“Tổng tài” phim ngắn thất nghiệp, về quê bán rau mưu sinh vì bị diễn viên AI cướp vai

Hành, khoai tây, giá đỗ, hành tây,… Hứa Bằng đạp xe ba bánh, chở rau do ông nội trồng ra chợ rồi đứng dưới nắng rao bán.

Người qua đường khó có thể nghĩ rằng chàng trai cao 1,83m, ngoại hình điển trai này lại là một diễn viên chuyên nghiệp tốt nghiệp khoa Diễn xuất, Học viện Hý kịch Trung ương Trung Quốc. Chỉ vài tháng trước, anh vẫn còn đóng đủ kiểu vai tổng tài bá đạo, thiếu gia nhà giàu trong các bộ phim ngắn.

Khi công nghệ AI ngày càng hoàn thiện, một người cùng một chiếc máy tính có thể hoàn thành một bộ phim ngắn AI chỉ trong vài ngày, với chi phí chưa đến 10% so với phim quay bằng người thật. Từ Tết Nguyên đán 2026, phim ngắn AI bùng nổ, nhanh chóng chiếm một phần lớn thị trường vốn thuộc về phim ngắn người thật đóng. Theo Hướng dẫn sáng tác phim ngắn do Hiệp hội Phát thanh Truyền hình và Nghe nhìn Trực tuyến Trung Quốc công bố, trong quý I/2026, cả nước có tổng cộng 128.000 bộ phim ngắn được phát hành, trong đó phim ngắn AI chiếm 95%.

Ngành phim ngắn người thật đóng bước vào giai đoạn khó khăn, kéo theo ảnh hưởng tới toàn bộ chuỗi sản xuất. Những người chịu tác động đầu tiên chính là các diễn viên như Hứa Bằng. Ngoài một số ít diễn viên hàng đầu, phần lớn diễn viên đều gặp khó khăn hơn nhiều trong việc nhận vai. Một số người rơi vào cảnh thất nghiệp hoặc chỉ có việc làm cầm chừng, buộc phải chuyển nghề.

"Tổng tài" Hoành Điếm mất vai vì AI, về quê bán rau

Quay lại câu chuyện của Hứa Bằng (30 tuổi), cựu diễn viên tại Hoành Điếm - phim trường được mệnh danh là lớn nhất thế giới. Từng được đào tạo bài bản tại khoa Diễn xuất, Học viện Hý kịch Trung ương Trung Quốc, anh bắt đầu tham gia các bộ phim truyền hình từ năm 2016, khi còn chưa tốt nghiệp đại học. Hứa Bằng từng góp mặt trong Nhất Niệm Quan Sơn, Ám Hà Truyện và một số tác phẩm khác. Trong số những người bạn cùng trường, có người hiện đã trở thành ngôi sao.

Thời gian đầu, Hứa Bằng không mấy chú ý đến phim ngắn vì cho rằng cách diễn trong loại hình này thường trực diện, cường điệu, khác với những gì anh được đào tạo. Đầu năm 2025, khi khó tìm được vai truyền hình phù hợp, anh trở về quê để có thời gian nhìn nhận lại bản thân cũng như con đường sự nghiệp.

Đến tháng 7/2025, được người quen giới thiệu, Hứa Bằng trở lại Hoành Điếm đóng phim ngắn. Từ vai phụ trên truyền hình, anh trở thành nam chính, thường vào vai thái tử sa cơ, công tử đào hoa, đại gia ẩn danh. Lịch quay dày, mỗi ngày chỉ ngủ 3 - 4 tiếng nhưng một bộ phim thường hoàn thành trong khoảng một tuần. Trong nửa năm, anh tham gia 6 - 7 dự án, với thu nhập thậm chí nhỉnh hơn đóng phim truyền hình.

Nhưng công việc này nhanh chóng thay đổi khi phim ngắn AI xuất hiện.

Cuối năm 2025, Hứa Bằng bắt đầu thấy các đoàn phim ở Hoành Điếm, Tây An, Trịnh Châu thử nghiệm AI. Trước Tết Nguyên đán, anh được đặt lịch đóng vai chính trong 2 phim ngắn. Sau Tết, cả hai dự án đều bị hủy khi công ty chuyển hướng sang sản xuất bằng AI.

