Việt Nam chốt thỏa thuận 2.000 tỷ đồng
Việt Nam đang từng bước đầu tư mạnh vào các trang thiết bị y tế hiện đại nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho người dân. Một trong những bước đi đáng chú ý gần đây là việc đưa về nước hệ thống xạ trị proton thế hệ mới – công nghệ điều trị ung thư tiên tiến hàng đầu hiện nay.
Cụ thể, ngày 18/2 tại Washington, DC (Mỹ), trước sự chứng kiến của Tổng Bí thư Tô Lâm và đại diện Bộ Thương mại Mỹ, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh đã ký kết hợp đồng với Tập đoàn công nghệ thiết bị y tế Mevion Medical Systems để mua và chuyển giao công nghệ vận hành hệ thống điều trị ung thư proton Mevion S250-FIT thế hệ mới nhất.
Việt Nam trở thành quốc gia thứ hai ngoài Mỹ có thể tiếp cận và triển khai công nghệ điều trị ung thư tiên tiến hàng đầu. Ảnh: IT
Giá trị hợp đồng được công bố ở mức gần 2.000 tỷ đồng. Với thỏa thuận này, Việt Nam trở thành quốc gia thứ hai ngoài Mỹ có thể tiếp cận và triển khai công nghệ này.
Hệ thống Mevion S250-FIT là phiên bản mới nhất của dòng máy xạ trị proton do Mevion phát triển, được thiết kế nhằm tối ưu hóa phương pháp xạ trị proton – liệu pháp được đánh giá có hiệu quả cao và độ an toàn vượt trội so với xạ trị truyền thống, nhờ khả năng tập trung liều bức xạ chính xác vào khối u và giảm thiểu ảnh hưởng đến các mô lành xung quanh.
Phiên bản công nghệ này đã được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) cấp phép sử dụng vào tháng 10/2025. Bệnh viện Stanford (Mỹ) là đơn vị đầu tiên đặt mua để triển khai trong điều trị.
Với sự tinh vi của công nghệ, số lượng hệ thống máy cung cấp cho thị trường là rất khan hiếm.
Trong bối cảnh đó, việc ký kết hợp đồng giữa Bệnh viện Tâm Anh và Mevion được xem là bước tiến quan trọng, giúp Việt Nam tiếp cận phiên bản công nghệ tiên tiến nhất với phần mềm và tiêu chuẩn kỹ thuật tương đương các trung tâm điều trị ung thư hàng đầu thế giới.
Tổng Bí Thư Tô Lâm chứng kiến lễ ký Hợp đồng mua và chuyển giao công nghệ vận hành hệ thống “siêu máy” điều trị ung thư Proton Mevion S250-FIT thế hệ mới nhất giữa Bệnh viện Tâm Anh và hãng Mevion. Ảnh: Báo Chính phủ
Đáng chú ý, tại châu Á, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là đơn vị đầu tiên ký hợp đồng mua thành công hệ thống "siêu máy" này. Việc đưa hệ thống Proton MEVION S250-FIT tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) về Việt Nam mở ra cơ hội để người bệnh tiếp cận phương pháp xạ trị tiên tiến ngay trong nước với tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời bảo đảm mức độ an toàn cao và giúp tiết kiệm chi phí so với việc phải ra nước ngoài điều trị.
Với sự hiện diện của hệ thống xạ trị proton thế hệ mới, hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh cũng chính thức tham gia mạng lưới điều trị ung thư công nghệ cao của Mevion trên toàn cầu. Trong nhiều năm qua, các thế hệ máy xạ trị proton của hãng này đã được sử dụng để điều trị cho hàng chục nghìn bệnh nhân tại Mỹ.
Tại lễ ký kết, đại diện các bên cũng nhấn mạnh ý nghĩa của sự hợp tác giữa Việt Nam và Mỹ trong lĩnh vực khoa học – công nghệ, đặc biệt là các công nghệ y tế tiên tiến. Bên cạnh việc nâng cao năng lực chăm sóc sức khỏe trong nước, việc tiếp cận các thiết bị điều trị hiện đại còn mở ra tiềm năng phát triển du lịch y tế trong tương lai.
"Siêu máy" khan hiếm trên thế giới
Điều khiến hệ thống proton therapy như Mevion S250-FIT đặc biệt không chỉ nằm ở giá trị gần 2.000 tỷ đồng, mà còn ở độ phức tạp của các công nghệ bên trong – nhiều thành phần của nó là kết quả của hàng chục năm nghiên cứu trong lĩnh vực vật lý hạt và y học bức xạ, theo tạp chí khoa học Frontiers in Oncology (Mỹ).
"Trái tim" của cỗ máy: máy gia tốc proton
Thành phần quan trọng nhất của hệ thống là máy gia tốc proton dạng cyclotron – thiết bị dùng để tăng tốc các hạt proton lên năng lượng cực cao trước khi bắn vào khối u.
