Thêm SOHA trên Google
Từ ngày 15/11/2026, Thông tư số 53/2026/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) về an toàn, quản lý rủi ro và điều kiện triển khai hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) trong ngành Ngân hàng sẽ chính thức có hiệu lực.
Thông tư áp dụng đối với tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán, công ty thông tin tín dụng, tổ chức cung ứng dịch vụ tiền di động và một số đơn vị khác trong ngành Ngân hàng.
Phân loại hệ thống AI theo mức độ rủi ro
Một trong những nội dung được quy định cụ thể là việc phân loại hệ thống AI theo mức độ rủi ro. Các hệ thống có khả năng tự động thực hiện giao dịch thanh toán hoặc tự động đề xuất quyết định cấp tín dụng có thể thuộc nhóm rủi ro cao.
Theo quy định mới, hệ thống AI tự động thực hiện giao dịch thanh toán được xác định là hệ thống rủi ro cao nếu thực hiện giao dịch của khách hàng cá nhân có giá trị trên 10 triệu đồng/giao dịch hoặc tổng giá trị giao dịch trong ngày của một khách hàng trên 20 triệu đồng.
Với khách hàng tổ chức, các ngưỡng tương ứng là trên 50 triệu đồng/giao dịch hoặc trên 100 triệu đồng/ngày. Hệ thống AI tự động đề xuất quyết định cấp tín dụng cũng được xếp vào nhóm rủi ro cao nếu khoản cấp tín dụng có giá trị từ 50 triệu đồng trở lên.
Thông tư cũng quy định, để AI tự động thực hiện giao dịch thanh toán, ngân hàng và khách hàng phải có thỏa thuận trước.
Thỏa thuận phải xác định rõ phạm vi giao dịch được tự động thực hiện, hạn mức đối với từng giao dịch và tổng hạn mức trong ngày, thời hạn hiệu lực, điều kiện áp dụng, quyền của khách hàng trong việc chấm dứt thỏa thuận và trách nhiệm của đơn vị cung ứng dịch vụ khi nhận được yêu cầu chấm dứt.
Quy mô giao dịch mà AI có thể tự động thực hiện cũng được giới hạn. Tổng giá trị giao dịch trong một ngày không được vượt hạn mức nội bộ của tổ chức cung ứng dịch vụ và không quá 100 triệu đồng đối với khách hàng cá nhân, 500 triệu đồng đối với khách hàng tổ chức.
Đồng thời, khách hàng phải được cung cấp công cụ để chủ động tạm dừng hoặc hủy quyền cho AI tự động thực hiện giao dịch thanh toán.
AI không thay thế trách nhiệm của con người
Theo Thông tư, tổ chức cung ứng dịch vụ vẫn phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và khách hàng đối với các quyết định do AI đưa ra hoặc hỗ trợ đưa ra. Việc sử dụng hệ thống AI của bên thứ ba hay đặc tính tự chủ của hệ thống cũng không phải là căn cứ để tổ chức loại trừ hoặc giảm trách nhiệm quản lý và trách nhiệm pháp lý.
Bộ phận giám sát AI phải có đủ quyền hạn và năng lực để ghi đè, điều chỉnh hoặc tạm dừng quyết định của hệ thống, đồng thời có khả năng kích hoạt cơ chế ngắt khẩn cấp khi cần thiết.
Mọi hoạt động can thiệp vào quyết định của AI phải được ghi nhận, bao gồm nội dung, thời gian, người thực hiện và lý do can thiệp.
Bảo vệ quyền lợi khách hàng khi tương tác với AI
Thông tư cũng đưa ra các yêu cầu mới về minh bạch và bảo vệ quyền lợi khách hàng khi tương tác với AI.
Nếu AI thay thế con người trong giao tiếp trực tiếp, khách hàng phải được thông báo ngay từ khi bắt đầu phiên làm việc hoặc hội thoại rằng họ đang tương tác với một hệ thống AI.
Các đơn vị cung ứng dịch vụ phải có bộ phận và quy trình tiếp nhận, xử lý khiếu nại liên quan đến việc sử dụng AI. Đối với quyết định tự động bị khách hàng khiếu nại, quyết định này phải được con người rà soát lại và kết quả rà soát của con người là căn cứ cuối cùng để giải quyết khiếu nại.
Với những quyết định tự động có ảnh hưởng trực tiếp đến trách nhiệm pháp lý, nghĩa vụ tài chính hoặc khả năng tiếp cận, sử dụng sản phẩm, dịch vụ của khách hàng, tổ chức phải lưu giữ cơ sở và các yếu tố chính dẫn tới quyết định để có thể giải thích khi khách hàng yêu cầu.
Việc giải thích không đồng nghĩa với việc phải công khai mã nguồn, thuật toán chi tiết, bộ tham số hay bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ.
Đối với các quyết định nhằm phòng chống gian lận, lừa đảo, rửa tiền, tài trợ khủng bố hoặc bảo đảm an ninh mạng, việc thông báo lý do được thực hiện phù hợp với yêu cầu quản trị rủi ro và bảo vệ tài sản khách hàng.
Thông tư số 53/2026/TT-NHNN có hiệu lực từ ngày 15/11/2026. Đối với các hệ thống AI đã được đưa vào vận hành trước thời điểm này, các yêu cầu về an toàn, quản lý rủi ro và điều kiện triển khai phải được hoàn thành từ ngày 1/3/2027.
