Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Cách câu giờ
Theo RT, thế giới đang rơi vào tình trạng chờ đợi trước điều mà ngày càng có vẻ như là vòng đối đầu thứ hai giữa Mỹ và Iran.
Các cuộc đàm phán ở Pakistan hồi tháng 4 đã không ngăn chặn được xung đột – chúng chỉ nhấn mạnh tính tất yếu của nó.
Chính Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây đã tuyên bố rằng ông đã lên kế hoạch tấn công Iran vào ngày 19/5 nhưng đã rút lui theo yêu cầu của các quốc gia quân chủ vùng Vịnh.
Các báo cáo cho thấy đề xuất của Iran yêu cầu Mỹ bồi thường đồng thời nhấn mạnh chủ quyền của Iran đối với eo biển Hormuz, hay nói chính xác hơn là yêu cầu Mỹ công nhận sự thống trị của Iran đối với eo biển này.
Đối với Mỹ, những điều khoản như vậy thực chất là không thể chấp nhận được, bởi vì việc chấp nhận chúng sẽ không giống như sự đầu hàng mà ông Trump dường như mong đợi từ Iran, mà giống như một sự rút lui chiến lược của Mỹ tại một trong những hành lang năng lượng quan trọng nhất thế giới.
Khi một bên đưa ra những yêu cầu mà bên kia không bao giờ có thể chấp nhận được, quá trình đó không còn là ngoại giao thực sự nữa. Nó trở thành một cách để câu giờ trong khi chuẩn bị cho đòn tấn công tiếp theo.
Dường như Iran đang sử dụng khoảng thời gian tạm lắng này không phải để chuẩn bị một thỏa thuận hòa bình toàn diện, mà để khôi phục sự phối hợp nội bộ, đánh giá thiệt hại, tập hợp lại lực lượng và chuẩn bị cho một vòng đối đầu khác.
Trong khi đó, Mỹ đang duy trì kênh ngoại giao để tiếp tục đưa ra tối hậu thư, đồng thời vẫn giữ phương án quân sự nếu các cuộc đàm phán cuối cùng thất bại.
Đổ lỗi cho Iran
Trong cuộc xung đột này, eo biển Hormuz từ lâu đã không còn chỉ là một tuyến đường vận chuyển hẹp trên bản đồ. Đối với Iran, đây là đòn bẩy mạnh nhất của họ.
Việc đóng cửa hoàn toàn eo biển sẽ ảnh hưởng đến tất cả các bên. Trong khi đó, đối với Mỹ, tự do hàng hải qua eo biển Hormuz về cơ bản là vấn đề ai sẽ đặt ra luật chơi ở Trung Đông.
Đó chính là lý do tại sao lập trường của cả hai bên về cơ bản là không tương thích. Mỹ yêu cầu mở cửa hoàn toàn eo biển và loại bỏ uranium làm giàu cao khỏi Iran.
Trên thực tế, đây không phải là các điều khoản đàm phán mà là các điều khoản đầu hàng được ngụy trang bằng ngôn ngữ ngoại giao.
Chấp nhận chúng sẽ đòi hỏi Iran phải công khai thừa nhận thất bại đồng thời tự nguyện từ bỏ hai công cụ đòn bẩy chính của mình. Không một lãnh đạo Iran nào có thể thực tế đồng ý với điều đó.
Trong khi đó, dường như ông Trump không hướng các cuộc đàm phán đến một thỏa hiệp bền vững. Thay vào đó, ông dường như đang đặt nền tảng chính trị và ngoại giao cho một vòng chiến tranh khác.
Về mặt hình thức, cả ông Trump và Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đều tiếp tục nói về các cuộc đàm phán và khả năng đạt được một thỏa thuận mới trong tương lai gần. Nhưng nội dung các yêu cầu của Mỹ cho thấy điều ngược lại:
Mỹ không đưa ra cho Iran một thỏa thuận bình đẳng, mà là một khuôn khổ đầu hàng - hoàn toàn nhận thức được rằng giới lãnh đạo Iran sẽ khó chấp nhận điều đó mà không gây ra những hậu quả chính trị nghiêm trọng trong nước.