Máy gia tốc này sử dụng các nam châm siêu mạnh để điều khiển quỹ đạo của hạt proton. Đây là loại công nghệ vốn được phát triển từ các phòng thí nghiệm vật lý hạt nhân trong nhiều thập kỷ trước khi được ứng dụng vào y học, theo PMC – Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ.
Riêng với dòng Mevion S250, hãng sản xuất đã phát triển một máy gia tốc proton nhỏ gọn hơn, nặng khoảng 15–22 tấn, cho phép gắn trực tiếp lên hệ thống quay quanh bệnh nhân thay vì đặt tách rời như nhiều hệ thống proton therapy truyền thống, theo tài liệu khoa học đăng trên PMC.
Chỉ riêng hệ thống gia tốc và các nam châm chuyên dụng đã chiếm phần lớn chi phí của toàn bộ thiết bị.
Hệ thống “siêu máy” xạ trị Proton MEVION S250-FIT đầu tiên tại châu Á vừa được Bệnh viện Tâm Anh đặt mua thành công, kỳ vọng giúp người bệnh được điều trị hiệu quả cao, an toàn, chi phí hợp lý. Ảnh: Báo điện tử chính phủ
Các nam châm điều khiển chùm proton có giá hàng trăm nghìn USD
Để dẫn và điều chỉnh chùm proton chính xác đến từng milimet trong cơ thể bệnh nhân, hệ thống sử dụng nhiều nam châm điện công suất lớn và các thiết bị điều khiển từ trường.
Theo các tài liệu trong ngành proton therapy được tổng hợp bởi PMC – Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ, mỗi nam châm điều khiển chùm proton có thể có giá hàng trăm nghìn USD, chưa kể hệ thống làm mát và nguồn điện đi kèm.
Các nam châm này phải hoạt động với độ ổn định cực cao, bởi chỉ một sai lệch rất nhỏ trong từ trường cũng có thể khiến chùm proton lệch khỏi mục tiêu.
Hệ thống quay khổng lồ nặng hơn cả máy bay phản lực
Một điểm đặc trưng của các hệ thống proton therapy là gantry – bộ khung quay khổng lồ giúp chùm proton có thể chiếu vào khối u từ nhiều góc khác nhau.
Ở các hệ thống proton truyền thống, gantry có thể nặng tới 100–200 tấn, tương đương trọng lượng của một chiếc máy bay phản lực nhỏ, theo tạp chí y khoa Radiology Today (Mỹ).
Các cấu trúc cơ khí khổng lồ này phải quay cực kỳ chính xác quanh bệnh nhân, đồng thời vẫn duy trì sự ổn định tuyệt đối của chùm proton.
Riêng với Mevion S250-FIT, hệ thống được phát triển dựa trên máy gia tốc proton tự che chắn nhỏ nhất thế giới, nhờ đó trở thành hệ thống xạ trị proton hoàn chỉnh đầu tiên và duy nhất có thể lắp đặt trong phòng xạ trị LINAC hiện có (LINAC là máy gia tốc tuyến tính – thiết bị xạ trị phổ biến dùng tia X hoặc electron để điều trị ung thư), theo hãng Mevion Medical Systems (Mỹ).
Mevion S250-FIT sử dụng máy gia tốc proton tự che chắn nhỏ nhất thế giới, cho phép trở thành hệ thống xạ trị proton hoàn chỉnh đầu tiên và duy nhất có thể lắp đặt trong phòng xạ trị LINAC hiện có.
Công nghệ phải mất nhiều thập kỷ mới hoàn thiện
Xạ trị proton không phải là công nghệ mới, nhưng phải mất hơn nửa thế kỷ nghiên cứu để biến nó thành hệ thống điều trị lâm sàng hiệu quả.
Ban đầu, proton therapy chỉ tồn tại trong các phòng thí nghiệm vật lý hạt vào những năm 1950–1960. Sau đó, các nhà khoa học phải mất nhiều thập kỷ để thu nhỏ các máy gia tốc khổng lồ và phát triển hệ thống điều khiển đủ chính xác để sử dụng trong bệnh viện, theo Frontiers in Oncology.
Chỉ trong khoảng 20 năm trở lại đây, các hệ thống proton therapy mới bắt đầu được triển khai rộng rãi trên thế giới.
Vì sao số lượng hệ thống này trên thế giới vẫn rất ít?
Chi phí cực lớn, yêu cầu kỹ thuật phức tạp và thời gian lắp đặt kéo dài khiến proton therapy trở thành một trong những công nghệ y tế hiếm nhất.
Theo các nghiên cứu công bố trên PMC – Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ, hiện hơn 100 trung tâm xạ trị proton đang hoạt động trên toàn thế giới, trong khi hơn 8.000 cơ sở xạ trị truyền thống sử dụng tia X đang vận hành.
Vì vậy, việc một bệnh viện tại Việt Nam đặt mua hệ thống Mevion S250-FIT được xem là bước tiến đáng chú ý, giúp người bệnh trong nước tiếp cận công nghệ điều trị ung thư tiên tiến mà trước đây thường chỉ có ở các trung tâm y khoa lớn tại Mỹ, châu Âu hoặc Nhật Bản.