Quân đội Nga đã nhanh chóng gia tăng số lượng xe tăng chiến đấu chủ lực (MBT) T-80 trong biên chế thường trực, khi các khả năng độc đáo của dòng xe này, bao gồm tính cơ động đặc biệt cao, ngày càng được coi trọng.
Mặc dù trong thập niên 2010, số lượng T-80 hoạt động đã bị cắt giảm đáng kể, chủ yếu do chi phí vận hành cao hơn nhiều so với T-72 (vốn được tăng cường số lượng), việc T-80 chứng minh giá trị cơ động vượt trội trong tác chiến cường độ cao được xem là yếu tố chính thúc đẩy Quân đội Nga tìm cách trang bị thêm dòng xe này.
Kết quả là biến thể mới nhất và phổ biến nhất, T-80BVM, hiện đang được 23 đơn vị vận hành, so với chỉ 4 đơn vị trước khi cuộc chiến quy mô lớn nổ ra vào năm 2022.
Lịch sử và đặc điểm
T-80 không chỉ có tốc độ tiến vượt trội mà còn có tốc độ lùi cao hơn đáng kể, độ ồn động cơ thấp hơn và khả năng khởi động trong thời tiết lạnh tốt hơn so với các xe tăng khác của Nga, bao gồm T-72 và T-90.
Dòng xe tăng này từng được sản xuất tại hai trong ba nhà máy xe tăng lớn nhất của Liên Xô trong những năm 1980, nhưng đã bị "thất sủng" sau khi Liên Xô tan rã do ưu tiên cắt giảm chi phí hơn là hiệu suất.
T-80 được sản xuất cầm chừng trong suốt những năm 1990, chủ yếu để tránh thất nghiệp hàng loạt tại các khu vực liên quan đến việc sản xuất, trước khi dây chuyền ngừng hoạt động hoàn toàn vào năm 2001.
Hiệu suất ấn tượng của T-80 trên chiến trường Ukraine được cho là yếu tố chính thúc đẩy quyết định (công bố vào tháng 9/2023) về việc tái khởi động sản xuất T-80, dự kiến sẽ bắt đầu vào cuối thập kỷ này.
Hiện đại hóa và so sánh
Mặc dù dây chuyền sản xuất đã bị gián đoạn gần một phần tư thế kỷ, ngành công nghiệp quốc phòng Nga vẫn có thể tiếp tục bàn giao xe tăng T-80BVM cho các đơn vị tiền tuyến bằng cách hiện đại hóa các xe tăng T-80B và T-80BV thời Liên Xô đang niêm cất trong kho.
Các nâng cấp bao gồm trang bị pháo chính 2A46M-4, động cơ 1.250 mã lực mới (cung cấp thêm 25% công suất), khả năng sử dụng nhiều loại đạn mới, tích hợp giáp phản ứng nổ (ERA) Relikt và kính ngắm nhiệt, cùng nhiều cải tiến khác.
T-80 là một trong hai loại xe tăng sử dụng động cơ tuabin khí, cùng với M1 Abrams của Mỹ. Tuy nhiên, với trọng lượng gần 80 tấn, so với khoảng 45 tấn của T-80, tỷ lệ công suất/trọng lượng của Abrams thua kém đáng kể.
T-80 đạt được trọng lượng nhẹ hơn đáng kể ngay cả khi nhiều biến thể của nó có mức độ bảo vệ giáp cao hơn Abrams, và dù mang pháo chính cỡ nòng lớn hơn đối thủ Mỹ, khiến thiết kế của nó được đánh giá là hiệu quả nhất thời kỳ Chiến tranh Lạnh.
Đánh giá và triển vọng
Binh sĩ Nga đã liên tục ca ngợi hiệu suất của dòng xe tăng này. Một chỉ huy Nga tham chiến với các đơn vị Ukraine (bao gồm cả các xe tăng Leopard do Đức cung cấp) vào cuối năm 2023 đã đặc biệt nhấn mạnh khả năng cơ động tuyệt vời của T-80 so với Leopard.
"Những chiếc Leopard liên tục bị sa lầy trong bùn, chúng liên tục bị lún. Chúng tôi có thể quan sát từ máy bay không người lái cảnh chúng được kéo ra [khỏi bùn]. Xe của chúng tôi có động cơ tuabin khí, nó không ngại bùn hay sình lầy, nó lướt qua mọi ổ gà. Đây là sự khác biệt cho phép các đơn vị xe tăng của chúng tôi hoạt động trong mọi điều kiện thời tiết, hỗ trợ bộ binh và vượt qua các chiến hào, hầm hào của đối phương mà không bị chậm lại," vị chỉ huy này cho biết.
Mặc dù chi phí sản xuất và bảo trì cao đồng nghĩa với việc T-80 dự kiến sẽ không được chế tạo với số lượng tương đương loại T-90M rẻ hơn đáng kể, việc nối lại sản xuất được kỳ vọng sẽ đảm bảo tỷ lệ xe tăng T-80 trong tổng thể hạm đội tiếp tục tăng lên.