Giáo sư Nguyễn Văn Nội: Sinh viên hạnh phúc khi mỗi ngày đến trường không phải để "trả nợ" bài vở

"Pháo đài học thuật" có phải điều xấu?

Tại hội thảo "Kiến tạo trường đại học hạnh phúc tại Việt Nam: Từ tầm nhìn đến hành động" do Trường Đại học Đại Nam và Soha.vn đồng tổ chức, GS. TS Nguyễn Văn Nội - Chủ tịch Hội các Phòng thử nghiệm Việt Nam, nguyên Hiệu trưởng Đại học Tự Nhiên, ĐHQG Hà Nội - đã chia sẻ góc nhìn và kinh nghiệm về sự đổi mới trong giáo dục hiện nay, đặc biệt là khái niệm mang đến hạnh phúc cho hệ sinh thái đại học gồm nhiều đối tượng.

Trước câu hỏi về việc chương trình đào tạo của nhiều trường đại học tư thục hiện nay còn khô khan, nặng tính hàn lâm giống như một "pháo đài học thuật", thiếu đi tính thực chiến, giáo sư Nội nhận định hai khái niệm này thực chất không thể tách rời.

"Dựa trên kinh nghiệm ở cương vị lãnh đạo nhà trường để đạt được những thành tích xuất sắc,'pháo đài học thuật' và 'tính thực chiến' không hề mâu thuẫn hay loại trừ nhau. Một trường đại học thành công và hạnh phúc phải là sự kết hợp hài hòa của cả hai yếu tố đó", nguyên hiệu trưởng trường Đại học Tự Nhiên khẳng định.

Theo ông, chúng ta cần hiểu khái niệm "pháo đài học thuật" theo một nghĩa tích cực thay vì tiêu cực. Một trường đại học muốn đứng ở tầm cao nhất định thì các nhà khoa học, các giảng viên của ngôi trường đó phải đầu tư thời gian, tâm huyết để thực hiện các đề tài nghiên cứu cơ bản có tầm vóc.

Đây là điều tạo nên vị thế đỉnh cao của nhà trường trong khu vực và quốc tế. Đó là nền tảng cốt lõi mà một trường đại học bắt buộc phải xây dựng để xứng đáng là một pháo đài học thuật.

"Vấn đề chỉ xảy ra khi "pháo đài học thuật" bị cô lập", giáo sư chỉ ra. "Điều này cực kỳ nguy hiểm. Sự cô lập sẽ dẫn đến hệ quả là những công trình nghiên cứu của các cán bộ khoa học, của nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên chỉ nằm trên giấy mà không thể bước ra ngoài đời thực. Chúng không tiếp cận được với doanh nghiệp và thị trường thực tế".

Tính thực chiến là yếu tố quan trọng thứ hai. Theo giáo sư, các chương trình đào tạo cần phải được liên tục cập nhật và đổi mới nhằm khơi dậy hứng thú học tập cho sinh viên. Nếu một giáo trình, một bài giảng mà suốt 3 - 4 năm không được cập nhật — đặc biệt là trong thời đại ngày nay khi công nghệ AI, Blockchain đang bùng nổ mạnh mẽ —giá trị và chất lượng bài giảng chắc chắn đã giảm đi nghiêm trọng.

Cụ thể hơn, người học ngày nay cần phải thích ứng nhanh chóng với nghề nghiệp. Điều đó có nghĩa là: Nhà trường vừa phải giữ vững các chương trình đào tạo đỉnh cao, vừa phải chủ động cập nhật hơi thở của thời đại và nhịp đập của cuộc sống thực tế vào bài giảng.

"Hay nói cách khác, chúng ta phải giữ vững giá trị "pháo đài học thuật" của các trường đại học, nhưng đồng thời phải biến nơi đây thành những môi trường "thực chiến", liên tục thay đổi chương trình đào tạo để bắt kịp với nhịp đập và xu thế phát triển của thời đại", giáo sư Nội kết luận.

Mô hình kiến tạo hạnh phúc

Là người chèo lái con thuyền đưa Đại học Khoa học Tự nhiên trở thành đơn vị giáo dục đầu tiên được chứng nhận kiểm định chất lượng giáo dục theo tiêu chuẩn AUN-QA, giáo sư Nội đưa ra góc nhìn mới về ba nhóm đối tượng cần được quan tâm để tạo nên một trường đại học hạnh phúc.

Ba nhóm đối tượng này bao gồm cán bộ giảng dạy, người học và lực lượng phục vụ.

