Thêm SOHA trên Google
Theo Đài TST, một "hiện tượng lạ" đang xuất hiện tại Pháp, nơi thị trường nhiên liệu vốn được xem là tương đối ổn định: cứ 10 trạm xăng lại có 1 trạm thiếu xăng hoặc dầu diesel, trong khi các hàng xe chờ đổ nhiên liệu bắt đầu kéo dài và giá vẫn neo ở mức cao.
Trước tình hình đó, Tổng thống Emmanuel Macron đã yêu cầu Chính phủ Pháp "huy động toàn lực" để ứng phó. Các bộ trưởng được giao nhiệm vụ khẩn trương xử lý tình trạng thiếu hụt nguồn cung, đồng thời tìm cách hạ nhiệt đà tăng của giá nhiên liệu.
Ông Macron yêu cầu Chính phủ Pháp huy động toàn lực
Đường lối đối đầu với Nga của Paris diễn ra trong bối cảnh kinh tế Pháp đang phải đối mặt với nhiều sức ép.
Ngày 16/9, sau cuộc họp giữa Tổng thống và nội các, người phát ngôn Chính phủ Pháp Maud Bregeon cho biết ông Macron yêu cầu các bộ trưởng "huy động toàn lực" để nhanh chóng xử lý vấn đề nguồn cung và giá nhiên liệu.
Đây không phải một quyết định huy động theo nghĩa quân sự, mà là yêu cầu các cơ quan chính phủ đồng loạt vào cuộc để xử lý tình hình.
Giá nhiên liệu tại Pháp đã tăng mạnh, với mức khoảng 2,15 euro/lít xăng và 2,35 euro/lít dầu diesel, trong khi đầu tháng 2 mức giá chỉ vào khoảng 1,7 euro/lít.
Tình trạng thiếu hụt cũng bắt đầu xuất hiện. Khoảng 10% số trạm xăng trên toàn quốc được cho là đang thiếu một số loại nhiên liệu, kéo theo hiện tượng xếp hàng tại một số khu vực.
Tình trạng này không chỉ bắt nguồn từ các vấn đề vận chuyển mà còn liên quan tới nguồn cung thực tế.
Các nguyên nhân được đề cập gồm sự gián đoạn nguồn dầu từ Trung Đông do căng thẳng tại eo biển Hormuz, công suất hoạt động chưa đầy đủ của các nhà máy lọc dầu Pháp và giá năng lượng thế giới tăng cao.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron chủ trì cuộc họp Hội đồng Quốc phòng tại Điện Élysée trong bối cảnh Paris phải ứng phó với sức ép từ giá năng lượng và những biến động địa-chính trị. Nguồn ảnh: Reuters
Kinh tế Pháp chịu thêm sức ép
Điện Élysée có lý do để quan tâm tới diễn biến này, bởi tình trạng thiếu hụt nhiên liệu kéo dài có thể tạo thêm sức ép lên nền kinh tế Pháp.
Giá năng lượng và thực phẩm là một trong những lĩnh vực chịu ảnh hưởng rõ rệt.
Chi phí sản xuất, vận chuyển và bảo quản thực phẩm phụ thuộc trực tiếp vào giá nhiên liệu và điện. Theo các số liệu được dẫn trong bài, giá một số sản phẩm thủy sản tăng gần 7% trong vòng một năm, trong khi giá trái cây đông lạnh tăng khoảng 25%.
Bên cạnh đó, một số chỉ số kinh tế cũng cho thấy những khó khăn nhất định.
Trong năm nay, chi phí trả nợ công của Pháp dự kiến đạt khoảng 65 tỷ euro và có thể vượt 100 tỷ euro vào năm 2030.
Tăng trưởng GDP từ mức 2,8% năm 2022 được dự báo giảm xuống khoảng 0,4% trong năm 2026.
Tỷ lệ thất nghiệp tăng từ 7,2%, tương đương khoảng 2,5 triệu người trong quý IV/2022, lên 8,3%, tương đương khoảng 2,7 triệu người trong quý II/2026.