Theo Hứa Bằng, nhiều công ty tại Hoành Điếm cũng thu hẹp phim người thật. Anh ước tính 80 - 90% diễn viên phim ngắn bị ảnh hưởng, trong đó những người từng đóng vai chính có thể phải nhận vai thứ hai, thứ ba. Những lời mời dành cho anh vẫn có nhưng thời gian quay giảm từ 7 - 8 ngày xuống 3 - 4 ngày, cát-xê theo ngày giảm, còn chi phí đi lại phải tự chi trả.

Hứa Bằng không nhận các dự án này vì cho rằng lịch quay quá gấp khó đảm bảo chất lượng và có thể ảnh hưởng đến hướng phát triển sau này. Sự thay đổi cũng lan tới các vị trí phía sau máy quay như đạo diễn, phục trang, hóa trang, âm thanh; một số công ty không thể duy trì hoạt động đã phải đóng cửa.

Dù vậy, Hứa Bằng không cho rằng AI sẽ xóa sổ phim người thật. "Tôi không nghĩ có phim ngắn AI thì phim ngắn người thật phải biến mất. Lý tưởng nhất là hai hình thức có thể kết hợp và cùng tồn tại”. Theo anh, AI có thể đảm nhận những cảnh quay tốn kém, phức tạp hoặc nguy hiểm, còn các phân đoạn cần cảm xúc và diễn xuất vẫn nên có diễn viên thật.

Trước những diễn biến này, Hứa Bằng về quê bán rau cùng ông nội. Trong khoảng 2 tháng gần đây, Hứa Bằng đến các khu chợ đêm ở trung tâm Thanh Đảo bán đồ uống lạnh để dành dụm tiền cho những kế hoạch tiếp theo. Anh thừa nhận công việc này cũng không dễ kiếm tiền như tưởng tượng.

Anh cũng đang chuẩn bị tự làm một bộ phim ngắn, trước mắt sử dụng diễn viên thật và sau đó mới cân nhắc kết hợp AI. Nếu có cơ hội, Hứa Bằng vẫn muốn trở lại phim trường: "Nếu tương lai có cơ hội, tôi vẫn muốn quay lại nghề diễn. Còn sống còn diễn, tôi tin đây là công việc có thể làm cả đời”.

Diễn viên tuyến dưới thất nghiệp phải bán bánh tráng: Giờ đóng thái giám cũng phải cao trên 1,8m

Từ Mộng Cường, 32 tuổi, từng là diễn viên tại Hoành Điếm, sinh năm 1994 ở Tứ Xuyên (Trung Quốc). Trước khi đến phim trường này vào tháng 7/2024, anh từng chạy giao đồ ăn, làm tiểu thương để kiếm sống và hoàn toàn không có nền tảng diễn xuất.

Những ngày đầu ở Hoành Điếm, Từ Mộng Cường chỉ có thể đóng quần chúng không thoại trong phim truyền hình, điện ảnh, chẳng hạn cưỡi ngựa, chèo thuyền. Phim ngắn lại mở ra nhiều cơ hội hơn. Dù chỉ đảm nhận vai nhỏ, anh vẫn có lời thoại, thậm chí có thể thay khẩu trang, kính hoặc kiểu tóc để đóng nhiều nhân vật trong cùng một bộ phim và nhận thêm cát-xê.

Một phim ngắn thường quay 5 - 6 ngày, nhanh thì 2 - 3 ngày, chậm nhất hơn 10 ngày. Thời điểm phim ngắn phát triển mạnh, Từ Mộng Cường có thể kiếm hơn 3.000 NDT (11,6 triệu đồng) sau 5 - 6 ngày làm việc.

Đến đầu năm 2026, anh đã tham gia khoảng 100 bộ phim, trong đó hơn 80 phim ngắn và hơn 10 phim truyền hình.

Tết năm 2026, thay vì về quê, Từ Mộng Cường ở lại Hoành Điếm làm mascot tại khu du lịch. Anh dự định sau Tết sẽ tiếp tục đóng phim, nhưng thị trường nhanh chóng thay đổi. Các thông báo tuyển diễn viên giảm mạnh, trong khi nhiều công ty chuyển sang sản xuất phim ngắn AI.

