Chuyên trang về an toàn thực phẩm xuất nhập khẩu exim.foodmate.net của Trung Quốc mới đây đưa tin, loài tôm hùm xuất khẩu chính của Canada là tôm hùm Bắc Mỹ (Homarus americanus), nhưng trong những năm gần đây, tôm hùm đá (Panulirus homarus) và tôm hùm xanh (Panulirus ornatus) của Việt Nam đã rất nhanh chóng trở nên phổ biến tại thị trường Trung Quốc.
Khi số liệu nhập khẩu hải sản cả năm 2025 của Trung Quốc được công bố, các chuyên gia trong ngành của Canada nhận thấy tình hình cạnh tranh gay gắt hơn so với dự đoán trước đây.
Số liệu cho thấy, vào năm 2025, Trung Quốc nhập khẩu 24.067 tấn tôm hùm từ Việt Nam, trị giá 771,2 triệu USD, tăng 121,5% về số lượng và 112,5% về giá trị so với một năm trước, vượt xa con số 10.866 tấn và 363 triệu USD của năm 2024. Như vậy, Việt Nam đã trở thành nhà cung cấp tôm hùm lớn nhất cho Trung Quốc.
Australia cũng có sự trở lại mạnh mẽ. Năm 2025, xuất khẩu tôm hùm đá Tây Australia (Panulirus cygnus) sang Trung Quốc đạt 6.950 tấn, trị giá 382,8 triệu USD, tăng mạnh 1.051% về số lượng và 1.714% về giá trị so với một năm trước, trở thành nguồn cung tôm hùm lớn thứ tư của Trung Quốc.
Ngược lại, xuất khẩu tôm hùm của Canada sang Trung Quốc vào năm 2025 đạt 15.355 tấn, trị giá 363,4 triệu USD, giảm 43% cả về số lượng và giá trị so với một năm trước. Mặc dù vẫn còn là nhà cung cấp lớn thứ hai cho Trung Quốc, thị phần của tôm hùm Canada đã giảm đáng kể.
Mỹ đứng thứ ba với 9.931 tấn và 238,3 triệu USD, tăng 18% về số lượng và hầu như không thay đổi về giá trị.
Xuất khẩu tôm hùm của Canada sang Trung Quốc vào năm 2025 đạt 15.355 tấn, trị giá 363,4 triệu USD, giảm 43% cả về số lượng và giá trị so với một năm trước. Ảnh: news.cn
Tác động của thuế quan kết hợp với cạnh tranh gia tăng
Xuất khẩu tôm hùm và cua tuyết của Canada sang Trung Quốc đã giảm đáng kể bắt đầu từ tháng 3/2025. Vào thời điểm đó, Bắc Kinh đã áp thuế 25% đối với hàng hóa của Canada để đáp trả quyết định trước đó của Ottawa về việc áp thuế 100% đối với xe điện Trung Quốc. Với mức thuế 7%, tôm hùm Canada phải chịu gánh nặng thuế tổng cộng 32%.
Sau đó hai bên đã đạt được thỏa thuận: Canada sẽ xóa bỏ thuế quan đối với xe điện, và Trung Quốc sẽ giảm thuế quan đối với hải sản xuống 15% bắt đầu từ ngày 1/3/2026, dự kiến kéo dài ít nhất đến cuối năm. Tuy nhiên, các chuyên gia trong ngành của Canada cho rằng việc điều chỉnh thuế quan có thể đã quá muộn, vì Việt Nam đã nắm bắt cơ hội để giành vị thế thống lĩnh thị trường.
Nghề nuôi tôm hùm của Việt Nam bùng nổ, chủ yếu xuất sang Trung Quốc
Trang exim.foodmate.net dẫn báo cáo của truyền thông nước ta đưa tin, năm 2024, Việt Nam có khoảng 280.500 lồng nuôi tôm hùm, sản lượng hơn 5.870 tấn, xuất khẩu đạt khoảng 430 triệu USD. Đến năm 2025, xuất khẩu tôm hùm của Việt Nam đã tăng hơn gấp đôi lên 25.437 tấn, trị giá 782,3 triệu USD, gần như toàn bộ đều xuất sang Trung Quốc.
Tôm hùm Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc không phải chịu thuế quan; và do vị trí địa lý gần gũi cùng thời gian vận chuyển ngắn, tôm hùm vẫn sống và tươi ngon.
Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) chỉ ra rằng nhu cầu tiêu dùng tôm hùm xanh của Trung Quốc đang tăng nhanh, trong khi Việt Nam có nguồn cung dồi dào. Hơn nữa, các khu vực nuôi tôm hùm lớn đã phục hồi tốt trong những năm gần đây, tạo nền tảng cho việc mở rộng sản lượng.
