Ai chịu tác động mạnh nhất sau cú sốc buôn lậu kim cương?

Không còn cảnh khách hàng tấp nập như trước, nhiều tuyến phố từng được xem là “thủ phủ” kinh doanh vàng bạc, đá quý tại TP.HCM nay trở nên trầm lắng. Các cửa hàng kim cương nối tiếp đóng cửa, có nơi ngưng hoạt động mà không có bất kỳ thông báo nào.

Theo ghi nhận của VTC News, hiện thị trường kim cương gần như rơi vào trạng thái đóng băng cục bộ. Đáng chú ý, cú sốc lần này tác động mạnh nhất đến niềm tin và hành vi tiêu dùng. Người mua e ngại trước rủi ro về nguồn gốc, chứng thư và khả năng giao dịch, khiến thị trường chững lại.

Nhiều cửa hàng cho biết lượng khách mang kim cương đến bán tăng đột biến trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, phần lớn cơ sở kinh doanh chỉ chấp nhận thu mua những sản phẩm do chính mình bán ra trước đây, đồng thời yêu cầu đầy đủ hóa đơn, chứng thư và giấy tờ liên quan.

Khủng hoảng niềm tin

Là người từng nhiều lần mua kim cương, bà Nguyễn Thị Mai (ngụ TP.HCM) cho biết bản thân đã trực tiếp cảm nhận những thay đổi của thị trường ngay cả trước khi xảy ra những vụ việc gần đây.

Nhiều năm trước, bà từng mua một viên kim cương tại khu vực gần chợ Bến Thành nhưng sau đó làm mất giấy chứng nhận của sản phẩm. Khi mang viên đá đến một cửa hàng trên đường Lê Lai để bán lại, bà bị từ chối tiếp nhận.

Sau hàng loạt thông tin liên quan đến thị trường kim cương thời gian gần đây, tâm lý của bà càng trở nên dè dặt hơn. “ Rất lo lắng. Bây giờ dù viên kim cương từ 300 triệu đồng giảm xuống 30 triệu đồng tôi cũng không dám mua ”, bà Mai nói.

Khi niềm tin bị tổn thương, người mua sẽ không chỉ e ngại những đơn vị có vấn đề mà còn có xu hướng nghi ngờ cả những doanh nghiệp làm ăn bài bản.

Thực tế này cũng phản ánh đúng bức tranh chung của thị trường sau cú sốc vừa qua. Thay vì chỉ tác động đến một vài doanh nghiệp, hiệu ứng tâm lý đang lan rộng ra toàn ngành, khiến hoạt động mua bán đều chững lại.

Theo các chuyên gia, tác động của vụ án buôn lậu kim cương đã vượt ra ngoài phạm vi của một vụ việc vi phạm pháp luật hay hoạt động kinh doanh của một số doanh nghiệp. Điều thị trường phải đối mặt hiện nay là cú sốc về niềm tin, buộc cả người mua lẫn doanh nghiệp phải thay đổi cách tiếp cận đối với loại tài sản có giá trị cao này.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Hoàng Dũng nhận định, vụ án buôn lậu kim cương quy mô lớn đã bộc lộ những khoảng trống trong cơ chế quản lý đối với thị trường tài sản giá trị cao và tạo ra một cuộc khủng hoảng niềm tin trên diện rộng.

“ Cú sốc từ vụ án buôn lậu kim cương quy mô lớn vừa qua không đơn thuần là một sự việc vi phạm pháp luật thương mại thông thường mà là một cơn địa chấn phơi bày những lỗ hổng trong cơ chế quản trị dòng chảy tài sản cao cấp ”, ông nhận định.

Theo ông Dũng, tác động nhìn thấy rõ nhất hiện nay là sự đóng băng về tâm lý. Thị trường kim cương vốn được xây dựng trên nền tảng niềm tin vào nguồn gốc, chất lượng và tính minh bạch của sản phẩm. Khi những yếu tố đó bị đặt dấu hỏi, cả người mua lẫn doanh nghiệp đều có xu hướng thận trọng hơn trong giao dịch.

Ông cho rằng việc các nguồn hàng giá rẻ, không rõ xuất xứ dần bị loại khỏi thị trường sẽ tạo ra khoảng trống nhất định về nguồn cung trong ngắn hạn. Tuy nhiên, quá trình này cũng mở ra một đợt sàng lọc mạnh mẽ, buộc các doanh nghiệp phải chuẩn hóa hoạt động nếu muốn tiếp tục tồn tại.

