Lấy nước để sản xuất bia, doanh nghiệp này “trả” lại hàng tỷ lít mỗi năm bằng cách không ai ngờ

Người sống trên thượng nguồn chưa chắc có nước sạch

Vườn Quốc gia Xuân Sơn, Phú Thọ có rừng, có núi và nằm trong lưu vực sông Hồng. Nhưng sống nơi thượng nguồn - nơi nước được sinh ra không đồng nghĩa với việc chỉ cần mở vòi là luôn có đủ nước sạch.

Vào mùa khô, bài toán nước sinh hoạt từng đủ cấp bách để 89 hộ gia đình trong khu vực phải nhận hỗ trợ thông qua hệ thống đấu nối và các bể nước cộng đồng do Heineken tài trợ. Trong số đó, 51 hộ được cung cấp khoảng 2.000 m³ nước sạch từ hai bể chứa mới có tổng dung tích 36 m³ và hai bể cũ được sửa chữa, làm sạch.

Nhìn ở quy mô một gia đình, thay đổi này rất quý giá. Nhưng nếu chỉ xây thêm vài bể chứa, câu chuyện sẽ dừng lại ở đó. Bởi bể có thể giữ nước, nhưng không tạo ra nước. Muốn người dân có đủ nước để sống, câu hỏi khó hơn nhiều: cánh rừng giữ nước ra sao, đất có bị xói mòn không, nước mưa chảy tuột đi hay ngấm xuống đất, những con suối và dòng sông phía dưới đang được sử dụng như thế nào.

Ở Xuân Sơn, ngoài chương trình ứng phó trước mắt, Heineken đã giúp người dân trồng thêm 10 ha rừng, nuôi dưỡng khoảng 400 ha rừng hiện có. Theo tính toán của dự án, các hoạt động này giúp tránh gần 800.000 m³ dòng chảy bề mặt mỗi năm.

Từ một chiếc bể nước, bài toán vì thế kéo dài đến cả một cánh rừng. Và đó cũng là cách Heineken Việt Nam đã thay đổi tư duy về nước trong hơn một thập kỷ qua: Làm sao giữ cho vùng thượng nguồn còn đủ khỏe để tiếp tục tạo ra nước?

“Trả nước” cho sông không phải mang nước đổ ngược lại lòng sông

Khi Heineken nói về bù hoàn nước, rất nhiều người chỉ nghĩ đơn giản đó là việc mang nước sạch đổ ngược lại lòng sông. Nhưng một nhà máy sử dụng nước trong quá trình sản xuất. Một phần nước trở thành sản phẩm, một phần thất thoát dưới dạng hơi nước. Cho dù có làm sạch hết nước thải cũng không bao giờ đủ bù hoàn.

Nếu muốn đạt cân bằng nước, doanh nghiệp phải tạo ra một lượng lợi ích về nước tương đương tại những lưu vực liên quan. Hành trình trả lại nước cho tự nhiên vì thế bắt đầu từ việc nuôi dưỡng rừng để đất giữ nước lâu hơn; điều chỉnh chế độ thủy văn để nước không thoát đi quá nhanh và phục hồi sinh cảnh ngập nước.

Ngoài ra, công ty còn hỗ trợ nông dân thay đổi cách tưới để một mảnh vườn cần ít nước hơn, tạo thêm khả năng tích trữ nước mưa. Hoặc đơn giản như ở Xuân Sơn: Heineken xây bể và đấu nối để nước sạch đến được với những hộ đang thiếu.

Trong giai đoạn 2022-2025, Heineken Việt Nam phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, WWF-Việt Nam và các đối tác địa phương triển khai chương trình tại ba lưu vực sông Hồng, Đồng Nai và Tiền. Hơn 1.100 ha rừng và cây bản địa được trồng mới hoặc chăm sóc, nuôi dưỡng.

Nhưng cùng là bài toán nước, mỗi nơi lại cần một lời giải khác.

Tại Khu Bảo tồn Sinh thái Đồng Tháp Mười thuộc lưu vực sông Tiền, hoạt động quản lý và điều tiết thủy văn giúp bổ sung hơn 521.000 m³ nước mỗi năm. Việc trồng thêm cây bản địa và rừng tràm giúp hạn chế hàng chục nghìn m³ dòng chảy bề mặt.

Ở Đồng Nai, câu chuyện đi vào từng mảnh vườn.

18 hộ gia đình được tiếp cận nguồn vốn xoay vòng không lãi suất để sửa chữa hoặc đầu tư hệ thống tưới phun mưa. Theo hồ sơ dự án, phương pháp này có thể giúp tiết kiệm tới 70% lượng nước tưới so với cách làm trước.

“Trả nước” cho tự nhiên cuối cùng không phải là một thao tác đơn lẻ. Nó là tìm ra nước đang mất ở đâu, vì sao mất và can thiệp vào đúng chỗ đó.

Vì sao một hãng bia phải quan tâm chuyện nước của cả dòng sông?

