Ngành hàng không thế giới vốn đã quá quen thuộc với việc phải lèo lái qua những điểm nóng xung đột tại Trung Đông. Thế nhưng, đợt leo thang căng thẳng mới nhất này đã đẩy mọi thứ vượt xa khỏi những kịch bản dự phòng thông thường.
Tờ Wall Street Journal (WSJ) cho hay tình hình ngành hàng không hiện nay không chỉ là sự gián đoạn tạm thời mà có khả năng leo thang thành một cuộc khủng hoảng có quy mô chưa từng có, đe dọa trực tiếp đến sự phục hồi của các hãng bay và chi phí của hàng triệu hành khách toàn cầu.
1,5 triệu hành khách "mắc kẹt"
Sự hỗn loạn không còn nằm trên lý thuyết. Những dải không phận rộng lớn dọc theo hành lang bay bận rộn bậc nhất thế giới đã bị đóng cửa hoàn toàn. Theo các số liệu thống kê mới nhất, ít nhất 11.000 chuyến bay đã bị hủy bỏ, làm đảo lộn kế hoạch di chuyển của khoảng 1,5 triệu hành khách.
Đáng báo động hơn, các trung tâm trung chuyển (hub) hàng không chiến lược trong khu vực cũng bị ảnh hưởng.
Ông Matt Borie, Giám đốc tình báo tại công ty rủi ro hàng không Osprey nhận định rằng tình hình hiện tại vượt xa bất kỳ kịch bản nào chúng ta từng thấy ở Trung Đông trước đây. Câu hỏi lớn nhất lúc này là sự gián đoạn này sẽ kéo dài bao lâu.
Phản ứng của thị trường tài chính là minh chứng rõ nhất cho sự lo ngại này. Cổ phiếu của các "ông lớn" như American Airlines, Delta và United đồng loạt lao dốc khi các nhà đầu tư phải đối mặt với hai áp lực cùng lúc: rủi ro xung đột và giá dầu tăng phi mã.
Đặc biệt, các hãng hàng không châu Âu, vốn là những đơn vị phụ thuộc lớn vào hành lang vùng Vịnh để kết nối với châu Á, là bên chịu tổn thương nặng nề nhất.
Bên cạnh gánh nặng từ giá nhiên liệu phản lực, các hãng hàng không đang phải tính toán lại tính khả thi của các đường bay. Việc buộc phải bay vòng quanh khu vực xung đột không chỉ cộng thêm nhiều giờ bay mà còn tiêu tốn một lượng nhiên liệu khổng lồ.
Điều này làm đảo lộn hoàn toàn lịch trình vốn được quản lý chặt chẽ để tối ưu hóa thời gian nghỉ ngơi của phi hành đoàn cũng như các suất cất - hạ cánh (slots) đắt đỏ tại các sân bay quốc tế.
Cần nhớ rằng, vùng Vịnh đã nhanh chóng vươn lên thành "ngã tư đường" của hàng không thế giới, chiếm gần 10% lưu lượng hàng không toàn cầu trong năm ngoái. Dubai và Doha hiện là hai trong số những sân bay bận rộn nhất thế giới dành cho khách quốc tế, được thúc đẩy bởi sự trỗi dậy mạnh mẽ của Emirates và Qatar Airways.
Sự gián đoạn tại đây giống như một cục máu đông trong động mạch chủ của ngành vận tải thế giới.
Dù các hãng hàng không lớn như Emirates, Qatar Airways hay Etihad đã bắt đầu khôi phục một số chuyến bay hạn chế để di tản hành khách, nhưng tác động dài hạn vẫn là một dấu hỏi lớn. Air India đã phải hủy các chuyến bay đến Bắc Mỹ và châu Âu, trong khi Japan Airlines phải chọn đường bay qua Greenland để đến Tokyo thay vì băng qua Trung Á và Trung Đông.
Ông Eddy Pieniazek, Trưởng bộ phận tư vấn tại Ishka cho rằng các hãng hàng không sẽ quay lại bầu trời Trung Đông ngay khi tình hình dịu đi vì họ không còn nhiều lựa chọn. Tuy nhiên, hậu quả lâu dài có thể là sự sụt giảm nhu cầu du lịch đến khu vực này. Để giữ chân khách hàng, các "ông lớn" vùng Vịnh có thể sẽ buộc phải hạ giá vé, điều này trực tiếp bào mòn lợi nhuận.
Đối với các hãng hàng không Mỹ, dù mức độ tiếp xúc trực tiếp với Trung Đông là không quá lớn, nhưng họ lại chịu áp lực từ chi phí nhiên liệu. Chuyên gia phân tích Tom Fitzgerald từ TD Cowen lưu ý rằng các hãng thường mất từ 2 đến 3 tháng để chuyển chi phí nhiên liệu tăng thêm vào giá vé cho người tiêu dùng. Mọi thứ hiện tại phụ thuộc hoàn toàn vào việc liệu eo biển Hormuz có duy trì mở cửa hay không và giá dầu sẽ dừng lại ở mức nào.
Nguồn: WSJ, Fortune