đó có vũ khí vi sóng công suất lớn để đối phó đàn UAV và xe tăng chiến đấu chủ lực Type 100, được thiết kế cho triển khai nhanh và tác chiến đô thị.
AVIC cho biết 125 máy bay của hãng đã tham gia trình diễn trên Quảng trường Thiên An Môn, bao gồm máy bay cảnh báo sớm KJ-600, tiêm kích J-20A, J-20S hai chỗ ngồi và tiêm kích tàng hình J-35.
Các trường đại học cũng góp vai trò quan trọng. Truyền thông Trung Quốc cho biết hơn chục trường hàng đầu, trong đó có Đại học Thanh Hoa, Đại học Hàng không Vũ trụ Bắc Kinh và Viện Công nghệ Bắc Kinh, đã tham gia nghiên cứu phục vụ những hệ thống được trưng bày trong cuộc duyệt binh.
(Theo SCMP)