Trong gần hai thập kỷ, Trung Quốc từng bước triển khai chương trình thám hiểm Mặt Trăng với lộ trình rõ ràng, từ lập bản đồ, hạ cánh, đến tiếp cận khu vực vùng tối - phần bề mặt không thể quan sát trực tiếp từ Trái Đất.
Những sứ mệnh không chỉ mở rộng hiểu biết khoa học mà còn đánh dấu bước tiến đáng kể trong năng lực không gian của quốc gia này.
Tàu thám hiểm Yutu-2 trong sứ mệnh Thường Nga-4 của Trung Quốc khám phá vùng tối Mặt Trăng. (Ảnh: CNSA)
Lập bản đồ và chuẩn bị công nghệ
Nền tảng cho hành trình khám phá Mặt Trăng của Trung Quốc được đặt ra từ năm 2007 với sứ mệnh Thường Nga-1. Đây là tàu quỹ đạo đầu tiên của Trung Quốc, có nhiệm vụ lập bản đồ toàn bộ bề mặt Mặt Trăng và thu thập dữ liệu địa hình.
Theo ABC News , sứ mệnh cung cấp những hình ảnh tương đối chi tiết, giúp Trung Quốc xây dựng cơ sở dữ liệu ban đầu phục vụ các bước tiếp theo.
Đến năm 2010, Trung Quốc triển khai sứ mệnh Thường Nga-2 với khả năng chụp ảnh độ phân giải cao hơn, cho phép xác định chính xác các vị trí tiềm năng cho việc hạ cánh. Dữ liệu từ Thường Nga-2 đóng vai trò quan trọng trong việc lựa chọn khu vực hoạt động cho các nhiệm vụ tiếp theo.
Năm 2013, Trung Quốc lần đầu tiên thực hiện hạ cánh mềm thành công trên Mặt Trăng với sứ mệnh Thường Nga-3, đưa xe tự hành Yutu (Thỏ Ngọc) xuống bề mặt.
Sự kiện đưa Trung Quốc trở thành quốc gia thứ ba trên thế giới đạt được thành tựu này, sau Liên Xô và Mỹ. Thành công của Thường Nga-3 chứng minh năng lực điều khiển chính xác trong môi trường không gian, đồng thời mở đường cho các nhiệm vụ phức tạp hơn của ngành vũ trụ Trung Quốc.
Tiếp cận vùng tối
Vùng tối của Mặt Trăng thực chất không phải luôn tối mà là khu vực không bao giờ hướng về Trái đất. Điều này khiến việc liên lạc trực tiếp với tàu thăm dò trở thành thách thức lớn.
Để giải quyết vấn đề này, Trung Quốc phóng vệ tinh chuyển tiếp Queqiao (Cầu Ô Thước) vào năm 2018. Vệ tinh này đóng vai trò cầu nối, cho phép truyền tín hiệu giữa Trái dất và tàu thăm dò hoạt động ở vùng tối của Mặt Trăng. Giải pháp được xem là yếu tố then chốt giúp hiện thực hóa sứ mệnh tiếp theo, Thường Nga-4.
Vụ phóng tên lửa Trường Chinh 3B mang theo vệ tinh Chang'e-4 vào ngày 7/12/2018 tại Trung tâm Phóng Vệ tinh Tây Xương, tây nam Trung Quốc (Ảnh: CASC)
Tháng 1/2019, Thường Nga-4 hạ cánh thành công xuống miệng núi lửa Von Kármán, nằm trong lưu vực Nam Cực - Aitken, một trong những khu vực cổ xưa nhất của Mặt Trăng. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử nhân loại, một tàu vũ trụ thực hiện hạ cánh mềm xuống vùng tối của Mặt Trăng.
Sau khi hạ cánh, xe tự hành Yutu-2 được triển khai và bắt đầu hành trình khảo sát địa chất. Không giống các khu vực từng được nghiên cứu ở vùng sáng, vùng tối có địa hình phức tạp hơn và ít chịu ảnh hưởng của hoạt động núi lửa.
