Loạt đồng minh của Israel và Mỹ công nhận Nhà nước Palestine
Bất chấp sự vận động phản đối mạnh mẽ của Israel và Mỹ, vừa qua nhiều nước vẫn quyết định công nhận nhà nước Palestine. Trong số các nước này có nhiều nước là thành viên của Tổ chức hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), Liên minh châu Âu (EU), đồng minh của Mỹ và Israel như Anh, Pháp, Canada, Bồ Đào Nha, Bỉ, Australia, Malta, Bỉ, Luxembourg, Monaco, Malta, San Marino và Andorra, đưa tổng số các nước công nhận Nhà nước Palestine lên 160/193 nước thành viên LHQ.
Đặc biệt Vương quốc Anh là một trong những nước ủng hộ Israel mạnh mẽ nhất. Năm 1917, Anh đưa ra tuyên bố Balfour đưa người Do Thái trên khắp thế giới về thành lập quê hương của họ tại Palestine, thì nay sau 108 năm đã ủng hộ việc thành lập Nhà nước Palestine. Nhiều nước khác cũng tuyên bố sẽ làm theo.
Nguyên nhân chính thúc đẩy các nước này quyết định công nhận nhà nước Palestine vào thời điểm này là cuộc chiến của Israel tại Gaza sắp bước sang năm thứ 3 vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Cuộc chiến này đã gây ra sự tàn phá khủng khiếp và thảm hoạ nhân đạo chưa từng có đối với người dân Palestine.
Đến nay đã có hơn 65.000 người Palestine bị chết và hơn 170.000 người khác bị thương, phần lớn là trẻ em, phụ nữ và người già. Gaza đang đứng trước nạn đói. Thành phố hầu như bị phá huỷ hoàn toàn. Trong khi đó, Israel vẫn quyết tâm mở một cuộc tấn công trên bộ nhằm đánh chiếm thành phố Gaza và trục xuất người Palestine ra khỏi trong phố.
Chính quyền cực hữu của Thủ tướng Netanyahu đã thông qua kế hoạch xây dựng thêm các khu định của mới ở Đông Jerusalem là vùng đất Palestine bị chiếm đóng, đồng thời tuyên bố sẽ sáp nhập Bờ Tây và bác bỏ việc thành lập Nhà nước Palestine.
Việc các nước trên công nhận Nhà nước Palestine vào thời điểm này là đề thể hiện tình đoàn kết với Palestine, gây sức ép buộc Israel phải chấm dứt cuộc chiến tại Gaza và chấp nhận một giải pháp hai nhà nước cho cuộc xung đột Israel - Palestine, đồng thời gửi đi một thông điệp mạnh mẽ về sự cần thiết phải thừa nhận quyền tự quyết của nhân dân Palestine, khẳng định hòa bình ở Trung Đông, cuộc xung đột Israel - Palestine chỉ có thể giải quyết được trên cơ sở giải pháp hai nhà nước, thành lập một nhà nước Palestine chung sống bên cạnh nhà nước Israel.
Việc các nước chọn dịp Đại hội đồng LHQ thông qua Tuyên bố New York ủng hộ giải pháp hai nhà nước đối với hòa bình Trung Đông và có phiên đặc biệt thảo luận về Palestine để tuyên bố công nhận Nhà nước Palestine đã gây tiếng vang và ảnh hưởng trên trường quốc tế.
Tác động của việc công nhận Nhà nước Palestine
Việc một loạt nước công nhận nhà nước Palestine là bước ngoặt tạo động lực mới cho giải pháp hai nhà nước nhằm giải quyết cuộc xung đột giữa Israel - Palestine. Quyết định này trước mắt làm gia tăng áp lực buộc Israel phải chấm dứt cuộc chiến ở Dải Gaza, đồng thời Israel và Mỹ dù muốn hay không cũng phải xem xét lại chính sách của mình đối với cuộc xung đột Israel- Palestine.
Sự công nhận quốc tế đối với nhà nước Palestine sẽ góp phần nâng cao vị thế của Palestine trên trường quốc tế, thiết lập quan hệ ngoại giao trực tiếp giữa chính quyền Palestine và các quốc gia công nhận.
Trước đây, Đại hội đồng LHQ đã thông qua nghị quyết trao quy chế Nhà nước quan sát viên tại LHQ và công nhận Nhà nước Palestine bên trong đường biên giới năm 1967 và thông qua nghị quyết công nhận nhà nước Palestine đủ tư cách trở thành thành viên chính thức của LHQ. Mới đây nhất, ngày 13/9 LHQ đã bỏ phiếu thông qua nghị quyết ủng hộ giải pháp hai nhà nước.
Việc các nước phương Tây công nhận Nhà nước Palestine sẽ thúc đẩy LHQ có các bước tiếp theo đề Palestine có thể trở thành thành viên đầy đủ của tổ chức này và Palestine sẽ có vị thế tốt hơn trong các cuộc đàm phán tương lai bởi vì đàm phán giữa quốc gia với quốc gia hoàn toàn khác đàm phán giữa một quốc gia với một thực thể chưa được công nhận.
Mặt khác, sau khi công nhận Nhà nước Palestine, các nước sẽ phải xem xét lại toàn bộ quan hệ song phương về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội... với Israel. Các nước này đang xem xét khả năng áp đặt một số lệnh cấm vận đối với Israel, trong đó có có việc ngừng cung cấp vũ khí cho Tel Aviv.
Thách thức trong việc thực hiện giải pháp hai nhà nước
Việc các nước công nhận Nhà nước Palestine sẽ có tác động tích cực đến sự nghiệp đấu tranh của người Palestine, nhưng con đường tiến tới thành lập một nhà nước Palestine đầy đủ còn gặp rất nhiều trở ngại.