Trước đây, Từ Mộng Cường từng thử dùng phần mềm AI làm video nhưng chưa nghĩ công nghệ này có thể hoàn thành cả một bộ phim. Theo anh, phim người thật cần đến cần cẩu, dây treo, cascadeur và nhiều nhân sự khác, trong khi phim AI có thể chỉ cần một người cùng máy tính, mất 2 - 3 ngày để hoàn thành.

Sau Tết, Từ Mộng Cường chỉ nhận được 3 - 4 phim ngắn, đất diễn cũng ít, không đủ trang trải cuộc sống. Anh mua một chiếc xe ba bánh, bắt đầu bán bánh tráng ở Hoành Điếm, đồng thời tiếp tục theo dõi các đoàn phim để tìm việc.

Dù vậy, anh cho rằng sự xuất hiện của AI cũng đang tạo áp lực để phim người thật nâng chất lượng. Theo Từ Mộng Cường, trước đây một phim ngắn người thật thường được đầu tư khoảng 200.000 - 500.000 NDT (773 triệu - 1,9 tỷ đồng), còn hiện nay những dự án trên 1 triệu NDT (gần 3,9 tỷ đồng) xuất hiện thường xuyên hơn, thậm chí có phim đầu tư 2 - 3 triệu NDT (7,7 - 11,6 tỷ đồng).

Tiêu chuẩn tuyển diễn viên cũng tăng lên, từ ngoại hình đến chiều cao. Từ Mộng Cường từng thấy thông báo tuyển diễn viên đóng vai thái giám nhưng yêu cầu cao trên 1,8 m, trong khi anh cũng không đạt tiêu chuẩn.

"Có lẽ do sự xuất hiện của phim ngắn AI, tôi cảm thấy phim người thật hiện cũng bị buộc phải nâng chất lượng và tìm cách tạo ra những tác phẩm ăn khách” - Từ Mộng Cường nói.

Từ Mộng Cường vẫn nhận thấy những điểm AI khó thay thế. Anh cho rằng phim ngắn cần sự hài hước và khả năng truyền tải cảm xúc, trong khi AI hiện chủ yếu mô phỏng những gì con người tạo ra. Bản thân anh cũng không thích xem phim AI vì biểu cảm nhân vật còn cứng nhắc, đôi khi xuất hiện những chi tiết thiếu tự nhiên.

Không tìm được việc ở Hoành Điếm, Từ Mộng Cường chuyển đến Gia Hưng, Chiết Giang làm các công việc sản xuất quảng cáo, dựng sân khấu, phụ trách âm thanh,... Thu nhập khoảng 300 - 400 NDT/ngày (1,1 - 1,5 triệu đồng).

Ở tuổi 32, anh muốn kiếm thêm tiền để phụ giúp gia đình và giảm gánh nặng cho bố mẹ. Sau gần 2 năm theo đuổi nghề diễn, anh hiểu rằng việc tiếp tục bám trụ với sân khấu không hề dễ dàng: "Làm diễn viên là ước mơ của tôi, nhưng ước mơ không thể thay thế cuộc sống. Không thể để ước mơ nghiền nát cuộc sống”.

"Ông nội phim ngắn" khó nhận vai, về nhà trông cháu

Ông Viên Cát Y, 74 tuổi, quê Vũ Hán, Hồ Bắc, sau khi nghỉ hưu chuyển đến Trịnh Châu sống cùng con trai và tình cờ bước vào nghề diễn vi phim ngắn. Từng biểu diễn trong đoàn nghệ thuật cán bộ lão thành, ông sau đó có cơ hội tham gia quảng cáo, phim ngắn và thỉnh thoảng xuất hiện trong phim truyền hình, điện ảnh.

Những năm gần đây, Trịnh Châu trở thành một trong ba trung tâm phim ngắn lớn của Trung Quốc, cùng Tây An và Hoành Điếm, thậm chí được gọi vui là "Hoành Điếm phiên bản dọc" (Thụ Điếm). Viên Cát Y cũng bắt kịp làn sóng này, mỗi năm tham gia vài chục phim ngắn.