Trong bối cảnh đó, nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng, hay LNG, vào Pháp vẫn được duy trì.
Khí đốt không chỉ có vai trò trong sản xuất điện mà còn góp phần bảo đảm hoạt động của các nhà máy lọc dầu và nhiều ngành công nghiệp khác.
Một phần nguồn cung này đến từ Nga.
Theo số liệu Eurostat được bài viết dẫn lại, trong tháng 7, Pháp nhập nguyên liệu từ Nga trị giá khoảng 365 triệu euro, tăng 42% so với tháng 6 và cao hơn gấp đôi so với cùng kỳ năm trước.
Đây cũng không phải là giao dịch mang tính tạm thời. LNG Nga vẫn được cung cấp cho Pháp trong suốt những năm xung đột tại Ukraine.
Các phương tiện xếp hàng chờ đổ nhiên liệu tại một trạm xăng Total ở Paris, Pháp. Tình trạng thiếu nhiên liệu từng khiến nhiều trạm xăng tại Pháp rơi vào cảnh ùn ứ. (Ảnh tư liệu: Gonzalo Fuentes/Reuters)
Nga vào cuộc giữa tình hình địa-chính trị căng thẳng
Giữa lúc Paris phải căng sức xử lý những sức ép trong nước, một diễn biến đáng chú ý lại xuất hiện từ phía Moscow. Dù quan hệ Nga – Pháp ngày càng căng thẳng về chính trị, các dòng chảy kinh tế giữa hai bên vẫn chưa bị cắt đứt. Trong đó, nguồn LNG từ Nga tiếp tục được đưa tới Pháp theo những hợp đồng đã ký từ trước.
Vậy vì sao nguồn cung này vẫn được duy trì trong bối cảnh Paris và Moscow đang đứng ở hai phía đối lập trong nhiều vấn đề địa-chính trị?
Khoảng 95% lượng khí đốt Nga được đề cập trong bài liên quan đến tập đoàn Novatek, chủ sở hữu dự án Yamal LNG.
Theo các hợp đồng dài hạn ký từ năm 2018, Novatek cung cấp khoảng 4 triệu tấn LNG mỗi năm cho tập đoàn Pháp TotalEnergies, với thời hạn kéo dài đến năm 2041.
Pháp cũng không phải quốc gia EU duy nhất tiếp tục nhận LNG Nga theo các thỏa thuận dài hạn. Novatek có những hợp đồng tương tự với công ty SEFE của Đức, khoảng 2,9 triệu tấn mỗi năm đến năm 2042, và Naturgy Energy Group của Tây Ban Nha, khoảng 2,5 triệu tấn mỗi năm đến năm 2037.
Tuy nhiên, trường hợp của Pháp đặc biệt đáng chú ý bởi TotalEnergies còn sở hữu 20% cổ phần tại Yamal LNG.
Điều này tạo nên một nghịch lý đáng chú ý trong quan hệ Nga – Pháp: trong khi đối đầu chính trị ngày càng gia tăng, những mối liên kết kinh tế hình thành từ trước vẫn tiếp tục ràng buộc hai bên.
Sau năm 2022, Moscow đã áp dụng hàng loạt biện pháp nhằm hạn chế hoạt động của các nhà đầu tư nước ngoài.
Từ ngày 1/3/2022, Nga hạn chế sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài vào một số giao dịch chứng khoán của doanh nghiệp Nga. Từ ngày 5/3, việc trả cổ tức cho nhà đầu tư nước ngoài cũng chịu các cơ chế kiểm soát mới và trong nhiều trường hợp được thực hiện thông qua tài khoản đặc biệt loại "C".
Luật Liên bang số 320-FZ ngày 14/7 cũng cho phép đình chỉ một số quyền của cổ đông nước ngoài trong những trường hợp nhất định, bao gồm quyền biểu quyết hoặc tham gia vào hoạt động quản trị doanh nghiệp.