Đối với cán bộ giảng dạy, điều cốt lõi đầu tiên là phải đảm bảo được sự tự do học thuật. Thầy cô cần được trao quyền tự chủ trong giảng dạy, nghiên cứu và sáng tạo mà không bị gò bó bởi những tư duy lối mòn hay áp lực hành chính hóa. Môi trường này phải ghi nhận và tôn vinh công bằng, có sự hợp tác thay thế cho sự đố kỵ, nơi đồng nghiệp nâng đỡ nhau, lãnh đạo biết lắng nghe và học trò biết kính trọng, biết ơn.

"Điều này cực kỳ quan trọng. Nhà trường phải tạo mọi điều kiện tối ưu để các nhà khoa học tỏa sáng. Chính sự tỏa sáng của các nhà khoa học đã giúp thành tích nghiên cứu của Trường Đại học Khoa học Tự nhiên luôn vượt trội — từ số lượng bài báo công bố quốc tế, các phát minh sáng chế, bằng sở hữu trí tuệ cho đến việc chuyển giao công nghệ, ứng dụng vào thực tế tại các doanh nghiệp bên ngoài", giáo sư Nội cho biết.

Đối với sinh viên, các em phải cảm thấy hạnh phúc khi học tập. Sinh viên hạnh phúc khi mỗi ngày đến trường không phải là một ngày "trả nợ" bài vở, mà là một ngày được khơi gợi cảm hứng, được phép sai lầm, được lắng nghe và nhìn thấy bản thân tiến bộ.

Sinh viên thông thường dễ cảm thấy nhàm chán nếu phải tiếp thu những kiến thức giáo trình một cách khô cứng. Từ đó, giáo sư Nội khẳng định việc giúp sinh viên cảm thấy hứng thú quan trọng nhất phải đến từ người thầy.

"Tôi luôn xác định với đội ngũ giảng viên của trường rằng: Nhiệm vụ của người thầy không chỉ đơn thuần là truyền đạt kiến thức. Điều quan trọng hơn rất nhiều là phải thắp lên trong trái tim học trò lòng khát khao khám phá và tìm kiếm tri thức mới".

Giáo sư Nội chỉ ra một nhóm đối tượng bị bỏ quên đó là lực lượng phục vụ, họ là cán bộ ở các phòng ban chức năng, là những người làm công tác hậu cần, vệ sinh... Cán bộ quản lý, phục vụ hạnh phúc khi công việc của họ được ghi nhận, đóng góp vào sự phát triển chung chứ không chỉ là những bánh răng khô khan trong bộ máy hành chính.

"Đây là lực lượng thầm lặng giúp đỡ cán bộ giảng dạy và sinh viên hoàn thành tốt công việc của mình. Họ cũng cần phải cảm thấy hạnh phúc, cần được nhìn nhận, tôn trọng và đánh giá đúng mực theo những công lao đóng góp cho nhà trường. Chỉ khi chúng ta trân trọng họ thì toàn bộ cỗ máy của nhà trường mới thực sự vận hành trơn tru và phát triển", nguyên hiệu trường trường Đại học Khoa học Tự nhiên đánh giá.

Truyền cảm hứng và sự tự hào

Trong diễn văn nhậm chức hiệu trưởng của mình năm xưa, giáo sư Nội đã dẫn một câu nói nổi tiếng của Warren Bennis — tác giả của cuốn sách kinh điển về nghệ thuật lãnh đạo "On Becoming a Leader".

"Người lãnh đạo là người đề xuất ra được những ý tưởng xuất sắc, và truyền cảm hứng để cộng sự, học sinh, sinh viên của mình hiện thực hóa những ý tưởng xuất sắc đó".

Chính trên tinh thần đó, ông cho rằng việc trường Đại học Khoa học Tự nhiên luôn kiên định trong duy trì thành tích tốt cả về nghiên cứu và đào tạo đã trở thành nguồn cảm hứng lớn nhất tạo nên niềm tự hào, niềm hạnh phúc cho mọi đối tượng trong nhà trường.

Trường THPT Chuyên Khoa học Tự nhiên đóng góp tới 1/3 tổng số huy chương Olympic quốc tế của toàn quốc. Những gương mặt tiêu biểu xuất thân từ ngôi trường này có thể kể đến như giáo sư Đàm Thanh Sơn, giáo sư Ngô Bảo Châu.

Chương trình cử nhân khoa học tài năng và chương trình tiên tiến của trường cũng được đánh giá là cái nôi ươm mầm sinh viên ưu tú, nơi các trường đại học hàng đầu trên thế giới "đặt hàng" mời sang làm học viên cao học và nghiên cứu sinh.

"Những thành tích vượt trội đó đã tạo nên niềm tự hào to lớn cho nhà trường, giúp các sinh viên cảm thấy hài lòng, và cao hơn cả sự hài lòng chính là sự tự hào", giáo sư Nội khẳng định.