Các dữ liệu gửi về cho thấy lớp đất đá tại khu vực này có thể chứa vật liệu từ lớp mantle - phần sâu bên trong của Mặt Trăng. Điều này giúp giới khoa học có thêm manh mối về cấu trúc nội tại và lịch sử hình thành của thiên thể này.
Ngoài ra, Thường Nga-4 còn thực hiện thí nghiệm sinh học, trong đó hạt giống cây trồng được đưa vào môi trường kín. Một số hạt đã nảy mầm, đánh dấu lần đầu tiên con người thực hiện thử nghiệm sinh học trên bề mặt Mặt Trăng, dù điều kiện khắc nghiệt khiến chúng không thể tồn tại lâu dài.
Mở rộng nghiên cứu, thu thập mẫu vật
Sau thành công của Thường Nga-4, Trung Quốc tiếp tục đẩy mạnh chương trình thám hiểm. Năm 2020, sứ mệnh Thường Nga-5 mang về Trái đất các mẫu đất đá từ Mặt Trăng, đánh dấu lần đầu tiên sau hơn 40 năm kể từ chương trình Apollo của Mỹ.
Hình ảnh tàu đổ bộ Thường Nga-6 trên bề mặt vùng tối của Mặt trăng. (Ảnh: CNSA)
Bước tiến lớn tiếp theo diễn ra vào năm 2024 với Thường Nga-6. Sứ mệnh này không chỉ hạ cánh mà còn thu thập mẫu vật từ vùng tối của Mặt Trăng và đưa về Trái đất để phân tích.
Theo The Guardian , đây là lần đầu tiên mẫu vật từ vùng tối Mặt Trăng được đưa về, mở ra cơ hội nghiên cứu trực tiếp chưa từng có.
Các phân tích ban đầu cho thấy phần bên trong của vùng tối có nhiệt độ thấp hơn đáng kể so với vùng sáng. Theo Reuters , phát hiện này củng cố giả thuyết rằng hai bán cầu của Mặt Trăng có sự khác biệt rõ rệt về cấu trúc và lịch sử tiến hóa.
Mô đun chứa mẫu vật vùng tối của Mặt trăng đáp xuống vùng đồng cỏ Tứ Tử Vương, khu tự trị Nội Mông, Trung Quốc, ngày 25/6/2024 (Ảnh: Tân Hoa Xã)
Tham vọng đặt chân lên Mặt Trăng
Theo CGTN , tiếp nối thành công của Thường Nga-6, Trung Quốc đưa sứ mệnh Hằng Nga-7 vào chương trình nghị sự. Theo kế hoạch, con tàu sẽ được phóng lên trong năm nay để tìm kiếm nguồn tài nguyên nước trên cực Nam của Mặt Trăng.
Bà Đường Ngọc Hoa, Phó tổng thiết kế của sứ mệnh Thường Nga-7, cho biết việc tìm kiếm thành công có thể giảm đáng kể chi phí và thời gian vận chuyển nước từ Trái đất lên Mặt Trăng. Điều này sẽ có lợi cho việc thiết lập căn cứ trên Mặt Trăng và triển khai các hoạt động dài hạn, tiếp đó là khám phá sao Hỏa và thám hiểm không gian sâu.
Ông Ngô Vĩ Nhân, nhà thiết kế chính của chương trình thám hiểm Mặt Trăng của Trung Quốc, tiết lộ Thường Nga-7 chỉ là một phần trong giai đoạn thứ tư của sứ mệnh thám hiểm Mặt Trăng của Trung Quốc.
Sứ mệnh này sẽ cùng với Thường Nga-8 tạo thành mô hình cơ bản của Trạm nghiên cứu khoa học Mặt Trăng quốc tế mà theo kế hoạch sẽ hoàn thành vào trước năm 2030.
"Trước năm 2030, người Trung Quốc chắc chắn sẽ đặt chân lên Mặt Trăng, điều này không thành vấn đề" , ông Ngô khẳng định.