Đó là logic then chốt thúc đẩy tình hình hiện tại: Những yêu cầu bất khả thi không chỉ có thể được sử dụng như chiến thuật gây áp lực, mà còn là một cách để phủ đầu đổ lỗi cho Iran về những thất bại trong đàm phán.
Cái cớ để tấn công
Điều đáng chú ý không kém là ngôn từ mơ hồ xung quanh yêu cầu chấm dứt xung đột trên nhiều mặt trận, bao gồm cả Lebanon:
không có cơ chế thực thi cụ thể, không có đảm bảo an ninh vững chắc và không có sự hiểu biết rõ ràng về việc ai sẽ chịu trách nhiệm giảm leo thang hoặc cách thức thực hiện điều đó.
Theo Reuters, ngược lại, Iran đã cố gắng liên kết bất kỳ thỏa thuận nào với việc ngừng hoàn toàn các hành động thù địch trên tất cả các mặt trận, việc rút quân Mỹ khỏi các khu vực gần Iran và bồi thường thiệt hại.
Kết quả là, Iran thực chất đã được thông báo rằng các điều kiện của họ không được coi là cơ sở hợp lệ để thương lượng. Trong hình thức này, quá trình đàm phán ngày càng giống một nỗ lực áp đặt mô hình giải quyết có lợi cho Mỹ hơn là một nỗ lực tìm kiếm điểm chung.
Đối với Iran, khuôn khổ như vậy là không thể chấp nhận được không chỉ về mặt thực tiễn mà còn cả về mặt biểu tượng: Nó sẽ đồng nghĩa với việc hạn chế năng lực hạt nhân của nước này, việc tiếp tục áp đặt một phần lệnh trừng phạt và từ bỏ các yêu cầu bồi thường mà không nhận được những nhượng bộ tương xứng.
Đó chính xác là lý do tại sao hành động của ông Trump có thể được xem là sự chuẩn bị cho một cuộc chiến tranh khác.
Đầu tiên, Mỹ tạo ra ấn tượng rằng họ đã đề nghị Iran một "lối thoát hợp lý" thông qua ngoại giao. Sau đó, khi Iran từ chối như dự đoán, Mỹ có thể lập luận rằng chính Iran đã phá hoại tiến trình ngoại giao.
Tại thời điểm đó, Nhà Trắng có được sự biện minh chính trị để nối lại các cuộc tấn công. Chiến lược này cho phép Tổng thống Trump thể hiện luận điệu hòa giải đồng thời vẫn giữ được khả năng leo thang quân sự.
Theo logic này, khả năng xảy ra một vòng đối đầu khác vẫn rất cao. Giai đoạn đầu của cuộc xung đột không giải quyết được bất kỳ vấn đề cốt lõi nào.
Ngược lại, cả hai bên đều bước ra khỏi giai đoạn đầu với niềm tin rằng nhượng bộ sẽ bị hiểu là điểm yếu. Và trong những tình huống như vậy, đàm phán hiếm khi trở thành con đường dẫn đến hòa bình.
Kết luận chính là thời điểm hiện tại không phải là một lệnh ngừng bắn ổn định, mà là một sự tạm dừng chiến lược. Cả Iran và Mỹ đều đang nghĩ đến giai đoạn đối đầu tiếp theo.
Iran đang thổi phồng các yêu cầu của mình để tránh bị coi là thất bại và để câu giờ. Mỹ đang phát tín hiệu sẵn sàng đàm phán, trong khi vẫn không thể chấp nhận các điều khoản làm suy yếu vị thế khu vực của mình.
Đó là lý do tại sao cảm giác ngày càng tăng về một vòng chiến tranh thứ hai sắp xảy ra không bắt nguồn từ những phát ngôn riêng lẻ của ông Trump hay các nhân vật lớn của Iran, mà từ chính cấu trúc của cuộc xung đột.
