Thêm SOHA trên Google
Mỹ là quốc gia sản xuất điện hạt nhân lớn nhất thế giới, chiếm khoảng một phần ba sản lượng toàn cầu. Tính đến tháng 9/2026, Mỹ có 96 lò phản ứng hạt nhân thương mại đang hoạt động tại 57 nhà máy điện trên 28 tiểu bang.
Tuy nhiên, mặc dù hệ thống này vẫn hoạt động rất hiệu quả, nhưng ngành công nghiệp hạt nhân trong nước đang nhanh chóng trở nên lỗi thời. Ngoại trừ hai lò phản ứng hạt nhân của quốc gia, tất cả các lò đều thuộc thế hệ II, nghĩa là được xây dựng trước năm 2000. Tuổi trung bình của các lò phản ứng hạt nhân ở Mỹ là 44 năm, trong khi phần lớn các lò phản ứng này ban đầu chỉ được cấp phép hoạt động trong 40 năm.
Trong thập kỷ qua, Mỹ chỉ xây dựng thêm một nhà máy điện hạt nhân mới duy nhất – nhà máy Vogtle gây tranh cãi ở bang Georgia.
Trong cùng thời gian đó, Trung Quốc đã bổ sung một con số đáng kinh ngạc là 34 Gigawatt công suất điện hạt nhân. Với tốc độ này, Trung Quốc đang trên đà vượt qua cả Pháp và Mỹ để trở thành nhà sản xuất điện hạt nhân lớn nhất thế giới trong vòng 5 năm tới.
Nhà máy Vogtle có thể cung cấp năng lượng cho 250.000 hộ gia đình Mỹ. Ảnh: Fitsnews
"Trung Quốc sẽ sở hữu ngành công nghiệp hạt nhân năng động và quan trọng nhất thế giới vào năm 2035," Damien Ma, nhà phân tích hàng đầu về năng lượng của Gavekal Technologies, viết trong một báo cáo gần đây, được tờ South China Morning Post trích dẫn vào tháng 6/2026.
"Hiệu quả xây dựng cho phép Trung Quốc xây dựng một nhà máy mới trong khoảng 6 năm, so với hơn một thập kỷ đối với các lò phản ứng Vogtle hiện đại nhất ở Mỹ," Damien Ma nói thêm.
Tại sao hạt nhân Mỹ lại tụt hậu xa so với Trung Quốc?
Đặc biệt khi chính quyền Trump rất muốn " tạo ra sự thống trị lâu dài của Mỹ trên thị trường năng lượng hạt nhân toàn cầu"?
Một phần lý do là Mỹ đã mất đi kinh nghiệm, với lực lượng lao động không còn biết cách xây dựng nhà máy điện hạt nhân.
Một lý do khác là vô số thủ tục rườm rà và rào cản pháp lý cần thiết để đưa một kế hoạch xây dựng lò phản ứng mới đi vào hoạt động dưới sự giám sát của Ủy ban Điều tiết Hạt nhân (vốn dĩ rất thận trọng).
Nhưng lý do lớn nhất, như mọi khi, là tiền bạc. Các nhà máy điện hạt nhân đòi hỏi một lượng vốn đầu tư ban đầu khổng lồ để phát triển. Và các dự án điện hạt nhân quy mô lớn, cũng như bất kỳ dự án quy mô lớn nào khác, thường bị chậm tiến độ và vượt ngân sách.
Khi nhà máy điện hạt nhân Vogtle đi vào hoạt động năm 2024, nó đã chậm tiến độ nhiều năm và vượt ngân sách hàng tỷ USD.
Ảnh minh họa: Đại học Tennessee Knoxville, Mỹ
"Mỗi lò phản ứng là một dự án trị giá hàng tỷ USD, cùng với các giai đoạn phát triển và xây dựng kéo dài và quy trình pháp lý phức tạp, khiến các nhà đầu tư ngần ngại đầu tư vào các dự án hạt nhân trong giai đoạn phát triển, vì đây có thể trở thành những quyết định 'đặt cược cả công ty' đối với nhà phát triển/chủ sở hữu," tờ The National Interest viết trong một báo cáo gần đây.
Nhưng bài báo lập luận rằng, điều này là do chúng ta đang suy nghĩ sai lầm về kinh tế của năng lượng hạt nhân.
Điều này là do mô hình tài chính chỉ tập trung hẹp vào lợi nhuận ở cấp độ dự án trong khung thời gian của một giấy phép nhất định, mặc dù hầu hết các nhà máy điện hạt nhân có thể hoạt động hiệu quả trong thời gian gấp đôi.
Và quan trọng hơn, các mô hình tài chính này không thể nắm bắt được những lợi ích dài hạn rộng lớn hơn liên quan đến năng lượng hạt nhân, bao gồm an ninh năng lượng và phúc lợi công cộng.
Việc vượt ra ngoài các mô hình tài chính truyền thống để kết hợp các mô hình tác động kinh tế phức tạp hơn có thể tính toán chính xác hơn tuổi thọ dài của các lò phản ứng hạt nhân và những lợi ích xã hội rộng lớn hơn mà chúng mang lại, cuối cùng giúp trấn an các nhà đầu tư tiềm năng và khuyến khích việc huy động vốn của chính phủ.
Việc lập mô hình phức tạp hơn cũng sẽ giúp đảm bảo rằng mỗi nhà máy mới có thể được tối ưu hóa tốt hơn để mang lại những lợi ích lớn hơn.
Tham khảo: Oilprice