Theo phân tích của chuyên gia, cán cân cạnh tranh trên thị trường cũng sẽ thay đổi đáng kể. Những cơ sở kinh doanh trước đây phụ thuộc vào nguồn cung trung gian thiếu minh bạch sẽ chịu áp lực lớn khi lợi thế về giá không còn. Ngược lại, các doanh nghiệp có chuỗi cung ứng chính ngạch, hệ thống kiểm soát nội bộ và nguồn hàng minh bạch sẽ có nhiều cơ hội mở rộng thị phần.

Dù vậy, ông Dũng lưu ý lợi thế này không đến một cách tự động. Các doanh nghiệp lớn cũng phải chứng minh được năng lực cung ứng ổn định, mức giá hợp lý và tránh để xảy ra tình trạng độc quyền hay găm hàng trong bối cảnh thị trường đang nhạy cảm.

“ Sự thận trọng đột biến của người tiêu dùng đối với các sản phẩm xa xỉ có giá trị lớn sau cú sốc này vừa là một áp lực thanh lọc nghiệt ngã, vừa là cơ hội mang tính lịch sử cho các doanh nghiệp kinh doanh minh bạch ”, ông Dũng nhận định.

Theo ông, trong giai đoạn tới, chi phí để doanh nghiệp chứng minh nguồn gốc hàng hóa, đầu tư hệ thống truy xuất và kiểm định độc lập sẽ tăng lên. Đổi lại, những doanh nghiệp đáp ứng được các tiêu chuẩn này sẽ có cơ hội xây dựng niềm tin bền vững với khách hàng.

Ở góc độ hoạch định tài chính cá nhân, bà Nguyễn Thị Thu Hương, Cố vấn tài chính cấp cao Công ty CP Tư vấn Đầu tư và Quản lý tài sản FIDT, cho rằng điều bị ảnh hưởng mạnh nhất sau vụ việc không phải là giá trị nội tại của kim cương mà là niềm tin và hành vi tiêu dùng.

Theo bà, cần tách bạch giữa những tác động mang tính tâm lý với các yếu tố cấu trúc vốn đã tồn tại trên thị trường. Giá cả và thanh khoản của kim cương từ trước đến nay đã chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như sự cạnh tranh của kim cương nhân tạo, nhu cầu suy giảm, thị trường thiếu giá tham chiếu và chưa có sàn giao dịch phổ biến. Vì vậy, vụ việc vừa qua chủ yếu khiến những khó khăn sẵn có trở nên rõ nét hơn.

Bà Hương cho rằng trong ngắn hạn, người tiêu dùng sẽ kéo dài thời gian cân nhắc trước khi quyết định mua những sản phẩm có giá trị lớn, đồng thời quan tâm nhiều hơn đến hóa đơn, chứng thư kiểm định, nguồn gốc và chính sách thu mua lại của doanh nghiệp.

“ Với người đang sở hữu kim cương, theo tôi, mối lo lớn hơn thường là khả năng bán lại. Trong bối cảnh các bên thu mua cũng đang thận trọng hơn sau vụ việc, liệu có nơi nào chịu mua với mức giá hợp lý hay không là một câu hỏi nhức nhối đối với họ ”, bà Hương nói.

Trong khi đó, nhóm khách hàng có nhu cầu mua mới lại tập trung nhiều hơn vào tính hợp pháp của sản phẩm và độ tin cậy của các loại giấy tờ đi kèm. Theo bà Hương, người tiêu dùng sẽ ngày càng quan tâm đến việc đơn vị kiểm định có thực sự độc lập với nơi bán hay không, thay vì chỉ nhìn vào tên thương hiệu như trước đây.

Bà Hương cũng khuyến nghị không nên xem kim cương là tài sản đầu tư cốt lõi. Kim cương phù hợp hơn với vai trò một tài sản thay thế, chỉ nên chiếm tỷ trọng nhỏ trong danh mục tài sản và dành cho những người hiểu rõ cách định giá cũng như chấp nhận đặc tính thanh khoản thấp. Người mua cần đánh giá đầy đủ tổng chi phí sở hữu, bao gồm chênh lệch giá mua - bán, khả năng bán lại và tính minh bạch của thị trường, thay vì chỉ kỳ vọng vào khả năng tăng giá trong tương lai.

Doanh nghiệp vào cuộc cạnh tranh khốc liệt

Theo các chuyên gia, tác động lớn nhất của vụ việc không nằm ở bản thân viên kim cương mà ở cách thị trường vận hành. Người tiêu dùng sẽ thận trọng hơn, còn doanh nghiệp buộc phải cạnh tranh bằng sự minh bạch thay vì chỉ dựa vào thương hiệu.