Các vai của ông thường là gia chủ, đạo trưởng, thần y, giáo sư,... Với diễn viên lớn tuổi, những nhân vật này không chiếm số lượng lớn nhưng khá cần thiết. Có thời điểm ông có thể quay liên tục một tuần, sau đó tranh thủ sang đoàn khác đóng khách mời. Lúc bận, ông nhận 5 - 6 bộ phim mỗi tháng, cát-xê khoảng hơn 1.000 NDT/ngày (gần 3,9 triệu đồng).

Thế nhưng sau Tết năm 2026, thị trường đảo chiều. Phim ngắn AI được sản xuất hàng loạt, trong khi các đoàn phim người thật giảm mạnh. Nếu trước đây các đoàn phim phải tranh nhau diễn viên, giờ diễn viên lại phải cạnh tranh để có việc.

Một vai diễn có thể có 10 người cùng ứng tuyển và mức cát-xê cũng giảm theo. Viên Cát Y năm nay rất ít nhận được vai, có tháng hoàn toàn không có phim. Ngay cả các phim trường chuyên làm phim ngắn ở Trịnh Châu cũng trở nên vắng vẻ, có nơi cả ngày không có đoàn phim đến quay: "Tình trạng từ các đoàn phim tranh nhau diễn viên chuyển thành diễn viên tranh nhau đoàn phim”.

Sự thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến diễn viên phim ngắn. Trước đây, những diễn viên truyền hình không có lịch quay thường tìm đến phim ngắn, nhưng giờ cơ hội ở cả hai mảng đều thu hẹp. Các vị trí phía sau máy quay như đạo diễn, phó đạo diễn, nhà sản xuất, nhân viên trường quay, ánh sáng hay điều phối diễn viên cũng chịu tác động. Không ít người phải chuyển nghề, đi giao hàng hoặc bán đồ ăn đêm để kiếm sống.

Với Viên Cát Y, việc ít đóng phim không ảnh hưởng quá lớn. Ở tuổi 74, ông đã có lương hưu, có thêm thời gian đưa đón cháu và làm những việc trước đây thường do vợ đảm nhận.

Ông cũng từng xem thử phim ngắn AI nhưng không thể xem hết 1 tập. Theo Viên Cát Y, hình ảnh có thể rõ nét nhưng nhân vật khó thể hiện vui buồn, giận dữ thông qua ánh mắt, biểu cảm hay ngôn ngữ cơ thể như diễn viên thật. Dù vậy, ông cho rằng lợi thế lớn nhất của AI là chi phí thấp và tốc độ sản xuất nhanh. Một bộ phim AI có thể chỉ tốn khoảng 10% chi phí so với phim người thật, khiến các công ty có thể sản xuất hàng loạt và chấp nhận rủi ro bằng số lượng.

Viên Cát Y cho rằng điều này cũng có thể tạo áp lực để phim người thật thay đổi: "Sự xuất hiện của phim ngắn AI có thể buộc phim người thật phải làm tốt hơn”.

Theo ông, hướng đi có thể nằm ở những tác phẩm được đầu tư kỹ hơn. Tại Trịnh Châu vẫn có một số công ty tiếp tục làm phim người thật, trong bối cảnh chi phí diễn viên, địa điểm và nhiều khoản sản xuất đã giảm. Họ cũng không cần ép lịch quay quá sát, từ đó có thêm thời gian hoàn thiện tác phẩm.

Vì sao phim ngắn là “nạn nhân” của phim AI?

Những năm gần đây, phim ngắn có người thật đóng từng nhanh chóng chiếm sự chú ý nhờ nhịp kể chuyện nhanh, mật độ cảm xúc cao và phù hợp với thói quen xem nội dung trên điện thoại. Tuy nhiên, khi công nghệ AIGC phát triển, phim ngắn AI bắt đầu được sản xuất hàng loạt với lợi thế về chi phí, tốc độ và khả năng nhân bản nội dung. Thị phần của phim người thật vì thế nhanh chóng bị thu hẹp, kéo theo sự sụt giảm về số đoàn phim, lịch làm việc của diễn viên và hàng loạt vị trí hậu trường tại các phim trường.

