Ông Dmitry Savitsky, Phó Tổng Giám đốc Almaz-Antey – nhà sản xuất hệ thống phòng không hàng đầu của Nga, mới đây tuyên bố rằng Lực lượng Hàng không Vũ trụ Nga hiện vẫn duy trì vị thế dẫn đầu toàn cầu trong việc tích hợp các hệ thống phòng không với kiểm soát bay.
“Theo thuật ngữ của ICAO (Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế) và EUROCONTROL (Tổ chức An toàn Không lưu Châu Âu), những nhiệm vụ này được gọi là ‘phối hợp quản lý không lưu dân dụng - quân sự’. Tôi tin rằng chúng ta chắc chắn là quốc gia dẫn đầu thế giới trong khía cạnh kiểm soát không lưu này — xét trên cả phương diện kỹ thuật lẫn công nghệ,” ông Savitsky khẳng định.
Lãnh đạo Almaz-Antey cho biết thêm rằng các quy trình và kỹ thuật mới đã được phát triển gần đây nhằm nâng cao hiệu quả tương tác giữa các trung tâm kiểm soát không lưu và các cơ quan phòng không. Sự an toàn của các chuyến bay dân dụng cũng như độ tin cậy của việc kiểm soát không phận phụ thuộc mật thiết vào hiệu quả của sự tương tác này. Ông nhấn mạnh: “Tôi tin rằng đây là một kinh nghiệm vô giá.”
Chiến lược đầu tư tập trung vào hệ thống mặt đất
Trong ba thập kỷ qua, Quân đội Nga đã duy trì sự phụ thuộc lớn và đầu tư mạnh mẽ một cách “không cân xứng” vào các hệ thống phòng không mặt đất. Cụ thể, Bộ Quốc phòng Nga đã chi tiền cho việc mua sắm riêng hệ thống tên lửa đất đối không tầm xa S-400 nhiều gấp đôi so với tổng ngân sách dành cho tất cả các loại máy bay chiến đấu cộng lại.
Với chi phí duy trì trong suốt vòng đời rất thấp nhưng lại sở hữu tiềm năng chiến đấu cao, các hệ thống này trở nên cực kỳ hấp dẫn trong việc đối đầu bất đối xứng với sức mạnh không quân của NATO, nhất là trong bối cảnh ngân sách quốc phòng và nền tảng công nghiệp Nga thời kỳ hậu Xô viết còn nhiều hạn chế.
Sự suy thoái đáng kể của ngành công nghiệp hàng không chiến đấu Nga cùng việc chấm dứt chương trình tiêm kích thế hệ thứ năm MiG 1.42 – điều đã khiến hạm đội tiêm kích Nga tụt hậu so với Mỹ và sau này là Trung Quốc – được đánh giá là yếu tố then chốt củng cố sự đồng thuận trong Bộ Quốc phòng về việc tập trung đầu tư vào các hệ thống phòng không mặt đất.
Ngăn chặn hỏa lực đồng minh và đối phó tiêm kích thế hệ 5
Việc tích hợp phòng không với kiểm soát hàng không là yếu tố sống còn để ngăn chặn các sự cố bắn nhầm đồng minh. Một ví dụ điển hình từng được ghi nhận trong cuộc xung đột Mỹ - Iran, khi một chiếc tiêm kích F-18 của Kuwait được báo cáo là đã bắn hạ ba chiếc F-15E của Không quân Mỹ trong sự hỗn loạn sau các cuộc không kích thâm nhập của Iran vào Kuwait.
Mặc dù các nguồn tin phương Tây đã báo cáo về một số sự cố bắn nhầm trong cuộc xung đột Nga - Ukraine, nhưng nếu xét trên cường độ và thời gian kéo dài của cuộc xung đột, cũng như quy mô sử dụng dày đặc các hệ thống phòng không mặt đất và máy bay chiến đấu, thì những sự cố như vậy vẫn được coi là rất hiếm hoi.
Sự phối hợp chặt chẽ giữa hệ thống mặt đất và máy bay chiến đấu được xem là giải pháp then chốt để bù đắp cho những bất lợi mà hạm đội tiêm kích (vốn chủ yếu là thế hệ thứ tư) của Nga phải đối mặt khi đối đầu với lực lượng NATO — đơn vị đang ngày càng phụ thuộc vào dòng tiêm kích thế hệ thứ năm F-35 tiên tiến hơn.
Sự hiệp đồng giữa các hệ thống mặt đất như S-400 và các máy bay chiến đấu trang bị radar lớn đóng vai trò là nền tảng cảm biến trên không được đánh giá là một phương thức tiềm năng và hiệu quả để khắc chế các khí tài hàng không thế hệ thứ năm của đối phương.
