Ngày 12/5, Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026 với chủ đề “Xây dựng niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên AI” diễn ra tại Hà Nội. Sự kiện do Liên minh Niềm tin số tổ chức phối hợp chuyên môn cùng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, Công ty Cổ phần Dịch vụ Di động Trực tuyến (MoMo) đồng tổ chức, dưới sự bảo trợ của Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Tài chính.
Đại diện khối doanh nghiệp công nghệ tài chính, ông Nguyễn Mạnh Tường, Đồng sáng lập, Đồng Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Công nghệ Tài chính MoMo chia sẻ về “Kiến tạo niềm tin số tài chính: Ứng dụng AI trong bảo vệ người dùng”.
Ông Nguyễn Mạnh Tường
Toàn bộ bài phát biểu của ông Nguyễn Mạnh Tường, Đồng sáng lập, Đồng Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Công nghệ Tài chính MoMo (Clip: Như Hoàn)
Tổng thể, bài phát biểu khẳng định AI có thể hỗ trợ tối ưu quyết định, phát hiện gian lận và nâng cao trải nghiệm tài chính số, nhưng chỉ niềm tin mới là yếu tố khiến người dùng hành động và gắn bó lâu dài. Do đó, việc ứng dụng AI cần đi kèm với các nguyên tắc minh bạch, chính xác, công bằng và kiểm soát rủi ro.
Bức tranh lừa đảo trực tuyến: Cuộc chiến bất đối xứng đang nghiêng về phía kẻ xấu
Mở đầu bài phát biểu, đại diện Momo chia sẻ một câu chuyện đời thường, được chính ông tận mắt chứng kiến và cảm thấy rất đau xót vì hậu quả mà lừa đảo trực tuyến để lại quá lớn.
Theo đó, mẹ của một người bạn ông Tường nhận được tin nhắn từ tài khoản Facebook của người bạn thân. Người này nhờ bà chuyển 20 triệu đồng để ứng viện phí khẩn cấp. Bà tin và chuyển ngay. Khi phát hiện ra mình bị lừa, bà thẫn thờ nhiều ngày, mất tập trung khi qua đường và bị xe đâm ngã. Vì đã lớn tuổi, sức khỏe của bà sau cú ngã ấy đi xuống rất nhanh.
“Thực sự câu chuyện này không phải là câu chuyện của 20 triệu. Câu chuyện này là hạnh phúc của một gia đình, là của người thân của chúng ta” - ông Nguyễn Mạnh Tường cho biết.
Doanh nhân này cũng nhấn mạnh đây không phải câu chuyện cá biệt. Năm ngoái, người Việt Nam mất 8.000 tỷ đồng vì lừa đảo trực tuyến. Nhưng con số tiền bạc chưa phải điều đáng lo nhất - 2/3 nạn nhân bị stress kéo dài, ảnh hưởng sức khỏe tâm thần về sau.
Và đáng chú ý hơn, nạn nhân không chỉ là người lớn tuổi. Ngay trên nền tảng MoMo, 50% người bị lừa là sinh viên dưới 22 tuổi: “Kẻ xấu đang tấn công không chỉ là tiền của chúng ta mà là niềm tin của chúng ta, thậm chí là niềm tin của thế hệ trẻ của chúng ta” .
Theo ông Tường, chống lừa đảo trực tuyến là cuộc chiến bất đối xứng về chi phí
Vậy tại sao lừa đảo ngày càng khó chặn? Ông chỉ ra bản chất của cuộc chiến này là bất đối xứng toàn diện, cả về tốc độ lẫn chi phí.
Về tốc độ , kẻ xấu có thể khởi động một chiến dịch tấn công quy mô lớn mà không cần kỹ thuật, không cần vốn lớn. Lừa đảo đã trở thành một ngành công nghiệp có tổ chức, có phân công, xuyên biên giới, được tối ưu bằng công nghệ, đánh thẳng vào tâm lý con người. Trong khi đó, để xử lý một vụ tấn công, phía bảo vệ mất nhiều ngày, thậm chí nhiều tháng.
