Khi nhắc đến mạng lưới phòng không Nga, phần lớn sự chú ý thường tập trung vào các tổ hợp S-400 hay S-500. Tuy nhiên, phía trên những hệ thống này còn tồn tại một lớp phòng thủ đặc biệt được thiết kế cho kịch bản khắc nghiệt nhất: chiến tranh hạt nhân quy mô lớn.
Đó là A-235 Nudol, hệ thống phòng thủ chống tên lửa chiến lược đang đảm nhiệm vai trò bảo vệ Moskva và các trung tâm chỉ huy trọng yếu của Nga, trước nguy cơ bị tấn công bằng tên lửa đạn đạo xuyên lục địa (ICBM), vũ khí siêu vượt âm và thậm chí cả các mục tiêu trong không gian.
Các thành phần của hệ thống phòng thủ tên lửa A-235 của Nga. Ảnh Military Watch
Lá chắn dành cho ngày tận thế
Khác với các tổ hợp phòng không thông thường được triển khai trên diện rộng để bảo vệ lực lượng và cơ sở hạ tầng quân sự, A-235 được phát triển với mục tiêu rất cụ thể: bảo đảm khả năng tồn tại của bộ máy lãnh đạo và hệ thống chỉ huy hạt nhân Nga trong trường hợp xảy ra đòn tấn công chiến lược.
Hệ thống này được phát triển trên nền tảng của mạng lưới A-135 thời Liên Xô và chính thức thay thế dần các thành phần cũ từ cuối thập niên 2010.
Theo các nguồn quân sự Nga, A-235 bắt đầu trực chiến từ năm 2019 sau hàng loạt cuộc thử nghiệm thành công. Đây hiện được xem là tầng phòng thủ cao nhất trong mạng lưới phòng không - phòng thủ tên lửa nhiều lớp của Nga.
Tầm đánh chặn được cho là lớn nhất thế giới
Do phần lớn thông số kỹ thuật vẫn được giữ bí mật, nhiều đánh giá về A-235 chủ yếu dựa trên dữ liệu thử nghiệm và phân tích của giới chuyên gia quốc tế.
Một số nguồn cho rằng hệ thống có thể đánh chặn mục tiêu ở khoảng cách trên 1.000 km đối với một số quỹ đạo tên lửa đạn đạo nhất định. Nếu con số này chính xác, A-235 sẽ sở hữu vùng tác chiến lớn nhất trong số các hệ thống phòng thủ tên lửa đang hoạt động trên thế giới.
Để so sánh, tổ hợp S-500 Prometey được Nga công bố có tầm bắn tối đa khoảng 600 km, trong khi hệ thống THAAD của Mỹ có khả năng đánh chặn mục tiêu ở khoảng cách khoảng 200 km.
Điểm khác biệt của A-235 nằm ở việc nó được tối ưu hóa để tiêu diệt các mục tiêu bay với tốc độ cực lớn, bên ngoài bầu khí quyển hoặc trong giai đoạn cuối của quỹ đạo bay.
Đánh chặn trong không gian
A-235 không hoạt động độc lập mà được kết nối với mạng lưới cảnh báo sớm gồm vệ tinh quân sự và các radar tầm xa như Voronezh. Ngay khi phát hiện vụ phóng tên lửa đạn đạo, hệ thống sẽ tính toán quỹ đạo, xác định điểm rơi dự kiến và phóng tên lửa đánh chặn lên đường va chạm với mục tiêu.
Một trong những thách thức lớn nhất của phòng thủ tên lửa là phân biệt đầu đạn thật với các mục tiêu giả hoặc mảnh vỡ được triển khai để đánh lừa radar. Theo các nguồn Nga, A-235 có khả năng theo dõi đồng thời hàng trăm mục tiêu khác nhau, từ đó lựa chọn đối tượng nguy hiểm nhất để tiêu diệt.
Khác với A-135 trước đây từng sử dụng tên lửa đánh chặn mang đầu đạn hạt nhân, A-235 được cho là áp dụng nguyên lý tiêu diệt động năng tốc độ cao, tức dùng chính năng lượng va chạm để phá hủy mục tiêu. Điều này giúp giảm đáng kể nguy cơ gây ô nhiễm phóng xạ trên lãnh thổ Nga trong trường hợp đánh chặn thành công.
Phóng từ hệ thống phòng thủ tên lửa A-235 của Nga. Ảnh Military Watch
Một điểm đáng chú ý khác là A-235 được cho là có khả năng chống vệ tinh. Các cuộc thử nghiệm trước đây của Nga cho thấy tên lửa đánh chặn thuộc chương trình Nudol có thể hoạt động ngoài khí quyển, nơi các cánh lái khí động học truyền thống không còn hiệu quả.
Điều này đồng nghĩa hệ thống không chỉ có nhiệm vụ phòng thủ mà còn có thể đóng vai trò trong tác chiến không gian nếu xảy ra xung đột quy mô lớn.
Trong bối cảnh quân đội hiện đại ngày càng phụ thuộc vào vệ tinh cho liên lạc, dẫn đường và trinh sát, khả năng chống vệ tinh được xem là một thành phần quan trọng của chiến tranh thế hệ mới.
Vì sao chỉ bảo vệ Moskva?
Không giống các hệ thống S-300, S-400 hay S-500 được triển khai trên phạm vi rộng, A-235 chủ yếu tập trung quanh Moskva.
Lý do là chi phí xây dựng và vận hành một mạng lưới phòng thủ chiến lược như vậy cực kỳ lớn. Ngay cả Liên Xô trước đây cũng chỉ đủ khả năng triển khai hệ thống chống tên lửa xung quanh thủ đô.
Học thuyết quân sự Nga từ lâu coi việc duy trì khả năng chỉ huy và kiểm soát lực lượng hạt nhân là ưu tiên sống còn. Nếu trung tâm điều hành quốc gia vẫn tồn tại sau đòn tấn công đầu tiên, khả năng đáp trả hạt nhân sẽ được bảo đảm.
Đó chính là lý do Moskva trở thành khu vực được bảo vệ nghiêm ngặt nhất trong toàn bộ không phận Nga.
Sự xuất hiện của A-235 diễn ra trong bối cảnh các cường quốc hạt nhân đang bước vào vòng cạnh tranh mới về phòng thủ tên lửa chiến lược.
Mỹ đang thúc đẩy chương trình Golden Dome nhằm xây dựng mạng lưới phòng thủ nhiều tầng chống tên lửa đạn đạo và vũ khí siêu vượt âm. Trung Quốc cũng đã giới thiệu hệ thống HQ-29 với vai trò tương tự.
Trong khi đó, Nga tiếp tục phát triển các dự án như S-500, S-550 cùng các thế hệ radar và vệ tinh cảnh báo sớm mới nhằm mở rộng năng lực đánh chặn.
Dù nhiều thông tin về A-235 vẫn được giữ bí mật, hệ thống này hiện được xem là thành phần quan trọng nhất trong lá chắn chiến lược của Nga. Trong kịch bản xung đột hạt nhân - điều mà mọi quốc gia đều muốn tránh, A-235 chính là tuyến phòng thủ cuối cùng bảo vệ trung tâm quyền lực của Moskva.
Thêm SOHA trên Google