Nhà máy Yamal LNG tại cảng Sabetta, vùng Bắc Cực của Nga. Tập đoàn TotalEnergies của Pháp sở hữu 20% cổ phần trực tiếp tại dự án này, trong khi LNG từ Yamal tiếp tục được đưa tới thị trường châu Âu. Ảnh: Olesya Astakhova/Reuters
Những ngoại lệ trong khuôn khổ pháp lý
Tuy nhiên, những biện pháp này vẫn chưa xóa bỏ hoàn toàn các mối liên kết kinh tế giữa Nga với các doanh nghiệp châu Âu, trong đó có TotalEnergies của Pháp.
Luật Liên bang số 320-FZ áp dụng đối với các nhà đầu tư sở hữu từ 25% cổ phần trở lên, trong khi TotalEnergies nắm 20% cổ phần tại dự án.
Hợp đồng cung cấp LNG đến năm 2041 cũng là hợp đồng thương mại, không phải giao dịch chứng khoán. Vì vậy, các biện pháp hạn chế đối với giao dịch tài chính không trực tiếp làm mất hiệu lực các thỏa thuận mua bán LNG.
Vấn đề cổ tức của TotalEnergies tại Nga cũng có những điểm đáng chú ý.
Cuối năm 2024, Tổng giám đốc TotalEnergies Patrick Pouyanné cho biết công ty chưa nhận được khoảng 1,5 tỷ euro lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh tại Nga.
Theo ông Pouyanné, khoản tiền này không được chuyển vào các tài khoản loại "C", mà vẫn nằm trên bảng cân đối của Novatek.
Trong cả hai trường hợp, phía TotalEnergies chưa thể trực tiếp tiếp cận khoản tiền này. Tuy nhiên, cơ chế pháp lý giữa hai trường hợp có sự khác biệt.
Cổ tức nằm trên tài khoản loại "C" chịu sự kiểm soát đặc biệt của Nga và có thể bị giữ lại cho đến khi nhà chức trách đưa ra quyết định khác.
Nếu EU tiến hành các bước đi mới liên quan tới tài sản Nga ở nước ngoài, những khoản tiền này cũng có thể trở thành một phần trong các biện pháp đáp trả của Moscow.
Trong khi đó, số tiền nằm trên bảng cân đối của Novatek không chịu cơ chế quản lý hoàn toàn giống tài khoản loại "C".
Sau một khoảng thời gian nhất định, phần cổ tức chưa được cổ đông nhận có thể được sử dụng trở lại cho hoạt động kinh doanh, đầu tư hoặc mở rộng sản xuất.
Về mặt pháp lý, TotalEnergies vẫn giữ tư cách cổ đông và do đó vẫn có lợi ích kinh tế gắn với hoạt động của dự án.
Quan hệ Nga – Pháp và bài toán lợi ích
Những diễn biến trên cho thấy một thực tế đáng chú ý trong quan hệ Nga – Pháp.
Paris là một trong những nước châu Âu tích cực hỗ trợ Ukraine về chính trị, kinh tế và quân sự, đồng thời ủng hộ nhiều biện pháp gây sức ép lên Moscow.
Ở chiều ngược lại, các mối quan hệ kinh tế được hình thành trước năm 2022 vẫn chưa hoàn toàn bị cắt đứt.
Nga tiếp tục cung cấp LNG cho Pháp theo những hợp đồng dài hạn, trong khi doanh nghiệp Pháp vẫn sở hữu cổ phần tại một trong những dự án khí đốt lớn của Nga.
Những hợp đồng tương tự cũng tồn tại với các doanh nghiệp Đức và Tây Ban Nha.
Thực tế này cho thấy quan hệ giữa Nga và châu Âu hiện không chỉ được quyết định bởi đối đầu chính trị. Các hợp đồng dài hạn, quyền sở hữu doanh nghiệp, lợi ích thương mại và khuôn khổ pháp lý hình thành từ trước vẫn tạo ra những ràng buộc đáng kể.
Vì vậy, câu hỏi đặt ra không đơn thuần là Nga và Pháp đang đối đầu đến mức nào, mà còn là các lợi ích kinh tế hiện hữu sẽ được xử lý ra sao nếu quan hệ giữa Moscow và châu Âu tiếp tục xấu đi.