Bà Nguyễn Thị Thu Hương nhận định, tác động lớn nhất của vụ việc không nằm ở việc làm thay đổi giá trị nội tại của kim cương, mà nằm ở sự thay đổi trong tâm lý và hành vi mua hàng.

Trước đây, nhiều khách hàng lựa chọn sản phẩm dựa chủ yếu vào thương hiệu, vị trí cửa hàng hoặc lời tư vấn của người bán. Tuy nhiên, sau cú sốc niềm tin, người mua sẽ có xu hướng đặt nhiều câu hỏi hơn về nguồn gốc, giấy tờ, khả năng bán lại và các điều kiện giao dịch.

Theo bà Hương, đây là sự thay đổi cần thiết để thị trường trở nên chuyên nghiệp hơn. Người mua không chỉ mua một viên đá có giá trị vật chất mà còn mua sự bảo đảm về khả năng giao dịch trong tương lai.

Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp kinh doanh kim cương đang phải đối mặt với bài toán khó hơn, vừa duy trì niềm tin khách hàng, vừa đảm bảo khả năng thanh khoản trong bối cảnh nhiều người có tâm lý bán ra.

Theo chuyên gia kinh tế Nguyễn Hoàng Dũng, sự dịch chuyển này sẽ tạo ra quá trình sàng lọc trên thị trường. Những doanh nghiệp có nền tảng quản trị tốt, nguồn hàng rõ ràng và quy trình vận hành minh bạch sẽ có cơ hội giữ chân khách hàng.

Ngược lại, những mô hình kinh doanh dựa nhiều vào lợi thế giá thấp hoặc nguồn cung thiếu minh bạch sẽ chịu áp lực lớn hơn khi người tiêu dùng ngày càng thận trọng.

“ Những doanh nghiệp kinh doanh chính trực, có chữ ‘TRỌNG’ đạo đức làm cốt lõi vận hành sẽ biến sự thận trọng của khách hàng thành lợi thế tuyệt đối ”, ông Dũng nói.

Theo ông Dũng, trong bối cảnh mới, giá bán không còn là yếu tố cạnh tranh duy nhất. Doanh nghiệp muốn tồn tại phải chứng minh được giá trị phía sau sản phẩm, từ chất lượng, dịch vụ hậu mãi đến khả năng thực hiện cam kết với khách hàng.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Hoàng Dũng đề xuất cần xây dựng một hệ thống quản lý đồng bộ đối với các tài sản có giá trị cao, trong đó việc định danh, truy xuất nguồn gốc và giám sát quá trình lưu thông phải được thực hiện bằng công nghệ thay vì chỉ dựa trên hồ sơ giấy.

“ Để giảm thiểu rủi ro cho người mua và xây dựng lại một hệ sinh thái thị trường lành mạnh trong dài hạn, thị trường tài sản cao cấp Việt Nam cần một cuộc lột xác triệt để về mặt tư duy thể chế ”, ông Dũng nói.

Theo ông, việc luật hóa hệ thống định danh số cho từng sản phẩm quý hiếm sẽ giúp hạn chế tình trạng mập mờ về nguồn gốc ngay từ khâu phân phối. Bên cạnh đó, cần hình thành cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý và các tổ chức thẩm định độc lập nhằm kiểm soát chặt chẽ hàng hóa từ cửa khẩu đến thị trường nội địa.

Không chỉ cơ quan quản lý, ông Dũng cũng cho rằng chính doanh nghiệp phải coi minh bạch là một chuẩn mực văn hóa trong hoạt động kinh doanh thay vì chỉ thực hiện để đáp ứng yêu cầu thanh tra, kiểm tra.

Nhìn rộng hơn, cú sốc lần này đang khiến thị trường kim cương chuyển từ giai đoạn cạnh tranh dựa nhiều vào thương hiệu và cảm tính sang giai đoạn người mua quan tâm nhiều hơn đến thông tin và khả năng kiểm chứng.

Đây có thể là giai đoạn khó khăn đối với nhiều doanh nghiệp, nhưng cũng là thời điểm để thị trường tự điều chỉnh. Những đơn vị tạo dựng được niềm tin bằng năng lực thực chất sẽ có cơ hội trụ lại, trong khi các mô hình thiếu minh bạch sẽ ngày càng gặp nhiều thách thức.

Theo các chuyên gia, khủng hoảng niềm tin hiện nay sẽ không thể được giải quyết bằng các chương trình khuyến mại hay những cam kết đơn lẻ của doanh nghiệp. Điều thị trường cần là một cơ chế quản lý minh bạch hơn, trong đó quyền lợi của người tiêu dùng được bảo vệ bằng các quy định rõ ràng thay vì chỉ dựa vào uy tín thương hiệu.