Về chi phí , sự chênh lệch còn rõ ràng hơn. Kẻ tấn công chỉ tốn khoảng 20 USD/ tháng (khoảng 526 nghìn đồng) để vận hành một chiến dịch lừa đảo có thể thu về hàng trăm nghìn đô. Lừa đảo có hỗ trợ AI sinh lời gấp 4,5 lần so với cách truyền thống. Trong khi đó, phía bảo vệ - các ngân hàng, tổ chức tài chính - phải tăng đầu tư vào AI phòng chống gian lận từ 16% lên 68% chỉ trong hai năm. Chi phí tăng vọt nhưng niềm tin người dùng vẫn tiếp tục giảm, với 76% người dùng sẵn sàng rời bỏ nền tảng ngay sau khi bị lừa.
Chuyển từ ngăn chặn kẻ xấu sang đồng hành với người tốt, xây dựng Liên minh Niềm tin Số
Nhận ra rằng cách làm cũ không còn đủ hiệu quả, MoMo chọn thay đổi tư duy từ gốc rễ.
Tư duy truyền thống của ngành là phát hiện giao dịch rồi chặn. Nhưng thực tế phần lớn các vụ lừa đảo thành công không phải vì hệ thống có lỗ hổng mà vì người dùng tự tay thực hiện giao dịch trong khi đang bị dẫn dắt về mặt tâm lý. Chặn kẻ xấu là điều gần như bất khả thi khi chúng hoạt động bên ngoài nền tảng.
“Tư duy truyền thống trong ngành là gì? Là phát hiện giao dịch rồi chặn. Nghe có vẻ đúng nhưng thực tế là phần lớn các vụ lừa đảo thành công không phải vì hệ thống có vấn đề, không phải vì hệ thống không phát hiện được giao dịch, mà là vì người dùng tự tay thực hiện giao dịch đó trong khi đang bị dẫn dắt về mặt tâm lý. Vì vậy chúng tôi thực sự chuyển từ tư duy là chặn kẻ xấu - bởi vì mình cũng không chặn nổi - sang tư duy là mình đồng hành với người tốt để bảo vệ họ khỏi mắc sai lầm” - ông Tường nói.
Cụ thể, thay vì chặn tự động, MoMo tập trung vào việc phát hiện hành vi bất thường, hiểu ngữ cảnh và can thiệp đúng thời điểm - một cảnh báo thông minh, một câu hỏi đúng lúc, một khoảnh khắc dừng lại - đủ để người dùng tự nhận ra mình đang bị dẫn dắt. Bởi kẻ lừa đảo luôn cố cô lập nạn nhân, thì sự hiện diện kịp thời của nền tảng chính là điểm tựa để người dùng không bị một mình trong quyết định quan trọng đó.
Về công nghệ, ông Tường chia sẻ một góc nhìn ngược chiều với kỳ vọng thông thường: Mọi người hay nói là bây giờ kẻ gian dùng AI, mình cũng phải dùng AI. Nhưng mà tôi muốn nói thật với các anh chị là 90% nó không nằm ở một mô hình thuật toán”.
Điều thực sự tạo ra hiệu quả, theo ông Tường, là dùng tín hiệu từ thuật toán để can thiệp vào hành vi và tâm lý người dùng đúng lúc, đúng cách. Hệ thống phải là đa mô hình, nhiều tầng, nhiều điểm chạm và luôn phải có human-in-the-loop, tức là con người tham gia trong vòng lặp xử lý, kết hợp máy với người để can thiệp hiệu quả trên từng hành trình của khách hàng.
Kết quả bước đầu cho thấy hướng đi này có cơ sở: trong 1.000 người dùng nhận cảnh báo từ hệ thống, 995 người dừng lại. Mỗi ngày, 44 tỷ đồng được cảnh báo tránh nguy cơ lừa đảo, 29.000 giao dịch bất thường được gắn cờ, hơn 10.000 người dùng được cảnh báo trước khi thiệt hại xảy ra. Nhân lên 365 ngày, con số lên tới 15.000 tỷ đồng mỗi năm.