Tại Hoành Điếm, đến cuối tháng 5/2026 có 1.499 đoàn phim ngắn đến quay, giảm hơn 50% so với cùng kỳ năm trước. Dữ liệu ngành cũng cho thấy số phim ngắn người thật khởi quay trên toàn quốc giảm khoảng 75%. Khi dự án giảm, các diễn viên cũng rơi vào cảnh ít việc hơn, thời gian chờ giữa các dự án kéo dài. Không chỉ diễn viên, những vị trí như quay phim, ánh sáng, phục trang, hóa trang, đạo cụ và hậu cần trường quay cũng chịu sức ép khi nhiều công đoạn có thể được AI đơn giản hóa.

Sự thay đổi này đặc biệt rõ ở phim ngắn vì loại hình này vốn được xây dựng dựa trên tốc độ. Khác với phim dài, nơi khán giả dành hàng chục giờ để theo dõi nhân vật và câu chuyện, phim ngắn cần tạo cảm xúc trong thời gian rất ngắn: xung đột phải đến nhanh, cú twist phải đủ mạnh, các điểm giật gân xuất hiện dày đặc. Vì vậy, những hạn chế hiện tại của AI như biểu cảm cứng hay hình ảnh thiếu tự nhiên đôi khi vẫn có thể được bỏ qua nếu câu chuyện đủ cuốn hút.

Cơ chế phân phối cũng tạo thêm lợi thế cho AI. Phim ngắn phụ thuộc lớn vào thuật toán đề xuất trên các nền tảng video, trong khi AI lại có khả năng sản xuất hàng loạt với tốc độ cao. Khi số lượng nội dung tăng mạnh, khả năng được thuật toán phân phối cũng tăng theo. Phim dài có cơ chế tiêu thụ chủ động hơn, khi khán giả thường tìm kiếm và lựa chọn tác phẩm dựa trên tên phim, diễn viên, thể loại hoặc vị trí đề xuất trên nền tảng.

Cơ cấu khán giả cũng là một yếu tố. Trung Quốc có gần 700 triệu người dùng phim ngắn vào năm 2025, trải rộng từ các thành phố lớn đến thị trấn và khu vực nông thôn. Với một bộ phận khán giả, điều quan trọng nhất có thể là câu chuyện đủ hấp dẫn và cảm xúc đủ mạnh, thay vì những yêu cầu quá cao về diễn xuất, phục trang hay độ chân thực của bối cảnh. Điều này tạo thêm khoảng trống để nội dung AI tiếp cận người xem.

Tuy nhiên, AI không nhất thiết khiến phim người thật biến mất. Áp lực từ AI có thể buộc loại hình này chuyển trọng tâm từ sản xuất thật nhiều sang làm tốt hơn. Những dự án có kịch bản, diễn xuất và chất lượng sản xuất nổi bật sẽ có cơ hội tạo khác biệt thay vì cạnh tranh trực tiếp với AI bằng số lượng.

Trong khi đó, phim dài đang thử nghiệm một hướng khác: kết hợp người thật và AI. Tháng 6/2026, Vu Chính công bố trailer của ba tác phẩm Mỹ Nhân, Đảo Lộn Giấc Mơ và Máu Xấu, sử dụng diễn viên thật kết hợp với AI trong phục trang, bối cảnh và quá trình hòa trộn hình ảnh. Tencent Video cũng công bố kế hoạch phát hành một bộ phim dài và một phim điện ảnh được sản xuất bằng AI xuyên suốt quy trình vào tháng 4/2026.

Những thử nghiệm này cho thấy cuộc cạnh tranh có thể không đơn giản là AI thay thế con người, mà là ngành phim đang phân chia lại những công đoạn phù hợp với từng công nghệ. AI có lợi thế về tốc độ, chi phí và khả năng sản xuất quy mô lớn; diễn viên và ê-kíp người thật vẫn có thế mạnh ở biểu cảm, tương tác và những sắc thái cảm xúc khó mô phỏng. Với phim dài, AI có thể tiếp tục đóng vai trò công cụ hỗ trợ sản xuất, trong khi phim ngắn người thật cần tìm lại giá trị riêng bằng chất lượng và khả năng tạo đồng cảm.