Có một nghịch lý khá rõ trong câu chuyện này. Heineken là doanh nghiệp sản xuất bia. Nước chiếm khoảng 95% thành phần của bia, hay nói cách khác, chính là nguyên liệu nền tảng cho sản phẩm.

Như vậy, nếu tài nguyên nước dồi dào, chính Heineken cũng là nơi hưởng lợi trực tiếp.

Vì thế, nếu chỉ nhìn phát triển bền vững như một hoạt động thiện nguyện, điều này có thể tạo cảm giác mâu thuẫn: doanh nghiệp sử dụng nước rồi lại bỏ tiền bảo vệ nước.

Nhưng nhìn dài hơn, hai lợi ích ấy luôn song hành. Bảo tồn nước không còn là câu chuyện phụng sự vì cộng đồng, mà là tìm cách để trả lại cho tự nhiên những gì doanh nghiệp đã lấy đi, là làm cho tất cả những bên cùng phụ thuộc vào cùng một lưu vực sông không làm cạn kiệt chính tài nguyên đang làm giàu cho họ mỗi ngày.

Đó cũng là lý do cách tiếp cận của chương trình dần chuyển từ những công trình nước sạch riêng lẻ sang quy mô lưu vực.

Từ năm 2012, HEINEKEN Việt Nam triển khai chương trình “1 Phút Tiết Kiệm Triệu Niềm Vui”, xây dựng 25 công trình nước sạch và giúp hơn 15.000 người tiếp cận nguồn nước an toàn.

Đến năm 2022, chương trình bước sang một giai đoạn khác khi bắt đầu hợp tác với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, WWF-Việt Nam và các đối tác địa phương để bảo tồn nước theo quy mô ba lưu vực lớn: sông Hồng, sông Đồng Nai và sông Tiền.

Từ đưa nước đến nơi thiếu, bài toán đã chuyển thành giữ cho nơi sinh ra nước còn khả năng cung cấp nước.

Đây có lẽ là bước thay đổi quan trọng nhất trong hơn một thập kỷ của dự án.

690 triệu lít rồi 2,2 tỷ lít: Khi đích đến tiếp tục dịch chuyển

Cuối năm 2025, dự án Bảo tồn Nguồn nước của HEINEKEN Việt Nam được Human Act Prize vinh danh ở hạng mục Dự án Bền vững.

Khi đó, một trong những kết quả đáng chú ý nhất là doanh nghiệp đã đạt mục tiêu bù hoàn nước tại lưu vực sông Tiền sớm hơn 5 năm so với mốc 2030. Tổng lượng nước được bù hoàn theo hồ sơ dự án khi ấy đã vượt 690 triệu lít mỗi năm.

Nhưng giải thưởng không phải điểm kết.

Một năm sau, đích đến đã dịch chuyển.

Đến cuối năm 2025, chương trình đã bù hoàn hơn 2,2 tỷ lít nước mỗi năm tại ba lưu vực sông Hồng, Đồng Nai và Tiền; đồng thời đạt cân bằng nước cho ba nhà máy của Heineken Việt Nam tại Hà Nội, TP.HCM và Tiền Giang.

Tháng 9/2026, HEINEKEN Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng WWF-Việt Nam công bố giai đoạn hai của chương trình.

Hai lưu vực mới được đưa vào là sông Cu Đê tại Đà Nẵng và sông Ray - Đá Đen tại khu vực TP.HCM, nâng phạm vi chương trình từ ba lên năm lưu vực sông.

Tổng mức đầu tư cho toàn bộ chương trình giai đoạn 2022-2030 được nâng lên 70 tỷ đồng. Mục tiêu mới là tiến tới cân bằng 100% lượng nước sử dụng trong sản phẩm và bốc hơi trong quá trình sản xuất tại cả 5 nhà máy của doanh nghiệp vào năm 2030.

Nếu nhìn đơn thuần vào những con số, đó là một hành trình từ hàng trăm triệu lên hàng tỷ lít nước.

Nhưng ý nghĩa lớn hơn nằm ở một chuyển động khác: một mô hình từ ba lưu vực đang được thử đưa sang năm lưu vực.

Tại Xuân Sơn, 4 Tổ Cộng đồng Bảo vệ Nguồn nước được thành lập với 281 người tham gia. Những con số này nhỏ hơn rất nhiều so với 2,2 tỷ lít nước.

Nhưng ở một khía cạnh khác, chúng có thể quyết định dự án đi được bao xa. Bởi một ngày nào đó, doanh nghiệp có thể không còn trực tiếp hiện diện ở từng địa bàn. Nhưng khi dự án giúp một cộng đồng thay đổi cách sử dụng, quản lý và nhìn nhận nguồn nước, tác động có cơ hội dài hơn vòng đời của chính dự án.

Một doanh nghiệp có thể tính được mình đã bù hoàn bao nhiêu tỷ lít nước mỗi năm. Nhưng thước đo cuối cùng có lẽ còn đơn giản hơn thế: Sau nhiều năm nữa, những dòng sông ấy có còn đủ nước để tiếp tục nuôi sống những vùng đất quanh mình hay không.