Tuy nhiên, ông thừa nhận thẳng thắn rằng chính MoMo vẫn đang bỏ lọt nhiều trường hợp. Lý do nằm ở một sự thật quan trọng: hành trình lừa đảo bắt đầu từ rất sớm, thường qua mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin hay điện thoại - trước khi nạn nhân mở ví điện tử hay ứng dụng ngân hàng.
"Khi nạn nhân chuyển tiền trên MoMo, chúng ta đang xem diễn biến ở phút thứ 89 của một bộ phim 90 phút. Thực ra chỉ còn 5 giây để chặn một giao dịch. Sau đó chưa đến 30 phút là tiền rút khỏi hệ thống, còn điều tra liên nền tảng thì mất nhiều ngày."
Vấn đề cốt lõi, theo ông, không chỉ là tốc độ mà là dữ liệu và tín hiệu đang bị chia cắt giữa các doanh nghiệp, các ngành. Mỗi bên chỉ nhìn thấy một mảnh của bức tranh, trong khi kẻ xấu tận dụng AI để tấn công xuyên suốt toàn bộ hành trình đó.
“Còn chúng ta thực ra vẫn chiến đấu khá đơn độc” là lý do MoMo, cùng với sự ủng hộ của lãnh đạo Bộ Công an, đang xây dựng một nền tảng kết nối liên ngành - không chỉ tài chính mà còn viễn thông, mạng xã hội, ứng dụng tin nhắn, thương mại điện tử, giao nhận và các nền tảng chính phủ. Mục tiêu rất cụ thể là chia sẻ tín hiệu rủi ro theo thời gian thực, cảnh báo sớm trước khi thiệt hại xảy ra và phối hợp xử lý ngay khi sự việc diễn ra.
“Ý tưởng cốt lõi rất đơn giản: một khi người dùng bất kỳ đâu lên tiếng báo cáo một hành vi lừa đảo, tín hiệu đó lập tức được khuếch đại qua toàn bộ liên minh và bảo vệ hàng triệu người dùng khác - trước khi kẻ xấu tiếp tục tấn công tiếp theo” - là mô tả ngắn gọn về nền tảng liên ngành nhằm phòng chống lừa đảo trực tuyến đang được thực hiện.
Nền tảng này ở quy mô nhỏ đã được triển khai và thành công ở MoMo, tức là từ quy mô từ chuyện khách hàng đã gửi các thông tin cảnh báo cũng như các tín hiệu báo được thu thập, xử lý và thông báo cho các khách hàng lần sau để ngăn chặn được tấn công tiếp theo. Tuy nhiên nếu chỉ mình doanh nghiệp này thực hiện thì sẽ không có sức lan tỏa vì vậy cần có sự kết nối từ tất cả các doanh nghiệp từ đa ngành để có đa tín hiệu, có đa dữ liệu.
Khép lại bài phát biểu, ông Nguyễn Mạnh Tường kết luận: “Mọi người đều thống nhất là niềm tin số không phải là một cơ quan hay một doanh nghiệp có thể xây dựng và bảo vệ. Tôi tin nó là hạ tầng quốc gia. Nó quan trọng như đường xá, như điện lưới, như hệ thống ngân hàng. Không có niềm tin số thì không có kinh tế số và rất khó để tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững…
… Tôi tin là khán phòng hôm nay, với sự hiện diện của lãnh đạo Bộ Công an, Bộ Tài chính và các doanh nghiệp, là nơi khởi đầu đúng đắn nhất cho liên minh đó. Chúng tôi kêu gọi không chỉ các doanh nghiệp tài chính, ngân hàng mà các doanh nghiệp khác - giao nhận, viễn thông, thương mại điện tử - cùng tham gia liên minh, cùng bảo vệ khách hàng của chúng ta, và cùng bảo vệ chính những người thân yêu của chúng ta. Tôi tin là không ai chiến thắng một mình, cùng nhau chúng ta mới chiến thắng được” .
(Ảnh: Lê Trung - Như Hoàn)