Tổng thống Israel Yitzhak Herzog, Thủ tướng Netanyahu đã chỉ trích mạnh mẽ các nước công nhận nhà nước Palestine, coi quyết định này không đóng góp cho hòa bình, mà còn "sẽ gây bất ổn thêm cho khu vực và làm suy yếu cơ hội đạt được một giải pháp hòa bình trong tương lai". Ông tuyên bố sẽ không cho phép xuất hiện một nhà nước Palestine và cam kết sẽ đấu tranh tại Liên Hợp Quốc và trên tất cả các diễn đàn khác chống lại việc thành lập một nhà nước Palestine.
Ông nói: "Sẽ không có nhà nước Palestine. Sẽ không có nhà nước Palestine nào ở Bờ Tây sông Jordan và việc xây dựng các khu định cư của Israel ở Bờ Tây sẽ tăng gấp đôi". Trong khi đó, Israel vẫn tiếp tục chiến dịch quân sự nhằm chiếm Gaza, chính phủ cực hữu của thủ tướng Netanyahu đòi sáp nhập toàn bộ Bờ Tây, xóa bỏ vấn đề Palestine.
Mỹ vẫn là trở ngại chính đối với việc thực hiện giải pháp hai nhà nước cho cuộc xung đột Israel - Palestine, ủng hộ tuyệt đối chính sách của Israel. Chính quyền nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra "Thỏa thuận thế kỷ" nhằm xóa bỏ vấn đề Palestine thì nay vẫn tiếp tục chính sách này. Mặt khác, là thành viên thường trực Hội đồng Bảo an, bất cứ một nghị quyết nào của Liên Hợp Quốc bất lợi cho Israel, Mỹ đều dùng quyền phủ quyết để bác bỏ.
Mặt khác, nội bộ Palestine thiếu đoàn kết, đến nay vẫn có hai chính quyền riêng biệt, một của Fatah ở Bờ Tây và một của Hamas ở Gaza. Tình trạng này kéo dài đã gần 20 năm vẫn chưa giải quyết được. Sự chia rẽ này khiến việc thành lập một chính phủ Palestine thống nhất trở nên hết sức khó khăn.
Việc công nhận mang tính biểu tượng thôi là không đủ, phải đi kèm với các biện pháp thiết thực để buộc Israel phải chấm dứt chính sách thù địch đối với người Palestine, chấp nhận giải pháp hai nhà nước.
Giải pháp hai nhà nước: Cơ sở pháp lý và giải pháp duy nhất
Giải pháp hai nhà nước được hình thành từ năm 1947. Ngày 29/11/1947, thương cảm với số phận của người Do Thái bị tàn sát và không có tổ quốc, sau khi kết thúc quyền uỷ trị của Anh, Đại hội đồng LHQ đã thông qua nghị quyết 181 chia vùng đất Palestine lịch sử thành hai quốc gia Ả Rập và Do Thái.
Theo nghị quyết, khoảng 55% lãnh thổ của Palestine được phân cho nhà nước Do Thái và 42% cho nhà nước Ả Rập, Jerusalem là thánh địa của ba tôn giáo lớn: Hồi giáo, Do Thái giáo và Thiên chúa giáo được đặt dưới sự quản lý của LHQ. Vào thời điểm đó, người Palestine chiếm đại đa số và sở hữu 94% diện tích của vùng đất Palestine lịch sử. Đây là cơ sở pháp lý vững chắc nhất cho giải pháp hai nhà nước và việc thành lập Nhà nước Palestine độc lập.
Tuy nhiên, trong các cuộc chiến tranh, đặc biệt là cuộc chiến tranh năm 1967, Israel đã chiếm toàn bộ lãnh thổ dành cho Nhà nước Palestine gồm Bờ Tây, dải Gaza và Đông Jerusalem.
Ngày 15/11/1988, Nhà nước Palestine tuyên bố thành lập bao gồm Bờ Tây và Dải Gaza và ngay sau đó đã được hơn 80 nước công nhận.
Ngày 13/9/1993, Israel đã ký Hiệp định hoà bình Oslo với Tổ chức Giải phóng Palestine (PLO), công nhận quyền của người Palestine được thành lập một nhà nước độc lập sống bên cạnh nhà nước Do Thái. Theo Hiệp định này, năm 1994, Chính quyền Dân tộc Palestine (PNA), thực tế là một chính phủ toàn diện đã được thành lập với Thủ đô tạm thời ở Ramallah.
Ngày 29/11/2012, Đại hội đồng LHQ đã thông qua nghị quyết 67/191, trao quy chế "nhà nước quan sát viên" cho Palestine tại LHQ và công nhận Nhà nước Palestine bên trong đường biên giới năm 1967.
Ngày 10/5/2024, tại cuộc họp khẩn cấp đặc biệt bàn về tình hình Gaza và tư cách thành viên của Palestine, Đại hội đồng LHQ đã thảo luận và bỏ phiếu thông qua nghị quyết với đa số áp đảo công nhận "nhà nước Palestine đủ tư cách trở thành thành viên chính thức của LHQ".
Nhiều nước vừa qua công nhận nhà nước Palestine có thể coi là một bước ngoặt trên con đường thành lập nhà nước Palestine bởi vì đây là lần đầu tiên nhiều nước phương Tây, gồm các đồng minh của Mỹ và Israel, đã công nhận nhà nước Palestine.
Đến nay, như vậy đã có 163 nước công nhận nhà nước Palestine, chiếm hơn 80% các thành viên của LHQ. Chính vì lẽ đó, việc thành lập nhà nước Palestine bên cạnh nhà nước Israel là giải pháp duy nhất cho cuộc xung đột.
\