Ưu điểm và thách thức của Việt Nam cùng tồn tại
Các chuyên gia Canada tin rằng mặc dù tăng trưởng nhanh chóng, ngành công nghiệp nuôi tôm hùm của Việt Nam vẫn còn ở giai đoạn đầu. Hiện nay, hầu hết việc nuôi tôm hùm tại Việt Nam được thực hiện trên quy mô nhỏ, là những trang trại gia đình sử dụng lồng lưới gỗ truyền thống, với trình độ chuyên môn kỹ thuật hạn chế; giống tôm hùm phụ thuộc vào việc đánh bắt từ tự nhiên, dẫn đến tỷ lệ sống không ổn định; chi phí thức ăn cao, và tổng chi phí không thấp.
Dữ liệu cho thấy, vào tháng 12/2025, giá trung bình của tôm hùm Việt Nam là 14,91 USD/pound, trong khi giá trung bình của tôm hùm Canada là 8,49 USD/pound (bao gồm cả sản phẩm tươi sống và đông lạnh, nhưng chủ yếu là tôm hùm tươi sống), mang lại cho Canada lợi thế đáng kể về giá.
Ngoài ra, vào tháng 11/2025, Việt Nam đã trải qua trận lũ lụt lịch sử, gây thiệt hại nghiêm trọng cho khu vực nuôi tôm hùm ở phường Sông Cầu, tỉnh Đăk Lăk (trước đây là thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên), làm chết khoảng 21 triệu con tôm hùm, chiếm hơn 95% sản lượng tại địa phương. Các thương nhân Trung Quốc sau đó đã hủy hợp đồng, tạo ra sự thiếu hụt nguồn cung tạm thời trên thị trường nước này.
Các chuyên gia trong ngành chỉ ra rằng, sau khi thả giống, phải mất từ 10 đến 12 tháng để tôm hùm nuôi đạt kích thước thương phẩm 400 gram, khiến việc phục hồi nhanh chóng khó có thể xảy ra trong ngắn hạn.
Tuy nhiên, các chuyên gia Canada cũng nhận thức rõ rằng, trong nỗ lực tái thiết, ngành nuôi tôm hùm Việt Nam đang không ngừng nâng cấp trang thiết bị, sử dụng các lồng nuôi chắc chắn hơn và triển khai nhiều hơn ở ngoài khơi để giảm thiểu rủi ro do tác động của lũ lụt. Khả năng cạnh tranh của Việt Nam có thể được cải thiện hơn nữa trong tương lai.
Ngành nuôi tôm hùm Việt Nam đang không ngừng nâng cấp trang thiết bị, sử dụng các lồng nuôi chắc chắn hơn và triển khai nhiều hơn ở ngoài khơi để giảm thiểu rủi ro do tác động của lũ lụt. Ảnh: Báo Biên phòng
Canada chỉ còn một năm trong "cơ hội vàng" của mình
Kris Vascotto - giám đốc điều hành của Liên minh Thủy sản Nova Scotia (NSSA) của Canada - cho biết nước này có khoảng 12 tháng để điều chỉnh chiến lược của mình.
“Chúng tôi phải nỗ lực để đảm bảo duy trì vị thế của mình trên thị trường này [Trung Quốc]”, ông nhấn mạnh, đồng thời chỉ ra rằng cạnh tranh không chỉ xoay quanh giá cả mà còn liên quan đến hiệu quả hậu cần và hệ thống chất lượng sản phẩm.
Trong 11 tháng đầu năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu tôm hùm của Canada đạt 71.572 tấn, trị giá gần 2 tỷ USD, giảm 2,5% về số lượng và tăng nhẹ 0,4% về giá trị so với cùng kỳ năm 2024. Kim ngạch xuất khẩu hàng năm ở mức thấp kỷ lục kể từ năm 2016.
Các chuyên gia trong ngành dự đoán rằng việc giảm thuế từ ngày 1/3 sẽ nâng cao khả năng cạnh tranh của các sản phẩm Canada, nhưng sự gia tăng mạnh mẽ của tôm hùm nuôi tại Việt Nam đang trở thành một thách thức dài hạn.
Tại thị trường Trung Quốc, bối cảnh cạnh tranh đang trải qua những thay đổi sâu sắc. Thuế quan chỉ là một biến số ngắn hạn; việc mở rộng năng lực nuôi tôm hùm và cải thiện hiệu quả chuỗi cung ứng có thể quyết định hướng đi tương lai của ngành thương mại tôm hùm trong những năm tới.